Köprülü Mehmed Paşa

89. Osmanlı sadrazamı

Köprülü Mehmet Paşa (d. 1578 - ö. 31 Ekim 1661), IV. Mehmed döneminde 1656-1661 yılları arasında Osmanlı Devleti'nin sadrazamlığını yapmış olan bir bürokrattır. Osmanlı İmparatorluğu'nun duraklama devrinde, devleti idare etmiş; görevi süresi boyunca yaşanan politik ve toplumsal karışıklıkların etkisini azaltmış ve imparatorluğun eski itibarını kazanmasında önemli rol oynamıştır. Amasya’ya bağlı Köprü (Vezirköprü) kasabasından Ayşe Hanım’la evlenip orada bir süre yaşamasından dolayı Köprülü olarak tanındı.[1]

Köprülü Mehmed Paşa
Osmanlı Sadrazamı
Görev süresi
15 Eylül 1656 - 31 Ekim 1661
Hükümdar IV. Mehmed
Yerine geldiği Boynuyaralı Mehmed Paşa
Yerine gelen Köprülü Fazıl Ahmed Paşa
Kişisel bilgiler
Doğum 1578
Roshnik
Ölüm 31 Ekim 1661
Edirne
Defin yeri Divanyolu
Çocuk(lar) Köprülü Fazıl Ahmed Paşa ve Köprülü Fazıl Mustafa Paşa

IV. Mehmed tahta geçtiğinde henüz yedi yaşında olduğu için, devlet idaresinde Kösem Sultan ve Hatice Turhan Sultan'ın tesiri olmuştur. Sultanlar arasında yaşanan politik çekişmelerin ardından Kösem Sultan idam edilmiş ve Köprülü Mehmet Paşa ise bu dönemde sadrazam olmuştur.

HayatıDüzenle

Mehmet Paşa, 1578'de Arnavutluk'un Berat Sancağının Roshnik köyünde doğmuştur. Gençliğinde İstanbul'a getirilerek saraya alındı. Has odalı Hüsrev Ağa'ya bağlanarak, büyük odalı zümresine dahil oldu. Sonra Hazine-i Amire'de vazife aldı. Kemankeş Kara Mustafa Paşa'nın zamanında Mirahorluk rütbesini aldı. Daha sonra Beylerbeyliği ile Şam'a vali tayin edildi. 1650'de Kubbealtı veziri oldu. Aynı sene içerisinde on yedi gün Anadolu Eyaleti valiliği yaptı.[2] Sadrazam Gürcü Mehmed Paşa'nın garazına uğradı ve bu yüzden rütbesi alınarak Köstendil'e sürüldü.

İpşir Mustafa Paşa'nın himayesi ile Trablus'a vali tayin edildi. Eskişehir'de karşılaştığı Boynueğri Mehmet Paşa ile birlikte İstanbul'a döndü.

İstanbul'da bulunan Köprülü Mehmet Paşa ise; yakın dostlarından Mimar Kasım Ağa, şair ve müzisyen Solakzade Mehmet Hemdemi Efendi ve Evliya Çelebi ile sohbet ediyor; devlet idaresi hakkındaki fikirlerini açıklıyordu. Mütevazı fıtratıyla tanınan, mevki ve makamda gözü bulunmayan Köprülü Mehmet Paşa, devletin içerisinde olduğu durumdan ıstırap duyuyor ve yakın arkadaşlarına devletin kurtarılması için yapılması gerekenleri anlatıyordu.

Hatice Turhan Sultan'ın müşavirlerinden olan Mimar Kasım Ağa, Köprülü'nün fikirlerini Valide Sultan'a anlatmış ve Köprülü'yü sadrazam olarak tavsiye etmişti.

Valide Sultan, Köprülü ile görüştü ve onu sadrazam yapmak istediğini bildirdi. O esnada 78 yaşında olan Köprülü, kendisine geniş yetkiler verildiği ve aleyhine çalışanların sözlerine itibar edilmeyeceğine söz verildiği takdirde sadâret makamını kabul edeceğini bildirmiştir. İsteklerinin yerine getirilmesi üzerine 15 Eylül 1656'da sadrazamlığı kabul etmiştir.[3]

Köprülü Mehmet Paşa, idareyi ele alır almaz derhal iç karışıklıkları bastırma yoluna gitmiş ve suçluları yakalatıp cezalandırmıştır. Tıpkı IV. Murat gibi ordunun nizama konmadan devletin kargaşadan kurtarılamayacağına ve huzurun temin edilemeyeceğine inanan Köprülü Mehmet Paşa, orduda nizamı bozanları da tasfiye ederek disiplini temin etmiştir.

İstanbul'daki karışıklıklarda, yeniçeri kıyafetine soktuğu Hristiyanlar vasıtası ile Müslüman ahaliyi zarara uğratan Rum patriğini idam ettirdi.

İstanbul'daki ulema sınıfı arasındaki kargaşayı önledi ve bu sınıfın huzurla hizmet görür hale gelmesini sağladı.

Devlet bünyesinde asayişi muhafaza edip huzur ve intizamı temin ettikten sonra orduyu toplayarak sefere çıktı. Çanakkale Boğazı'nı kapatmış olan Venediklilerin üzerine yürüdü. Çanakkale Boğazı'ndaki Venedik ablukasını kaldırdı.

Kaptan Topal Mehmet Paşa'nın denizden, kendisinin ise karadan yaptığı taarruz neticesinde 19 Temmuz 1657'de kazanılan Çanakkale zaferiyle Venedik donanmasının Çanakkale Boğazı ablukasını kırdı ve Venedik işgali altındaki Bozcaada ve Limni adalarını geri aldı.

1658'de Osmanlılara tâbi olmakla birlikte bağımsız hareket eden Erdel Prensliği'ne yöneldi ve (1662'ye dek sürecek) askerî harekâtlar sonucunda bu devlet üzerindeki Osmanlı hâkimiyetini pekiştirdi. Köprülü Mehmed Paşa 1658 yılında bizzat Osmanlı ordusunun başında sefere çıkarak Yanova'yı fethedip (1 Eylül) Osmanlı topraklarına katmayı başardı.

1659 yılında Anadolu'daki Abaza Hasan Paşa isyanını da başarıyla bastırdı ve Anadolu'da huzuru temin etti.

1661'de Edirne'de ölen Köprülü, İstanbul'a getirilerek Divanyolu'ndaki türbesine defnedildi.

Kendisinden sonra oğulları Köprülü Fazıl Ahmet Paşa (1661-1676) ve Köprülü Fazıl Mustafa Paşa (1689-1691) sadrazam olarak devlete hizmet etmişlerdir.

Ayrıca bakınızDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle

  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, (2011), (Osmanlı Tarihi III. Cilt, 2. Kısım , XVI. Yüzyıl Ortalarından XVII. Yüzyıl Sonuna kadar), 6. Basım, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 414-418. ISBN 9789751600141
  • Tektaş, Nazım, (2009), Sadrâzamlar - Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı. İstanbul: Çatı Kitapları. ISBN 9789758845000

KaynakçaDüzenle

  1. ^ MÜCTEBA İLGÜREL, "KÖPRÜLÜ MEHMED PAŞA", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/koprulu-mehmed-pasa 22 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (22.10.2022).
  2. ^ Uzunçarşılı, İ.H. Kütahya Şehri, İstanbul Devlet Matbaası, 1932, s, 163
  3. ^ "Köprülü Mehmet Paşa". www.vezirkopru.gov.tr. 17 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2021. 
Siyasi görevi
Önce gelen:
Boynuyaralı Mehmed Paşa
 
Osmanlı Sadrazamı

15 Eylül 1656 - 31 Ekim 1661
Sonra gelen:
Köprülü Fazıl Ahmed Paşa