Adige Habze

Adige felsefesi ve dünya görüşü
Xabze'nin sembolü Çerkes Çekiç-hacı.

Adige Xabze veya Çerkes Xabzesi (Çerkesçe : Адыгэ Хабзэ / adəɣa xaːbza /), ya da alternatif yazılışlarıyla Khabze, Khabza veya Habze veya başka bir adıyla Habzism,[1] tarihsel Çerkesya'ya (günümüz Rusya'da Adıgey, Kabardey-Balkar, Karaçay-Çerkes) ait bir ulus olan Adıge halkının (Çerkesler) felsefesi ve dünya görüşüdür. Yerel felsefe Helen dini ve felsefesinden etkilenmiştir.[2][kaynak belirtilmeli]

İnanç sistemi adını Çerkes değerlerinin şekillenmesinde önemli rol oynayan Nart Destanlarından alır. Tarihsel olarak Hıristiyanlaştırılmış ve İslamlaştırılmış olmalarına rağmen, Sovyetler Birliği dönemi, özellikle Çerkesler arasında bölgedeki dinlerin ciddi şekilde zayıflamasına sebep olmuştur. Bu süre zarfında ve Sovyet rejiminin düşüşünden sonra, Xabzeci dünya görüşünün canlanması Çerkes aydınlar tarafından 1990'larda milliyetçilik ve kültürel kimliğin parçası olarak desteklenmiştir.[3] Daha yakın zamanlarda ise Vahhabilik ve diğer İslami köktenciliklere karşı bir güç olarak desteklenmiştir.[4]

Hareket, 2012 istatistiklerine göre özellikle Karaçay-Çerkesya'da (% 12) ve Kabardino-Balkarya'da (% 3) gelişti.[5] Uygulayıcılar ve savunucular radikal İslamcı zulümle karşılaştılar.

29 Aralık 2010'da, tanınmış bir Kabardey-Çerkes etnografı ve Habze avukatı Arsen Tsipinov,[6] kendisini şirk ile suçlayan Çerkes olmayan İslamcı radikaller tarafından öldürüldü.[7][8]

11 Mayıs 2018'de Xabze ile ilgili الاديcة هابزة-العادات الشركسية veya Адыгэ хабзэ (Çerkesçe) başlıklı bir kitap yayınlandı. Çerkes dil uzmanı Zarema Madin Gutchetl tarafından yazıldı ve Nancy Hatkh tarafından tercüme edildi. [kaynak belirtilmeli]

Nahit Serbes de Xabze ile ilgili kitaplar yazdı.[kaynak belirtilmeli]

EtimolojiDüzenle

"Xabze" (Хабзэ), хы "khy" yani "geniş" veya "evren" ve "bze" yani "konuşma", "kelime", "dil" kelimelerinin Çerkesçe bileşiğidir.[2] Bu nedenle, anlamı kabaca "evrenin dili" veya "varoluşun rehberi" gibi bir anlama gelmektedir. Bu konsept Dharma'ya ve Bahâî Felsefesine benzetilebilir.[2][9]

İnançlarDüzenle

Önemli bir unsur, evlatlarını gözetleme yeteneğine sahip ataların ruhlarıdır.[2] Ahirette (Hadrikhe) fiziksel acı veya zevk kavramı yoktur: ruha, kişinin kendisinin ve atalarının önünde seçtiği yaşam yolu için manevi tatmin veya pişmanlık verilir.[kaynak belirtilmeli] Bu nedenle, insanın dünyevi varoluşunun amacı, onurun (nape), şefkatin (guschlegu), iyi niyetli yardımın (psape) tezahürüne karşılık gelen ruhun mükemmelliğidir ve bu insan ruhunun ataların ruhuna açık bir vicdanla (nape huzhkle) katılmasını sağlar.[2] Ataların ruhları anma gerektirir: cenaze şölenleri düzenlenir (hedeus) ve ölü ruhların anılması için kurban veya anma yemeği hazırlıkları (zheryme) uygulanır ve dağıtılır.[2][kaynak belirtilmeli]

Ayrıca bakınızDüzenle

ReferanslarDüzenle

  1. ^ «Хабзисты». Кто они?
  2. ^ a b c d e f Khabze.info. Khabze: the religious system of Circassians.
  3. ^ Paul Golbe. Window on Eurasia: Circassians Caught Between Two Globalizing "Mill Stones", Russian Commentator Says. On Windows on Eurasia, January 2013.
  4. ^ Авраам Шмулевич. Хабзэ против Ислама. Промежуточный манифест.
  5. ^ Arena - Atlas of Religions and Nationalities in Russia • sreda.org
  6. ^ Central Asia-Caucasus Analyst Temmuz 7, 2013[Tarih uyuşmuyor], tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Vol. 3, No. 4. 21-03-2011. p.4
  7. ^ North Caucasus Insurgency Admits Killing Circassian Ethnographer. Caucasus Report, 2010. Retrieved 24-09-2012.
  8. ^ Valery Dzutsev. High-profile Murders in Kabardino-Balkaria Underscore the Government’s Inability to Control Situation in the Republic. Eurasia Daily Monitor, volume 8, issue 1, 2011. Retrieved 24-09-2012.
  9. ^ Khabze.info. What is Khabze?

KaynakçaDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle