Ana menüyü aç

Derişim, bir çözeltideki çözünmüş madde miktarını incelemek için kullanılan bir kimya terimidir.

Derişim, birçok şekilde ifade edilebilir. Çözünen madde miktarının belirtilmediği nitel bir ifade şekli olan doymuş, doymamış, aşırı doymuş, seyreltik veya derişik gibi ifadelerin yanında çözünen madde miktarının nicel olarak ifade edildiği kütlece, molce, hacimce ve sayıca derişim ifadeleri kullanılır. Derişim; kütle, hacim, mol gibi özelliklerin çözelti hacmine oranı olarak tanımlanır, bu yüzden ppm, normalite, molarite gibi nicelikler derişim ölçütü değildir. Ancak çözeltileri incelemek için sıkça kullanılır.

İçindekiler

Nitel açıklamaDüzenle

 
Bardaklardaki çözülmüş madde miktarı soldan sağa gittikçe artar

Derişim incelemelerinde iki çözelti karşılaştırılırken içinde daha çok çözülmüş madde bulunan çözeltiye derişik çözelti, az madde bulunana ise seyreltik çözelti denir.

Nicel gösterimlerDüzenle

Derişimi açıklayan dört nicelik vardır:

Kütlece derişimDüzenle

Kütlece derişim  , çözünen madde kütlesinin   çözelti hacmine   oranıdır.:

 

Birimi kg/m³.

Molce derişimDüzenle

Molce derişim  , çözünmüş maddenin mol sayısının   çözelti hacmine   oranıdır:

 

Birimi mol/m³. Bununla birlikte mol/L (= mol/dm³) de kullanılmakta.

Sayıca derişimDüzenle

Sayıca derişim   çözünme madde sayısının   çözelti hacmine   oranıdır:

 

Birimi 1/m³.

Hacimce derişimDüzenle

Hacimce derişim   çözünmüş madde hacminin   çözelti hacmine   oranıdır:

 

Birimi m³/m³.

İlgili niceliklerDüzenle

Çözeltileri incelemek için birtakım nicelikler daha kullanılır

NormaliteDüzenle

Ana madde: Normalite

Normalite molce derişimin   eşdeğer etkene   oranıdır. Eşdeğer etkenin tanımının kesin olmamasından dolayı IUPAC ve NIST normalitenin kullanımını desteklememektedir.

MolariteDüzenle

Ana madde: Molalite

Molalite   çözünenin mol sayısının   çözücü kütlesine   oranıdır.

 

Birimi mol/kg.

Mol kesriDüzenle

Ana madde: Mol kesri

Mol kesri  , çözünenin mol sayısının   çözeltideki toplam mol sayısına   oranıdır:

 

Birimi mol/mol. Bununla birlikte çok küçük mol kesirleri için pp gösterimi (ppm, ppb) kullanılmaktadır.

Mol oranıDüzenle

Ana madde: Mol oranı

Mol oranı  , çözünenin mol sayısının  , diğer çözünmüş maddeler ve çözücü maddenin mol sayısına oranıdır:

 

Kütle kesriDüzenle

Ana madde: Kütle kesri

Kütle kesri  , çözünen kütlesinin   çözelti kütlesine   oranıdır:

 

Birimi kg/kg. Bununla birlikte, çok küçük kütle kesirleri için pp gösterimi kullanılır.

Kütle oranıDüzenle

Ana madde: Kütle oranı

Kütle oranı  , çözünen kütlesinin diğer çözünenlerin ve çözücü kütlesine oranıdır:

 

Derişim ve ilgili nicelikler tablosuDüzenle

Derişim türü Sembol Tanım SI birimi diğer birim(ler)
kütlece derişim   or     kg/m³ g/100mL (= g/dL)
molce derişim     mol/m³ M (= mol/L)
sayıca derişim     1/m³ 1/cm³
hacimce derişim     m³/m³
İlgili nicelikler Sembol Tanım SI birimi diğer birim(ler)
normalite   mol/m³ N (= mol/L)
molalite     mol/kg
mol kesri     mol/mol ppm, ppb, ppt
mol oranı     mol/mol ppm, ppb, ppt
kütle kesri     kg/kg ppm, ppb, ppt
kütle oranı     kg/kg ppm, ppb, ppt