Sadri Alışık

Türk tiyatrocu, sinema oyuncusu ve komedyen

Sadri Alışık tam adı ile Mehmet Sadrettin Alışık (5 Nisan 1925, Paşabahçe, Beykoz, İstanbul - 18 Mart 1995, İstanbul), Türk tiyatrocu, sinema oyuncusu ve komedyendir.

Sadri Alışık
Sadri Alışık.jpg
Doğum Mehmet Sadrettin Alışık
5 Nisan 1925(1925-04-05)
Paşabahçe, Beykoz, İstanbul, Türkiye
Ölüm 18 Mart 1995 (69 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Defin yeri Zincirlikuyu Mezarlığı, İstanbul
Eğitim İstanbul Erkek Lisesi
Güzel Sanatlar Akademisi
Meslek Oyuncu, tiyatrocu, komedyen
Etkin yıllar 1939-1995
Evlilik Neriman Esen (?)
Çolpan İlhan
(e. 1959; ö. 1995)
Çocuk(lar) Kerem Alışık (d. 1960)

1964'ten başlayarak canlandırdığı Turist Ömer ve Ofsayt Osman tipleriyle tanındı. Yaşamı boyunca 200'ü aşkın filmde rol aldı.

HayatıDüzenle

5 Nisan 1925 yılında İstanbul'da, Paşabahçe, Beykoz'da doğdu. Annesi Saffet Hanım, babası Kaptan Rafet Bey'dir.[1] Çocukluk yıllarında tiyatroya ilgi duydu; okul piyeslerinde rol aldı. Sahneye ilk defa 1939'da Eminönü Halkevi'nde amatör olarak çıktı. Beykoz Ortaokulundan (bugünkü adıyla Ziya Ünsel İlköğretim Okulu)[2] ve ardından İstanbul Erkek Lisesinden mezun oldu.

Lise yıllarında Cağaloğlu Halkevi'nde tiyatro eğitimine başladı. Bu arada Ankara Devlet Konservatuvarı sınavına girip kazanmasına rağmen gözleri miyop olduğu için kayıt yaptıramadı ve İstanbul'a dönüp tiyatroya halkevinde devam etti.[3] Bir süre Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümünde eğitim gördü.[kaynak belirtilmeli]

Profesyonel oyunculuğa 1943'te Raşit Rıza Tiyatrosu'nda başladı. Onu halkevindeki bir oyunda izleyen ve beğenen sinema yönetmeni Faruk Kenç'in teklifi üzerine 1944 yılında Günahsızlar adlı filmde rol alarak sinemaya başladı. 19 yaşına iken çevirdiği bu film ile tanındı. Üç yıllık askerlik dönemi nedeniyle bu filmin ardından sinemaya ara verdi. 1950'li yıllarda sinemaya döndüğünde Yeşilçam filmlerinde daha çok yan rollerde görev aldı. Özellikle tarihî filmlerde küçük rollerde oynadı.[3]

1951’de Küçük Sahne Tiyatrosu’nun kadrosuna girdi. Küçük Sahne’nin ardından Karaca, Site, Oda, Kent Oyuncuları ve Oraloğlu tiyatrolarında pek çok oyunda rol aldı. Bu dönemde ayrıca yerli ve yabancı filmlere seslendirme yaptı.[3] 1951'de ilk evliliğini tiyatro sanatçısı Neriman Esen ile yaptı. Bu evlilik 1957'de sona erdi.[4]

1950'lerin sonunda sinema filmlerindeki rolleri büyümeye başladı. Başrolde oynadığı ve bir sokak şarkıcısını canlandırdığı Hicran Yarası filmi o yılın en çok izlenen iki filminden biri oldu. Aynı yıl Kurtuluş Savaşı'nı anlatan Düşman Yolları Kesti ve Kalpaklılar filmlerinde birbirinden zıt karakterler canlandırdı. 1959 yapımı Zümrüt filmindeki "Doktor Fuat" rolü ile Gazeteciler Cemiyeti Türk Film Festivali’nde en iyi erkek oyuncu ödülüne değer görüldü. Aynı yıl Yalnızlar Rıhtımı filminde Çolpan İlhan ile başrolleri paylaştı ve rol arkadaşı Çolpan İlhan ile 20 Ağustos 1959'da evlendi. Bu evlilikten oğulları Kerem Alışık (1960) dünyaya geldi.

1960'ların başında ya paraya, kumara kadına düşkün kötü adam ya da salon komedilerinde sevimli delikanlı, jönün sempatik arkadaşı rollerinde oynadı. 1961’de çekilen Nejat Saydam'ın yönettiği, başrollerinde Ayhan Işık ve Belgin Doruk Küçük Hanımefendi filminde canlandırdığı Bülent Soysal karakteri Alışık'ın film yıldızlığına yükselişinde ilk basamak oldu.[3] Filmin başarısı üzerine serinin diğer filmleri çekildi. Devam filmlerinde Bülent karakterinin hikâyedeki yeri ve önemi giderek arttı.

"Turist Ömer" serisiDüzenle

 
Sadri Alışık ile özdeşleşmiş olan Turist Ömer karakteri

Alışık 1963 yılında ilk defa Ayhan Işık'ın başrolde olduğu Helal Olsun Ali Abi adlı polisiye-komedide bir yan karakter olan "Turist Ömer" rolünü canlandırdı. Yönetmen Hulki Saner'in amcası Rasih Bey'den[5] esinlenerek yarattığı bu karaktere Sadri Alışık da bir asker arkadaşından esinlendiği çarpık selamı ve kendi gözlemlerini kattı.[3] Bu filmin başarısının ardından 1964’te Yeşilçam’ın popüler çocuk yıldızı Ayşecik ile Turist Ömer'i bir araya getiren ve Turist Ömer'in yine yan karakter olduğu Ayşecik Cimcime Hanım ve Ayşecik Çıtı Pıtı Kız filmleri çekildi. Bu filmlerin gişedeki başarısından üzerine Alışık, 1964 yılında Turist Ömer'in ana karakter olduğu Turist Ömer filminde başrol oynadı. Alışık, ilk Turist Ömer filminden sonra on yıl içinde 7 filme ulaşacak olan Turist Ömer serisinde baş rol oynadı ve geniş kitleler tarafından tanınıp sevildi.

"Avare" karakteriDüzenle

Toplam on yedi film çektiği 1964 yılı, Sadri Alışık'ın kariyerinin en üretken yılı idi. 1964 yılında başrolde oynadığı filmlerden birisi de 1951 yapımı Aware adlı Hint filminden uyarlanan Avare (1964) filmi idi. Alışık, bu filmle birlikte avare, gariban karakterler ile özdeşleşti.[3] Bu filmdeki repliklerinden biri zaman içinde ikonlaşarak Sadri Alışık imajının bir parçası oldu:

...Sokak köpeklerine selam vermek, adam olmaya çeyrek var demektir!

"Ofsayt Osman" karakteriDüzenle

1965’te Şaka ile Karışık filminde Ofsayt Osman karakterini canlandırdı. Özellikle filmin final sahnesindeki performansı çok beğenildi.[6] Film, hiçbir işte başarılı olamamasından, "hiç gol atamamasından" dolayı adı Ofsayt'a çıkmış sevimli bir serseri tipi olan Osman'ın şu repliği ile hatırlandı:

Bu da mı gol değil be? Adaletine insanlığına kurban olayım hâkim bey bu da mı gol değil?" [6]

"Haşmet İbriktaroğlu" karakteriDüzenle

1966 yılında kara-komedi tarzındaki Ah Güzel İstanbul filminde Ayla Algan ile başrolü paylaştı. Alışık'ın canlandırdığı varını yoğunu miskinliği yüzünden kaybetmiş Haşmet İbriktaroğlu karakteri, Türk sinema tarihinin en kült karakterlerinden birisi haline geldi.[7]

MüzisyenliğiDüzenle

Alışık, 1964-1970 yılları arasında filmlerde seslendirdiği şarkılardan oluşan üç kırkbeşlik plak çıkardı. 1968 yılında ise hem şarkı söylediği hem de hikâyeler anlattığı gazino programlarına başladı. Gösterisini tek kişilik bir piyese çeviren Alışık, 1980’e kadar sürdürdüğü gazino programlarını "dünün meddahını bugüne uyarlamak istedim" diye anlatmıştır. Sahne şovunda anlattığı "Müjgan" hikâyesi çok beğenilince 1970’te Ah Müjgan Ah adıyla sinemaya aktarılmıştır.[3] Gazino programlarının ardından şarkıcılığını öne çıkardığı Acı İle Karışık (1969), Menekşe Gözler (1969), Üvey Ana (1971) gibi filmler çevirdi.

Son filmleriDüzenle

Alışık, Afacan Küçük Serseri'deki rolüyle 1971 Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödülünü kazandı. 1970'li yılların ikinci yarısında Yeşilam filmlerinin seyirci kitlesi azalmaya başlayınca gazino programlarına ağırlık verdi. 1977'de Atıf Yılmaz'ın yönettiği Acı Hatıralar filminden başrol oynadıktan sonra sinemaya 9 yıl ara verdi. Yakın dostu Ayhan Işık’ın 1979'da ölümü ile çok sarsıldı ve adeta hayat küsen sanatçı 1986'da Şalvar Bank filmi ile sinemaya geri döndü.

