Ana menüyü aç

Bolu (il)

Türkiye'nin bir ili

Koordinatlar: 40°40′45″K 31°33′30″D / 40.67917°K 31.55833°D / 40.67917; 31.55833

Bolu
—  İl  —
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Karadeniz
Yönetim
 - Vali Ahmet Ümit
Yüzölçümü
 - Toplam 7.410 km2 (2.860 sq mi)
Nüfus [1]
 - Toplam 284.789
 - Yoğunluk 36,54/km² (94,6/sq mi)
 - Kır 89.432
 - Şehir 195.357
Zaman dilimi UDAZD (UTC+03.00)
İl alan kodu 374
İl plaka kodu 14
İnternet sitesi: bolu.gov.tr

Bolu, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nin Batı Karadeniz Bölümü'nde yer alan bir il.

İl Nüfusu: 299.896'dır. Bu nüfusun %73,4'ü şehirlerde yaşamaktadır (2016). İlin yüzölçümü 8.313 m²'dir. İlde km²'ye 36 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 121'dir.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 3,02 olmuştur. İl merkezinin denizden yüksekliği: 741 m.'dir.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 İlçe, 12 belediye, bu belediyelerde 93 mahalle ve ayrıca 487 köyü vardır.

TarihçeDüzenle

Bolu yöresine ilk yerleşenlerin Bebrikler olduğu sanılmaktadır. Bebrikya adıyla anıldığı sanılan bu yöreye MÖ 8. yüzyıl sonra batıdan gelen Bithynialılar yerleşti. Daha sonra Bithynia olarak adlandırılan bu topraklardaki başlıca yerleşme yerleri Kienos (daha sonra Prusias, bugün Konuralp) ile Bithynion (bugünkü Bolu)’du. İskender’in ölümünü izleyen dönemde Bolu yöresinde bağımsız Bitinya Krallığı kuruldu.

Roma döneminde Bithynium olarak anılan kente İmparator Claudius’un hüküm sürdüğü yıllarda Claudiopolis adı verildi. M.S. 12. yüzyıl başlarında İmparator Hadrianus’un sevgilisi Antinoos’un doğum yeri olması nedeniyle önem kazanan kent daha sonra Hadrionapolis olarak adlandırılmaya başlandı. Bir piskoposluk merkezi olan ve Bizans döneminde Polis denen kenti, 11. yüzyılda yöreye gelmeye başlayan Türkmenler Bolu olarak adlandırdılar.

Roma döneminde önemi artan Bithynia, Bizans yönetimi altındayken elverişli doğal konumu sayesinde 7. ve 9. yüzyıllardaki Arap akınlarından etkilenmedi. 11. yy’dan sonra Bizanslılar ile Anadolu Selçuklular arasında el değiştiren yöre 13. yüzyılda Anadolu Selçuklularının, daha sonra İlhanlıların eline geçti. Osman Gazi döneminde (1299-1324) Konur Alp tarafından Osmanlı topraklarına katıldı ve sancak merkezi yapıldı. 1324-1692 dönemine Bolu'yu yöneten sancak beyleri arasında Konur Alp, Gündüz Alp, I. Süleyman (Kanuni) ve Zor Mustafa Paşa dikkat çeker.

Bu dönemde, bir ara İsfendiyaroğulları’nın istila ettiği Bolu, 1692'de sancak beyleri yerine atanan Voyvodalarca yönetildi. 1811'de II. Mahmud voyvodalığı kaldırınca, Bolu-Viranşehir adıyla yeniden sancak oldu. 1864 Vilayet Nizamnamesi ile Bolu Sancağı Kastamonu Vilayeti'ne bağlandı. II. Meşrutiyet ilan edildiğinde Bolu Kastamonu’ya bağlı olduğundan, ilk Bolu Mebusları Kastamonu mebusları arasında yer almıştır. II. Meşrutiyetten (1908) Cumhuriyet dönemine kadar bağımsız sancak olarak yönetilen Bolu, 1923’te Vilayet haline getirildi. Bolu’nun son Mutasarrıfı Ahmet Fahrettin Bey, Bolu’nun ilk valisi oldu. Batı Anadolu ağzı kullanılmaktadır.[2]

CoğrafyaDüzenle

 
Bolu yaylalarından bir görünüm

Türkiye yüzölçümünün %1,015'lik bölümünü kaplayan Bolu İli, 8.276 km² (827.600 Ha.) yüzölçümü ile Karadeniz Bölgesi’nin Batı Karadeniz bölümünde yer alır. İl arazisinin yaklaşık % 18’in tarım alanlar oluşturmaktadır. Orman alanları ise % 59’luk bir oran ile Türkiye ormanları içinde % 2,55’lik paya sahiptir. Çayır ve meraların kapladığı alan yaklaşık % 15’tir. Geriye kalan % 8 dolayında alan ise tarım dışı alanlardır.

