Ana menüyü aç

Gian Franco Corsi Zeffirelli Britanya İmparatorluk Nişanı ve İtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı sahibi (İtalyanca telaffuz: [fraŋko ddzeffiˈrɛlli]; 12 Şubat 1923 - 15 Haziran 2019), Franco Zeffirelli olarak bilinen[1] bir İtalyan yönetmen ve opera, film ve televizyon yapımcısıydı. Aynı zamanda 1994 ile 2001 arasındaİtalyan merkez sağ Forza Italia partisinin senatörüydü.

Franco Zeffirelli
İtalyan Senatosu Senatörü
Görev süresi
21 Nisan 1994 - 29 Mayıs 2001
Kişisel bilgiler
Doğum Gian Franco Corsi Zeffirelli
12 Şubat 1923(1923-02-12)
Floransa, Toskana, İtalya
Ölüm 15 Haziran 2019 (96 yaşında)
Roma, İtalya
Partisi Forza Italia
Bitirdiği okul Floransa Üniversitesi
Mesleği
  • Film yönetmeni
  • opera yönetmeni
  • politikacı
Askerî hizmeti
Branşı Britanya Ordusu
Hizmet yılları 1942–1945
Birimi 24. Piyada Alayı
Çatışma/savaşları II. Dünya Savaşı

Bazı opera tasarımları ve prodüksiyonları dünya klasikleri haline gelmiştir.[2][3][4][5]

Ayrıca yönettiği filmlerle, özellikle de Akademi Ödülü adaylığı aldığı 1968 Romeo ve Juliet'in film uyarlamasıyla tanınıyordu. Ayrıca 1967'de Elizabeth Taylor ve Richard Burton'ın başrol olarak yer aldığı filmi, Hırçın Kız'ın en iyi bilinen film uyarlaması olmaya devam ediyor. Dizi filmi Nasıralı İsa (1977) ise yoğun beğeni topladı ve hala birçok ülkede Noel ve Paskalya'da gösterilmeye devam ediyor.

1977'den beri İtalyan Cumhuriyetinin Grande Ufficiale OMRI'sı (İtalya Liyakat Nişanı) olan Zeffirelli, 2004 yılında İngiliz İmparatorluğu'nun Onursal Şövalye Komutanı unvanı alarak Britanya İmparatorluk Nişanı ile taltif edildi.[6] 2009 yılında Roma kenti tarafından Premio Colosseo ile ödüllendirildi.

Erken yaşantısıDüzenle

Zeffirelli, İtalya'nın Floransa eteklerinde Toskana'da, Gian Franco Corsi Zeffirelli olarak doğdu. Floransalı bir moda tasarımcısı Alaide Garosi ve Vinci'den yün ve ipek tüccarı Ottorino Corsi arasındaki bir ilişkinin çocuğudur. Her ikisi de evli olduğundan, Alaide kendisinin ve Corsi soyadını çocuğu için kullanamadı. Alaide, Mozart'ın operası Idomeneo'da çok sevdiği “küçük esintiler” olarak geçen “Zeffiretti” ismini çocuğun soy ismi olarak seçti. Ancak kayıt edilirken yanlış yazılır ve soy ismi Zeffirelli oldu.[7] Altı yaşındayken Zifferelli annesini kaybeder ve ardından İngiliz gurbetçi topluluğunun himayesinde ve özellikle Mussolini ile Çay (Un Te Con Mussolini), yarı-otobiyografik filmine ilham veren Scorpioni ile büyüdü.

İtalyan araştırmacılar Zeffirelli'nin, Leonardo da Vinci'nin geriye doğru soyu takip edilip akrabalığı ispat edilebilen bir avuç insandan biri olduğunu ortaya çıkardılar. Zeffirelli, Da Vinci'nin kardeşlerinden birinin soyundan gelmişti.[8]

Zeffirelli, 1941'de Floransa Güzel Sanatlar Akademisi'nden mezun oldu ve babasının tavsiyesini uyarak, sanat ve mimarlık okumak üzere Floransa Üniversitesi'ne girdi.[9] II. Dünya Savaşı başladıktan sonra savaşta, 1. İskoç Muhafızlarının İngiliz askerleri ile karşılaşıp tercüman olmadan önce bir partizan olarak savaştı. Savaştan sonra çalışmalarına devam etmek için Floransa Üniversitesi'ne yeniden girdi, ancak 1945'te Laurence Olivier'in Henry V'sini gördüğünde, kendini tiyatroya verdi.

Floransa'da bir doğa ressamı için çalışırken, 1948'de gösterime giren La Terra trema filminde onu yönetmen yardımcısı yapan Luchino Visconti ile tanıştırıldı ve Visconti tarafından işe alındı. Visconti'nin metotları Zeffirelli'nin daha sonraki çalışmaları üzerinde derin bir etki yaptı.[10] Zeffirelli, Vittorio De Sica ve Roberto Rossellini gibi yönetmenlerle de çalıştı. 1960'larda ise Londra ve New York'ta kendi oyunlarını tasarlayıp yöneterek adını duyurdu ve kısa süre sonra fikirlerini sinemaya aktardı.

KariyerDüzenle

FilmDüzenle

 
1967'de Romeo ve Juliet'i çekerken; Olivia Hussey ile birlikte Zeffirelli

Zeffirelli'nin yönetmen olarak ilk filmi, aslen Sophia Loren ve Marcello Mastroianni için planladığı ancak sonunda Hollywood yıldızları Elizabeth Taylor ve Richard Burton'ın yer alacağı Hırçın Kız'ın (1967) film uyarlamasıydı. Taylor ve Burton prodüksiyonun finansmanında yardım ettiler ve ücret yerine kârdan yüzde aldılar.

Hırçın Kız'ı düzenlerken , Zeffirelli'nin doğal Floransa'sı sel yüzünden harap oldu. Bir ay sonra, Zeffirelli sel felaketine yardım için para toplamak amacıyla kısa bir belgesel olan Florence: Days of Destruction'ı yayınladı.[11]

Zeffirelli'nin en büyük sıçraması, iki genci Romeo ve Juliet olarak filme çekmesinin (1968) ertesi yıl geldi. Film hala son derece popülerdir ve uzun yıllar boyunca öğrencilere eğitimleri sırasında gösterilen oyunun standart uyarlamasıydı. Bu film aynı zamanda Zeffirelli'yi marka yaptı - daha sonraki çalışmalarının hiçbiri Romeo ve Juliet'in etkisine erişemedi.

Film, 1969'da Kuzey Amerika'daki video kiralarında 14.5 milyon dolar kazandı.[12] 1973 yılında yeniden piyasaya sürüldü ve kiralardan 1,7 milyon dolar daha kazandırdı.[13]

Film eleştirmeni Roger Ebert, Chicago Sun-Times için şunları yazdı: "Franco Zeffirelli'nin Romeo ve Juliet'inin şimdiye kadar yapılmış en heyecan verici Shakespeare uyarlaması olduğuna inanıyorum".[14]

Shakespeare'in iki başarılı film uyarlamasından sonra Zeffirelli, önce Assisili Francesco'nun hayatını anlatan Ay ve Güneş Kardeşler (Fratello Sole, Sorella Luna 1972) ve genişletilmiş mini dizisi Nasıralı İsa (1977) filmlerini döneminin güçlü bir all-star kadrosu ile çekti. İkincisi, reytinglerde büyük bir başarıydı ve o zamandan beri sık sık televizyonda gösterildi.

Boks filmi The Şampiyon (1979) ve eleştirel olarak çekilmiş Endless Love (1981) ile çağdaş temalara geçti. 1980'lerde operayı ekrana uyarlayan bir dizi başarılı film yaptı, Plácido Domingo, Teresa Stratas, Juan Pons ve Katia Ricciarelli gibi yıldızlarla. Hamlet (1990) ile Shakespeare'e geri döndü ve o zamanki aksiyon kahramanı Mel Gibson'ı başrolde kullandı. 1996 yılında Charlotte Brontë romanı Jane Eyre’nin uyarlaması bir başka kritik başarıydı.

Zeffirelli sık sık ana rollerde tanınmayan aktörleri değerlendirdi; bununla birlikte, erkek başrolleri nadiren yıldız olarak kariyerlerine devam edebildiler, hatta bir kısmı oyunculuk kariyerlerini sonlandırmıştır. Leonard Whiting (Romeo ve Juliet’te Romeo ), Graham Faulkner ( Ay ve Güneş Kardeşler Aziz Francis) ve Martin Hewitt ( Endless Love’da ) film sektöründen ayrıldılar. Bu filmlerdeki kadın başroller ( Olivia Hussey ve Brooke Shields ) film sektöründe çok daha büyük bir başarı elde etti.

OperaDüzenle

Zeffirelli, 1950'lerden beri İtalya'da ve Avrupa'nın yanı sıra Amerika Birleşik Devletleri'nde opera yapımlarının yönetmenlerindendi. Kariyerine Luchino Visconti'nin asistanı olarak tiyatroda başladı. Sonra scenografide denedi. Yönetmen olarak ilk çalışması Giacomo Rossini'nin buffo operalarıydı. Maria Callas ile arkadaş oldular ve 1958'de Teksas, Dallas'taki La Traviata'da birlikte çalıştılar. 1964 Kraliyet Opera Binası prodüksiyonu olan Tosca'da Maria Callas ve Tito Gobbi ile birlikte çalıştılar. Aynı yıl Callas'ın Paris'teki son Norma'sını yarattı. Zeffirelli ayrıca 1959'da Donizetti'nin Lucia di Lammermoor performansını tasarlayıp yöneten Dame Joan Sutherland ile sık sık işbirliği yaptı. Yıllar geçtikçe New York'taki Metropolitan Opera için La bohème, Tosca, Turandot ve Don Giovanni gibi çeşitli prodüksiyonlar yaptı.

BaşarılarDüzenle

2004 yılının Kasım ayında, İngiltere tarafından fahri şövalyelik aldı .[15]

1996 yılında, sanata hizmet verdiği için, Canterbury Katedrali'nde düzenlenen mezuniyet töreninde Kent Üniversitesi tarafından fahri bir doktora derecesi kazandı. 1999'da Karlovy Vary Uluslararası Film Festivali'nde dünya sinemasına, olağanüstü sanatsal katkılarından dolayı Kristal Küre ödülünü aldı .

EleştirilerDüzenle

Zeffirelli, dini gruplardan, filmlerinde İncil'deki figürlerin dine hakaret edilecek şekilde temsilinden dolayı eleştiri aldı.[16] Aksine, Zeffirelli, Martin Scorsese'ye Günaha Son Çağrı filminden dolayı "Hristiyan dünyasına her saldırma şansını kullanan Yahudi kültürel pislik"'in bir ürünü olarak tanımladığı için antisemitizm suçlamalarına da maruz kaldı.[17]

Zeffirelli, muhafazakar bir Roma Katoliği idi [17] ve İtalyan senatosunda Silvio Berlusconi'nin merkez sağ Forza Italia partisinin bir üyesi olarak iki dönem görev yaptı.[18] Bir yandan eşcinsel topluluk üyeleri tarafından Roma Katolik Kilisesi'nin eşcinsellik konusundaki tutumunu açıkça desteklediği için eleştirildi [16][17][18] ve diğerleri tarafından da kürtaj yapmış kadınlar için ölüm cezası verilmesini savunan kilisenin kürtaj konusundaki tutumunu desteklediği için eleştirildi [17][18]

2006 yılında bir gazeteye, çocukken bir rahip tarafından cinsel istismara uğramasına rağmen herhangi bir zarar görmediğini söylediğinde yine tartışmalara yol açtı.[17]

Kişisel yaşamıDüzenle

1996 yılında, Zeffirelli eşcinsel olduğunu açıkladı, ancak daha sonra kişisel hayatı hakkında ihtiyatlı olmayı tercih etti.[19] Zeffirelli, "gay" teriminin daha az zarif olduğunu düşündüğü için kendisini eşcinselden çok "homoseksüel" olarak gördüğünü söyledi.[20] Zeffirelli, yıllarca beraber çalıştığı, onunla birlikte yaşayan ve işlerini yöneten iki yetişkin erkek çocuk evlat edindi.[20]

ÖlümDüzenle

Zeffirelli, 15 Haziran 2019'da, 96 yaşındayken Roma'daki evinde öldü.[21][22]

Cinsel taciz iddialarıDüzenle

Yönetmen Bruce Robinson, Benvoliosu'yu oynadığı Romeo ve Juliet filmi çekimleri sırasında, Ziffirelli tarafından tacize uğradığını iddia ettiği. Robinson, Withnail ve I filminde ahlaksız Mont Amca karakterinin Zeffirelli'den esinlendiğini söyledi.[23]

