Rodos

Yunanistan'ın Ege Denizi'ndeki bir adası ve 12 adadan en büyüğü

Rodos (Yunanca: Ρόδος) Ege Denizi'nde bir ada, On İki Adalar'ın en büyüğü, Yunanistan'ın (Meis adası hesaba katılmazsa) en doğuda bulunan adası, adanın aynı adlı idari merkezi. Türkiye kıyılarının en yakın noktası olan Bozburun Yarımadası'ndan 18 km (11 mil) mesafededir. Adanın 2019 nüfusu 130.000 olup, bunun 55.000'i Rodos şehrinde yaşamaktadır. Rodos şehri, Yunanistan'ın On İki Adalar (Δωδεκάνησα, Dodekanisa) idari bölgesinin ve (Sömbeki, Herke, İleki ve Meis adalarını da içeren) Rodos ilinin (nomos) merkezidir.

Rodos
Ρόδος
Harita
Coğrafya
Koordinatlar36°10′N, 28°00′E
TakımadasıOn İki Ada
DeniziEge Denizi
İklimAkdeniz
Siyasi
Adadaki ülke(ler)
Demografi
Nüfus&0000000000130200.000000130.200
Nüfus yoğunluğu82 kişi/km2

Dünyanın yedi harikasından biri kabul edilen Rodos Heykeli (Kolossos) MÖ 280 yılında Dorlar tarafından Rodos liman girişinde inşa edilmiştir. Rodos şehrinin Tapınak Şövalyeleri tarafından inşa edilmiş kalesi ve Orta Çağ'dan kalma mahallesi UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir. Adada ayrıca, Rodos Diagoras Uluslararası Havaalanı ile Rodos şehri arasında kalan kesimde toplanmış 5.500 nüfusluk bir Türk azınlık bulunmaktadır. İç kısımları ormanlıktır ve Türk çamı da denilen Pinus brutia ağaçları kızılçamlar ile kaplıdır. Adanın flora ve faunasının, genel olarak, Yunanistan'ın kalan kısımlarından ziyade Türkiye'nin batı sahillerini andırdığı kabul görmektedir. Adanın kuzey ucundaki Rodos dışındaki en önemli yerleşim, güneydoğu sahilindeki Lindos'tur.

İsim değiştir

Ada tarihi boyunca Yunancada (Yunanca: Ρόδος)(Ródos) olarak bilinmiştir. Aynı zamanda Lindos olarak da anılıyordu.[1][2] Ayrıca adaya İtalyanca: da Rodi, Türkçe: Rodos ve Yahudi ispanyolcası: רודי (Rodi) ya da רודיס (Rodes) denir.

Adanın adı Eski Yunanca: Rhódon (gül) 'den gelir ve bazen güller adası olarak da anılır. The Travels of Sir John Mandeville yanlışlıkla Rodos'un eski adının Colossus of Rhodes ve Paul's Epistle to the Colossiansun bir araya getirilmesiyle "Collosus" olarak adlandırıldığını bildirir.[3] Adanın adı antik çağda birçok yılana ev sahipliği yaptığı için Fenike dilindeki yılan anlamındaki "erod" kelimesinden türetilmiş olabilir.[4]

Coğrafya değiştir

 
Rodos topografik haritası
 
Akramitis dağı

Rodos Adası'nın şekli mızrak ucuna benzer. 79,7 km uzunluk ve 38 km genişlik ile toplam alanı yaklaşık 1.398 km²dir (540 mil kare). Deniz sahili yaklaşık 220 km'dir.

Rodos şehri adanın kuzey ucundadır ve aynı zamanda antik ve modern ticari limanların bulunduğu yerdir.

Ana havayolu kapısı, Rodos Diagoras Uluslararası Havalimanı'dır (IATA kodu: RHO). Havalimanı, Paradisi şehrinin 14 km güneybatısındadır.

Karayolu ağı, şehirden doğu ve batı sahilleri boyunca yayılmıştır.

Adanın ana kayası kireç taşı‘dır.[5] Sahiller kayalık iken adanın içleri, ekilebilir topraklara sahiptir.

Rodos şehrinin dışında adada beyaz badanalı küçük köyler ve kaplıca tatil köyleri vardır. Bunların içinde Faliraki, Lindos, Kremasti, Haraki, Pefkos, Arçangelos, Afantu, Ixia, Koskinu, Embona (Attavyros), Paradisi ve Trianta (Ialysos) sayılabilir. 1.216 m rakımlı Attaviros dağı adanın en yüksek noktasıdır.

Rodos, Yunan ana karasının 363 km (226 mil) doğu-güneydoğusunda ve Türkiye'nin güney kıyısından 18 km (11 mil) uzaklıktadır.

Turizm, adanın birincil gelir kaynağıdır.

Flora değiştir

Adanın iç kısmı dağlıktır, seyrek yerleşimlidir ve çam (Pinus brutia) ve selvi (Cupressus sempervirens) ormanlarıyla kaplıdır. Kıyılar kayalık olsa da adada turunçgiller, şaraplık üzüm, sebzeler, zeytin ve diğer mahsullerin yetiştirildiği ekilebilir arazi şeritleri vardır. Adanın adını aldığı birçok çiçekli bitki bol miktarda vardır.

Fauna değiştir

2005 yılında Rodos alageyik nüfusunun genetik olarak farklı olduğu ve acilen korunması gerektiği ortaya çıktı.[6] Yunanca: Petaloudes "Kelebekler Vadisi"‘nde yazın çok sayıda kaplan güvesi ve kelebek toplanır.

Depremler değiştir

Tarihi depremlerden Rodos Heykeli'ni yok eden MÖ 226 depremi; Rodos şehrinin büyük kısmını yok eden 3 Mayıs 1481 Rodos depremi;[7] ve 26 Haziran 1926 depremi sayılabilir.[8] 15 Temmuz 2008'de Rodos birkaç eski binada küçük hasara ve bir ölüme neden olan 6.3 büyüklüğündeki 2008 Dodecanese depremi ile sarsıldı.[9]

İklim değiştir

Rodos yarı kurak, sıcak yaz mevsimli Akdeniz iklimine sahiptir. (Köppen iklim sınıflandırmasına göre Csa'dır).

Rodos için iklim verisi
Ay Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haz Temm Ağustos Eyl Ekim Kas Ara Yıllık
Ortalama deniz sıcaklığı °C (°F) 17.9
(64.2)
17.0
(62.6)
17.1
(62.8)
17.6
(63.7)
20.1
(68.2)
23.4
(74.1)
25.9
(78.6)
27.2
(81.0)
26.7
(80.1)
23.8
(74.8)
20.9
(69.6)
18.8
(65.8)
21.4
(70.5)
Ortalama günlük günışığı saati 10.0 11.0 12.0 13.0 14.0 15.0 14.0 13.0 12.0 11.0 10.0 10.0 12.1
OrtalamaUltraviyole Endeksi 2 3 5 7 8 10 10 9 7 5 3 2 5.9
Kaynak: Hellenic National Meteorological Service (1955-2010 averages)[10] NOAA (Record temperature)[11] Weather Atlas (sunshine data)[12]

Tarihçe değiştir

Antik Zamanlar değiştir

 
1493 yılı ağaç oyma Rodos şehri,Hartmann Schedel

Adaya yerleşimi kayıtlı tarihi MÖ 2500’den önceki dönemlere dayanır.[13]

MÖ 16. yüzyılda Girit Uygarlığı adaya yerleşti. Ondan daha sonra Yunan Mitolojisi yeni bir Rodos ırkı isimlendirdi: Telchines. Rodos ve Danaus (Mitolojik bir karakter) ile ilişkilendiriliyordu. Bazen takma adı Telchinis ile adlandırıldı.

Miken Dönemi değiştir

 
Kattavia]'da bulunan akik Miken kolyesi

Yunan efsanesinde Rodos'un Tlepolemus önderliğinde Truva Savaşı'na katıldığı iddia edilir.[14]

MÖ 15. yüzyılda, Miken Yunanlıları Akhalar adayı istila etti. Bronz Çağı Çöküşü sonrasında, ilk yenilenen dış bağlantılar Kıbrıs ile oldu.[15]

MÖ 11. yüzyılda Dorların gelmesiyle ada gözde olmaya başladı.

Arkaik Çağ değiştir

 
Savaşçı başlı vazo, Camirus, Rodos, MÖ 590–575

MÖ 8. yüzyılda İstanköy, Knidos ve Halikarnas (ana karada) ile birlikte üç önemli şehir olan Lindos, Ialysus ve Kameiros'u kuran Dorlar'ın gelişiyle adada yerleşimler oluşmaya başladı. -Dorian Hexapolis (Yunancada altı şehir anlamına gelir) denir.

Şair Pindaros kasidesinde “Ada, güneş tanrısı Helios ile perisi Rhodos'un birleşmesinden doğdu ve şehirlere onların üç oğlunun adı verildi” der. Roda adanın doğal çiçekli bitkisi pembe Hibiscusdur. Diodorus Siculus, Helios ve Rhode'un oğullarından Actis'in Mısır'a gittiğini sözlerine ekler. Heliopolis şehrini kurdu ve Mısırlılara astrolojiyi öğretti.[16]

MÖ 8. yüzyılın ikinci yarısında Athena kutsal alanı, kültürel temasların göstergesi Yakın Doğu'dan küçük fildişleri ve Suriye'den bronz objeler olan adak hediyeleri aldı. Kuzeybatı kıyısındaki, tapınağın MÖ 8. yüzyılda kurulduğu eski bir Tunç Çağı bölgesi olan Kameiros'ta, oyma fildişi figürinlerin çağdaş bir başka dikkate değer dizisi daha vardır. Kameiros ve Ialyssos mezarlıkları, MÖ 7. ve 6. yüzyılın başlarına tarihlenen Oryantalizan Rodos takılarının birkaç mükemmel örneğini ortaya çıkarmıştır.[17]

Klasik Çağ değiştir

 
Rodos Akropolisi'ndeki Apollon Tapınağı

Pers istilasının adayı kaplamasının ardından MÖ 478'de Perslerin Atina güçleri tarafından yenilmesi ile Rodos adası şehirleri Atina Birliği'ne (Atina tarafından yönetilen, MÖ 5. yüzyıldaki Yunan şehir devletleri birliği) bağlandı. MÖ 431 yılında Peloponez Savaşı çemberi yardığında Rodos geniş bir şekilde tarafsız kaldı. Birliğe bağlı olmasına rağmen savaş 404 yılına kadar sürdü. Fakat Rodos bu zamanda çatışmadan tamamen geri çekildi ve kendi yoluna devam etmeye karar verdi. MÖ 408 yılında şehir devletleri bir ülke oluşturdular ve yeni Rodos'u yeni başşehir olarak adanın en kuzey ucunda inşa ettiler. Onların düzenli planı Atinalı mimar Hippodamus tarafından gözden geçiriliyordu. Mamafih Pelepones savaşları tüm Yunan kültürünü zayıflatmıştı ve istilaya açıktı. MÖ 357 yılında ada Karyalılar tarafından kral Mausolus tarafından fethedildi. Daha sonra da MÖ 340'ta Persler'in eline geçti. Fakat onların dönemi kısa oldu bu şehir halkı için rahatlatıcı bir durum oldu. Rodos, MÖ 332'de Makedonyalı III.İskender’in Persleri yenmesinden sonra büyüyen bu imparatorluğun parçası oldu. İskender ‘in ölümünü takiben generalleri krallığı kontrol etme çekişmesine girdi. Generallerden üçü Ptolemy, Seleucus ve Antigonus krallığı kendi aralarında böldü. Rodos Ptolemies ile ticari ve kültürel bağlarını İskenderiye ile kuvvetlendiriyordu ve baraberce şekillendirdikleri Rodos-Mısır birliği Akdeniz'de ticareti boydan boya kontrol ediyordu. MÖ 3. yüzyılda şehir denizcilik, ticaret ve kültür merkeziyle gelişti ve şehrin parası Akdeniz'in her tarafında dolaşımdaydı. Rodos'un meşhur felsefe okulu bilim, edebiyat ve hitabeti İskenderiye'li üstadları ile paylaşıyordu. Tanınmış isimler Rodos'ta bir okul kuran Atinalı hitabet Aeschines, Apollonius of Rhodes (MÖ 3. yüzyıl-MÖ 246, epik şair, bilim insanı ve İskenderiye kütüphanesi direktörü), astronom Hipparchus ve Geminus ve hitabetçi Dionysios Trax. Heykel okulu zenginlik, dramatik stilde gelişti. Ve bu Hellenistic Baraque Hellenistik Barok tarzı olarak nitelendirilebilir.

Orta Çağ Dönemi değiştir

1309'da Bizans çağı, adanın Hospitalier Şövalyeleri (1080 yılında Kudüs'te kurulan ve Saint John Kudüs, Rodos ve Malta tarikatı, Malta şövalyeleri, Rodos şövalyeleri ve Malta silahşorlarını içeren bir organizasyon) tarafından zapt edilmesiyle son buldu. Yeni ismiyle Rodos Şövalyeleri yönetimi altında şehir Orta Çağ Avrupa ideal modeline göre yeniden inşa edildi.

 
Rodos şehri içinde şövalye şatoları

Şehrin meşhur anıtlarının çoğunu Palace of the Grand Master Büyük Üstatların Sarayı içerir. Bu dönemde yapılmıştır. Şövalyelerin inşa ettiği bu kuvvetli duvarlar 1444 deki Mısır Sultanı ataklarına ve II. Mehmed'in 1480'deki ataklarına karşı koyup ayakta kaldılar. Son olarak Rodos Kanuni Sultan Süleyman'ın 29 Aralık 1522'deki geniş ordusuna karşı yenik düştü. Kalan birkaç şövalyeye Sicilya Krallığı'nda istirahat etmelerine izin verildi. Şövalyeler daha sonra onların operasyon merkezi Malta'ya hareket edeceklerdi. Ada yaklaşık 400 yıl Osmanlı İmparatorluğu mülkiyetinde kalmıştır.

Modern tarih değiştir

1912'de Trablusgarp Savaşı sırasında Rodos İtalya tarafından işgal edildi. Rodos, Onikiada'nın diğer adalarıyla birlikte, İtalya'nın 1947'de Paris Antlaşması'nı imzalamasıyla beraber Yunanistan'a katıldı.[18] Adada bulunan Türk azınlık 1923'teki Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi sırasında İtalya topraklarında sayıldıkları için mübadeleden kurtuldular. Bu nedenle günümüzde Rodos'ta küçük bir Türk azınlığı bulunmaktadır.

Ada, İtalyan hükûmeti tarafından atanan birçok "vali" yüzünden acı çekti. Böylelikle 1938'de, diğer Avrupa ülkelerinde teşvik edilen antisemitik politikaların ayak izlerini taklit eden "Leggi razziali" (Irk Yasaları) çıkarıldı. Ordu da dahil olmak üzere hükûmette görev yapan tüm Yahudiler istifaya zorlandı, okul çocukları eğitimlerini bırakmaya zorlandı ve Yahudilerle herhangi bir alışverişi içeren her türlü ticaret yasaklandı. Yarım bin yıl Rodos'ta barış içinde yaşadıktan sonra, Yahudi Juderia vatandaşlıktan çıktı.

8 Eylül 1943'teki İtalyan Mütarekesi'nin ardından İngilizler, Rodos'taki İtalyan garnizonunu taraf değiştirmeye çalıştı. Bu, Rodos Savaşı ile adayı işgal etmeyi başaran Alman Ordusu tarafından önceden tahmin edilmişti. Büyük ölçüde, Alman işgali, sonraki On İki Ada Seferi İngilizlerin başarısızlığına neden oldu.