Son zamanlarıDüzenle

1986'nın ardından, geçirdiği karaciğer rahatsızlığı sebebiyle oyunculuğa yeniden ara verdi. 1990’da dönemin Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın sağladığı imkanlarla karaciğer nakli için ABD'ye gitti.[8] Döndükten sonra bir özel televizyon kanalında Sadri Alışık Halk Show adlı bir program sundu ancak ilk sezonun tamamlanınca bu programdan ayrıldı.

Uzun bir hastalık döneminin ardından 1994 yılında son filmi Yengeç Sepeti'ni çekti. Bu filmindeki rolüyle de Mehmet Aslantuğ'la beraber 1994 Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Erkek Oyuncu Ödülü'nü kazandı.

Alışık, ağırlıklı olarak İstanbul için yazdığı şiirlerinin toplandığı bir şiir kitabı yayımlamış ve yağlı boya ve kara kalem tablolara da imza atmıştır.

VefatıDüzenle

 
Sadri Alışık'ın eşi Çolpan İlhan ile birlikte yattığı Zincirlikuyu Mezarlığı'ndaki kabri, İstanbul

Karaciğer, böbrek ve solunum yetmezliği ile kemik iliği hastalığı nedeniyle tedavi görmekte olan Alışık, 18 Mart 1995 tarihinde İstanbul’da 69 yaşında yaşamını yitirdi. Zincirlikuyu Mezarlığı'nda toprağa verildi.

Sanatçının anısına, eşi Çolpan İlhan tarafından kurulan Sadri Alışık Kültür Merkezi'nce her yıl Sadri Alışık Sinema ve Tiyatro Ödülleri verilmektedir.

Üzerine Yapılmış Akademik ÇalışmalarDüzenle

Sadri Alışık üzerine Türk Sinemasında Erkek Yıldız Olgusu[9] ve Yeşilçam'da kural dışı bir yıldız: Sadri Alışık adlı yüksek lisans tezleri hazırlanmıştır.[10] Turist Ömer ile ilgili olarak da Turist Ömer: Yeşilçam'da bir müphem adlı yüksek lisans tezi bulunmaktadır.[11] Bir bölümü Turist Ömer ile ilgili olan Yeşilçam dönemi seri komedi filmleri: Cilalı İbo ve Turist Ömer örneği[12] ve Türk sinemasında fantastik tür filmlerinin anlatı yapısı (Drakula İstanbul'da, Turist Ömer Uzay Yolunda ve Ulak filmleri üzerine bir inceleme)[13] adlı yüksek lisans tezleri de mevcuttur.

Sadri Alışık ile ilgili olarak Tamer Bayrak'ın Sinemada Karakter Olgusu: Bir Karakter Oyuncusu olarak Sadri Alışık[14] adlı makalesi bulunmaktadır.


FilmleriDüzenle

Özel yaşamıDüzenle

Bir süre sinema oyuncusu Neriman Esen'le evli kalan Alışık, ardından Çolpan İlhan'la evlendi. Bu evlilikten tek çocuğu Kerem Alışık dünyaya geldi.

PlaklarıDüzenle

Aldığı ödüllerDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ 40'LAR KULÜBÜ, KOLEKTİF, Sinemanın Kırk Yüzü, s. 65
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Şubat 2013. 
  3. ^ a b c d e f g Diler, Özden Sevgi. "Yeşilçam'da kural dışı bir yıldız: Sadri Alışık". Kadir Has Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü yüksek lisans tezi, 2020. Erişim tarihi: 5 Nisan 2021. 
  4. ^ Bulovalı, Aişe Hümeyra. "Yeşilçam'ın unutulmaz karakteri 'Turist Ömer': Sadri Alışık". AA.com.tr, 17 Mart 2021. 18 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2021. 
  5. ^ Mehmet Akif Ertaş, Ihlamur Dergisi: 40, s. 26
  6. ^ a b Öziş, Polat. "Karşınızda Ofsayt Osman: Şaka İle Karışık (1966)". Otekisinema.com, 12 Ağustos 2016. 14 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2021. 
  7. ^ Öziş, Polat. "Hüzünler Kulübesi: Ah Güzel İstanbul". Filmarasidergisi.com, 21 Mayıs 2016. 24 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2021. 
  8. ^ "Organ Nakli Doğru, Rakam Yanlış". Milliyet.com.tr. 13 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2021. 
  9. ^ Nilgün Kara, 2008, Tez no: 221430
  10. ^ Özden Sevgi Diler, 2020, Tez no: 616610
  11. ^ Ayris Alptekin, 2017, Tez no: 469443
  12. ^ Ferdi Şah, 2018, Tez no: 535128
  13. ^ Buşra Karaduman, 2021, Tez no: 677780
  14. ^ Turkish Online Journal of Design Art and Communication , 4 (2) , 105-122

Ek okumaDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle