Kabarda

(Kabardiya sayfasından yönlendirildi)

Kabardiya, Kabarda, Kabardey Prensliği (Kabardeyce: Къэбэрдей) veya Doğu Çerkesya, tarihsel ülke.

Kabardiya
Къэбэрдей Хэгъэгу
Kabardey Prensliği
1453-1825
Kabarda bayrağı
Bayrak
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Kabardiya haritadaki konumu
Başkent Nalçik
Yaygın diller Doğu Çerkescesi
Resmî din
|Ortodoks Hristiyanlık|
Hükûmet Prenslik
Tarihçe  
• Kuruluşu
1453
1763–1864
• Dağılışı
1825
Ardıllar
Çerkesya
Rus İmparatorluğu

Coğrafi koşullarDüzenle

Bölgenin güneyi dağlıktır. En yüksek yeri Elbruz Dağıdır. Dağların en yüksek yerleri kar ve buzullarla, daha aşağıları alp tipi çayırlarla, daha aşağıya doğru iğne yapraklı ve karışık ormanlarla kaplıdır. Vadiler ve kuzeydeki Kabardey Ovası çayır ve step bitkileriyle kaplıdır. Dağlardaki buzullarla beslenen çok sayıda hızlı akışlı akarsu, derin ve dar vadiler içinden geçerek kuzeye doğru akarak Terek Irmağına dökülür: batıdan doğuya doğru Malka, Baksan, Çegem, Nalçik, Çerek ve Lesken. Bölgede karasal iklim görülür. Ocak ayı sıcaklık ortalaması dağlık kesimlerde -8 derece ile -12 dereceler arasında değişirken düzlüklerde -4 derece dolayındadır. Temmuz ortalamaları dağlık kesimlerde +6 ve +10 derece, Nalçik'te ise +22 derecedir. Yıllık yağış miktarı dağlık kesimlerde yükseltiye göre 800-3.200 mm. arasında değişirken kuzeydeki Kabardey Ovasında 600 mm'nin altına iner. Bu nedenle tarımda sulama gereklidir (bk. Özdemir Özbay, "Dünden Bugüne Kuzey Kafkasya", II.Baskı, Ankara, 1999, s.163-164).

TarihDüzenle

Yörenin halkı kuzey bölümdeki Çerkes kökenli Kabardeyler ile dağlık kesimlerdeki Türk asıllı Balkar topluluklarından oluşmuştur. Kabardeyler önceleri Kuban Irmağının kuzeyinde, Şapsığlar ile komşu olarak Taman Yarımadası'nda, Azak Denizi'nin doğusunda ve kuzeyinde, Kırım Yarımadası'nda yaşıyorlardı. 13-15.yüzyıllarda Tatar baskıları sonucu, yavaş yavaş geri çekilerek şimdiki yerlerinde toplanmışlardır. Balkarlar ile onların daha batısındaki Karaçayların da, Çerkes çekilişine katılmış Türk-Tatar topluluklarından oldukları sanılmaktadır. Bunlar Çerkesler ile ortak bir kültürü paylaşmaktadırlar.

Kabardeyler, Osmanlı İmparatorluğu koruması altındaki Kırım Hanlığı'na bağlı iken, 1556'da Astrahan Hanlığı'nı yıkıp topraklarını ilhak eden Rusya Çarlığı ile komşu oldular. 1557'de Rus korumasını kabul ederek Kırım'dan ayrıldılar. 1739-1774 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu ve Rusya Çarlığı etki alanları arasında tarafsız bölge statüsü kazanan Kabarda, 1774'te Rusya Çarlığı'na ilhak edildi. Ancak, Kabardeyler Rusya Çarlığı egemenliğini kabul etmeyerek 1825 yılına değin direnişlerini sürdürdüler.

Kabardeyler 1763-1825 yılları arasında Rus kolonyalist politikasına karşı sık sık ayaklandılar. Sert ve kanlı bir biçimde bastırılan bu ayaklanmalar sonucu nüfus iyice azaldı, bir veriye göre 200 binden 30-35 bine düştü (bk. Ali Kasumov-Hasan Kasumov,"Çerkes Soykırımı", Ankara, 1995, s.20). 1859'da Osmanlılarla diplomatik görüşmeleri başlatan Ruslar, planladıkları Çerkes Sürgünü olayını gizlemek ve Müslüman nüfusu azaltmak amacıyla 1860-61 yıllarında Müslüman Osetlerle birlikte Kabardeylerin önemli bir bölümünü de Osmanlı İmparatorluğu'na göçe zorladılar. Bu tür göç ettirmeler aralıklarla 20.yüzyıl başlarına değin sürdü. Kabarda bölgesinde 16 Ocak 1922'de Rusya SFSC'ne bağlı Kabardino-Balkar Özerk Oblastı (il) kuruldu. Oblast 1936'da özerk cumhuriyet oldu. Şimdi burası Rusya Federasyonu içindeki Kabardey-Balkar Cumhuriyeti'ni oluşturmaktadır.