 
1945'te Almanların teslim olmasının ardından bir Alman askerinin nöbet karakolunu devralan Hintli askerler

Eylül 1943'ten sonra Yahudiler toplama kamplarına gönderildi. Ancak Türk konsolosu Selahattin Ülkümen, kendisini ve ailesini büyük bir riske atarak, Türk vatandaşı veya Türk vatandaşlarının ailelerine mensup 42 Yahudi aileyi, toplamda yaklaşık 200 kişiyi kurtarmayı başardı.

8 Mayıs 1945'te Otto Wagener komutasındaki Almanlar, Rodos'u ve On İki Ada'yı bir bütün olarak İngilizlere teslim etti ve İngilizler kısa süre sonra adaları askeri himaye olarak işgal etti.[19]

Paris Barış Antlaşmaları'nda Rodos, Şubat 1947'de On İki Ada'nın diğer adalarıyla birlikte Yunanistan'a bağlandı. 6.000 İtalyan sömürgeci adayı terk etmeye zorlanarak İtalya'ya döndü.

Ulaşım değiştir

Deniz ulaşımı değiştir

 
Louis Majesty Rodos limanında
 
Kameiros Skala Rıhtımı

Ege’nin güneyinde, Muğla ili sınırları içerisinde yer alan turistik bölgemiz Fethiye‘den Rodos Adası‘na yıl boyunca düzenli olarak feribot seferleri yapılmaktadır.

Doğal bir liman olma özelliği sayesinde yatçılık ve deniz taşımacılı konusunda gelişmiş bir yer olan Marmaris, On iki Yunan Adaları’nın en büyüğü olan Rodos‘a açılan tatil kapısı olmayı başarmıştır. Marmaris’ten Rodos’a düzenli olarak feribot seferleri düzenlenmektedir.

Rodos'un üçü Rodos Şehri'nde, biri Kamiros yakınındaki batı kıyısında ve biri de Lardos yakınlarında doğu kıyısında olmak üzere beş limanı vardır.

  • Merkez Liman: Rodos şehrinde bulunan, sadece Türkiye'ye/Türkiye'den tarifeli servisler, yolcu gemileri ve yatlardan oluşan uluslararası trafiğe hizmet vermektedir. 2012 yazından bu yana, liman aynı zamanda yaz döneminde Costa Cruises için bir ana limandır.
  • Kolona Limanı: Merkez limanın karşısında ve kuzeyinde, Oniki Ada içi trafiğe ve her boyuttaki yatlara hizmet vermektedir.
  • Akandia Limanı: Adanın yeni limanı, güneyde ve merkez limanın yanında, 1960'lardan beri iç hat, kargo ve genel amaçlı trafik için inşa ediliyor. 2017 yazından bu yana bir kafe ve bekleme salonlarına ev sahipliği yapan bir yolcu terminali nihayet kullanımdadır.[20]
  • Mandraki Limanı: Rodos şehir merkezinde, adanın en eski limanıdır. Pek çok kruvaziyer teknesi, Lindos'a kadar Symi adasına veya güney doğu sahiline günlük gezilerine başlar.[21]
  • Kamiros Skala Rıhtımı: 30 km (19 mi) şehrin güney batısında Antik Kamiros harabeleri esas olarak Halki adasına hizmet eder.
  • Lardos Rıhtımı: eskiden yerel endüstrilere hizmet veriyordu, şimdi hava koşulları nedeniyle merkezi limanın erişilemez olduğu zamanlar için alternatif bir liman olarak geliştiriliyor. Rodos'un güneydoğusundaki Lardos köyü yakınlarında kayalık bir kıyıdadır.