2018 yılında, aktör Johnathon Schaech, Zeffirelli'nin Sparrow'un çekimleri sırasında cinsel saldırıya uğradığını iddia etti.[24] Zeffirelli'nin oğlu Pippo, iddiaları reddeden bir bildiri yayınladı.[25]

Seçilmiş filmleriDüzenle

KitaplarıDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Redazione (15 Haziran 2019). "Lutto nel mondo del cinema: morto Franco Zeffirelli". Notizie Oggi 24 (İtalyanca). 15 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2019. 
  2. ^ "Search". 3 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2017. 
  3. ^ Tommasini, Anthony (16 Ocak 2014). "Virtuoso Poignancy Unfettered by Concepts". The New York Times (İngilizce). Erişim tarihi: 8 Ocak 2017. 
  4. ^ "Teatro alla Scala" (İtalyanca). La Scala remembers Franco Zeffirelli. 15 Haziran 2019. 18 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2017. 
  5. ^ "Zeffirelli" (Almanca). Wiener Staatsoper. Erişim tarihi: 8 Ocak 2017. 
  6. ^ BBC News. "UK honour for director Zeffirelli."
  7. ^ "Franco Zeffirelli Facts" (İngilizce). Biography.yourdictionary.com. 21 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2017. 
  8. ^ "Leonardo da Vinci's 'living relatives' identified - BBC News". BBC News (İngilizce). BBC.com. 15 Nisan 2016. Erişim tarihi: 8 Ocak 2017. 
  9. ^ Donadio, Rachel (18 Ağustos 2009). "Maestro Still Runs the Show, Grandly". The New York Times (İngilizce). Erişim tarihi: 18 Ağustos 2009. 
  10. ^ "Franco Zeffirelli Biography" (İngilizce). Yahoo! Movies. 4 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2009. 
  11. ^ "Burton Hosts Flood Special on Channel 33". The Gettysburg Times (İngilizce). 31 Aralık 1966. Erişim tarihi: 29 Aralık 2012. 
  12. ^ "Big Rental Films of 1969",(İngilizce), Variety, 7 Ocak 1970 p 15
  13. ^ "Big Rental Films of 1973",(İngilizce), Variety, 9 Ocak 1974 p 60
  14. ^ Ebert, Roger (15 Ekim 1968). "Romeo and Juliet". RogerEbert.com (İngilizce). Roger Ebert. 13 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2014. 
  15. ^ "UK honour for director Zeffirelli",(İngilizce), BBC News. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2008
  16. ^ a b Smith, Patricia Julian (9 Ocak 2005). "Zeffirelli, Franco" (İngilizce). glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender and Queer Culture. 14 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2007. 
  17. ^ a b c d e Ulaby, Neda (15 Haziran 2019). "Franco Zeffirelli, Creator Of Lavish Productions On Screen And Stage, Dies At 96". Weekend Edition, NPR (İngilizce). Erişim tarihi: 15 Haziran 2019. 
  18. ^ a b c "Obituary: Franco Zeffirelli". BBC News (İngilizce). 15 Haziran 2019. Erişim tarihi: 15 Haziran 2019. 
  19. ^ Barbara McMahon (21 Kasım 2006). "Zeffirelli tells all about priest's sexual assault". The Guardian (İngilizce). 
  20. ^ a b "Franco Zeffirelli" (İngilizce). The New York Times. 3 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2012. 
  21. ^ "È morto Franco Zeffirelli, addio al Maestro". La Nazione. 15 Haziran 2019. 16 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2019. 
  22. ^ Franco Zeffirelli, Oscar-Nominated Director for 'Romeo and Juliet,' Dies at 96, Duane Byrge, The Hollywood REPORTER, 15 Haziran 2019
  23. ^ Murphy, Peter. "Interview with Bruce Robinson" (İngilizce). 7 Temmuz 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2007. 
  24. ^ Schaech, Johnathon (11 Ocak 2018). "Actor Johnathon Schaech: I Was Molested by Director Franco Zeffirelli Zeffirelli directed Schaech in the 1994 film Sparrow". People. Erişim tarihi: 18 Haziran 2019. 
  25. ^ "Director Franco Zeffirelli, 94, accused of molesting actor in 1992; son denies it". AP/USA Today (İngilizce). 11 Ocak 2018. Erişim tarihi: 18 Haziran 2019. 
  26. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w "Franco Zeffirelli Filmography". Allmovie. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2009. 

Dış bağlantılarDüzenle