Mutfak değiştir

 
Rodos ve Oniki Ada'dan geleneksel bir nohut hamur tatlısı olan Pitaroudia
 
Fanouropita
 
Melekouni

Mutfakta Rodos geleneği zengindir. Koriantolino ve Souma (üzümün damıtılmasından üretilen renksiz alkollü içecek) Rodos'un başlıca alkollü içkileridir. Yerel yiyecekler şunlardır:

  • Escharitis, ekmek türü
  • Pitaroudia
  • Milla ve Tsiriggia, et yağı
  • Pougia turta
  • Lakani, nohutlu keçi eti
  • Keçi ile Lópia (fasulye)
  • Matsi, geleneksel bir tarif olan Koulouría yapımında kullanılan el yapımı makarna
  • Synoro, geleneksel peynir
  • Tahinopita
  • Zvigoi, türü loukoumades
  • Melekouni
  • Fanouropita
  • Takakia (Mantinades)
  • Katimeria (tiganitler, krepler)
  • Amygdalota, beyaz bademli kurabiye
  • Moschopougia

Resimler değiştir

Ayrıca bakınız değiştir

Kaynakça değiştir

  1. ^ "SOL Search". www.cs.uky.edu. 18 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ "SOL Search". www.cs.uky.edu. 31 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Aralık 2020. 
  3. ^ Anthony Bale, trans., The Book of Marvels and Travels, Oxford 2012, 0199600600, p. 16 and footnote
  4. ^ "Rhodes | island, Greece". Encyclopedia Britannica. 31 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ "Geography and Geomorphology – South Aegean". www.aegeanislands.gr. 4 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2016. 
  6. ^ Marco, M; Cavallaro, A; Pecchioli, E; Vernesi, C (11 Kasım 2006), "Artificial Occurrence of the Fallow Deer, Dama dama dama (L., 1758), on the Island of Rhodes (Greece): Insight from mtDNA Analysis", Human Evolution, 21 (2), ss. 167-175, doi:10.1007/s11598-006-9014-9 
  7. ^ "Rhodes, Greece, 1481". Jan Kozak Collection: KZ13, The Earthquake Engineering Online Archive. 10 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ Ambraseys, N. N.; Adams, R. D. (1998). "The Rhodes earthquake of 26 June 1926". Journal of Seismology. 2 (3): 267-292. Bibcode:1998JSeis...2..267A. doi:10.1023/A:1009706415417. 
  9. ^ "Earthquake's aftermath". Discover Rhodes. 21 Kasım 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Temmuz 2008. 
  10. ^ "Climatology – Rodos". Hellenic National Meteorological Service. 25 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2017. 
  11. ^ "Rhodes Climate Normals 1961–1990". National Oceanic and Atmospheric Administration. Erişim tarihi: 1 Mart 2015. 
  12. ^ "Rhodes, Greece – Climate data". Weather Atlas. 25 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2017. 
  13. ^ Ege ve Yunan Tarihi - Ahmed Müfid Mansel
  14. ^ Iliad 2.653–654 6 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  15. ^ B. d'Agostino, "Funerary customs and society on Rhodes in the Geometric Period: some observations", in E. Herring and I. Lemos, eds. Across Frontiers: Etruscans, Greeks, Phoenicians and Cypriots. Studies in Honour of D. Ridgway and F.R. Serra Ridgway 2006:57–69.
  16. ^ The Historical Library of Diodorus Siculus, Book V, ch.III. Erişim tarihi: 24 Ocak 2010. 
  17. ^ Athanasios, Sideris (2007). "Orientalizing Rhodian Jewellery in the Aegean". Cultural Portal of the Aegean Archipelago. 5 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2023. 
  18. ^ "12 Ada nasıl kaybedildi?". 10 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2014. 
  19. ^ Germans surrender Dodecanese to British 25 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., greekherald.com.au. Accessed 31 August 2022.
  20. ^ "Αναμορφώνεται τελείως το λιμάνι της Ακαντιάς". 2 Eylül 2017. 2 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  21. ^ "rhodes sea cruises". 3 Eylül 2020. 22 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 

Dış bağlantılar değiştir