Ortalama rakım 1000 m., merkez ilçe rakımı ise 725 m. civarındadır. Matematiksel konum açısından 30 derece 32 dakika - 32 derece 36 dakika doğu boylamları ile 40 derece 06 dakika - 41 derece 01 dakika kuzey enlemleri arasındadır.

Bolu, Karadeniz iklimi ile karasal iklim arasındaki geçiş alanında bulunur. Karadeniz kıyısındaki ilçelerde Karadeniz ikliminin özellikleri ağır basarken; iç bölgelere gidildikçe, kıyıya paralel uzanan dağların Karadeniz üzerinden gelen nemli havanın önünü kesmesiyle iklim karasallaşır. Seben, Mudurnu ve Kıbrısçık, Gerede'nin en güneyi ve Dörtdivan'ın güneyinde karasal iklim özellikleri ağır basmaktadır.

Bolu, iklimlerin kesiştiği bir il olmasından ötürü çok çeşitli flora ve fauna özelliklerine sahiptir. Kıyılardaki otsu bitkiler yıl boyu yeşil kalırken; karasal iklimin görüldüğü güney kesimlerde yaz kuraklığı ile sararırlar. Orman oranı açısından en zengin illerimizden biridir. Karadeniz iklimin görüldüğü kıyı bölgelerde kayın ve meşe, yüksek yerlerde göknar ve sarıçam türleri ağır basmaktayken; karasal olan iç bölgelerde antropojen bozkırlar görülür. Karasal yerlerdeki yüksek dağlarda yer yer karaçam ve meşe topluluklarına rastlanmaktadır.

Bolu İl Merkezine göre; Dörtdivan, Yeniçağa ve Gerede İlçeleri doğuda, Mengen kuzeydoğuda, Göynük ve Mudurnu İlçeleri güneybatıda, Seben ve Kıbrıscık İlçeleri ise güneyde yer almaktadır. Bolu’nun, batısında Düzce ve Sakarya, güneybatısında Bilecik ve Eskişehir, güneyinde Ankara, doğusunda Çankırı, kuzeyinde Zonguldak ve kuzey doğusunda Karabük İlleri yer alır. İl sınır uzunluğu 621,4 km.dir.

Düzce’nin 584 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile (09.12.1999 tarih ve 23901 sayılı R.G.) il olarak ayrılmasıyla, Bolu’nun denizle bağlantısı kalmamıştır.

NüfusDüzenle

Bolu il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[3] 383.939 37
  %18     70.459
313.480     %82  
1970[4] 403.766 38 %5 
  %21     84.321
319.445     %79  
1975[5] 428.704 39 %6 
  %23     96.780
331.924     %77  
1980[6] 471.751 38 %10 
  %24     113.569
358.182     %76  
1985[7] 504.778 39 %7 
  %28     143.787
360.991     %72  
1990[8] 536.869 38 %6 
  %38     203.122
333.747     %62  
2000[9] 270.654 62 -%50 
  %53     142.685
127.969     %47  
2007[10] 270.417 62 -%0 
  %58     157.938
112.479     %42  
2008[11] 268.882 62 -%1 
  %63     169.486
99.396     %37  
2009[12] 271.545 62 %1 
  %63     170.071
101.474     %37  
2010[13] 271.208 62 -%0 
  %63     169.962
101.246     %37  
2011[14] 276.506 61 %2 
  %63     175.553
100.953     %37  
2012[15] 281.080 61 %2 
  %65     181.613
99.467     %35  
2013[16] 283.496 61 %1 
  %67     190.276
93.220     %33  
2014[17] 284.789 61 %0 
  %69     195.357
89.432     %31  
2015[18] 291.095 60 %2 
  %70     203.696
87.399     %30  
Güncel Nüfus Değerleri tablosu (2018):[19]Düzenle

Bolu ili nüfusu: 311.810'dur. Bu nüfusun %72,7'si şehirlerde yaşamaktadır (2018 sonu). İlin yüzölçümü 8.313 km2'dir. İlde km2'ye 38 kişi düşmektedir. (Bu sayı Merkezde 127’dür.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 2,85 olmuştur.

01 Şubat 2019 TÜİK verilerine göre 9 İlçe, 12 belediye, bu belediyelerde 93 mahalle, ayrıca 487 köy bulunmaktadır.

Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Dörtdivan (% 15,42)- Seben (% 0,46)

İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km 2ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus 2018 N.Artışı % Bld. S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km2 Yoğunluk
Dörtdivan 7.139 15,42 1 8 2.993 24 4.146 41,9 634 11
Gerede 34.277 2,29 1 8 23.038 92 11.239 67,2 1.060 32
Göynük 15.423 1,57 1 6 4.183 66 11.240 27,1 1.407 11
Kıbrıscık 3.220 3,50 1 2 1.193 22 2.027 37,0 562 6
Mengen 14.355 2,98 2 8 7.715 56 6.640 53,7 874 16
Merkez 205.525 2,92 2 44 173.330 112 32.195 84,3 1.616 127
Mudurnu 19.327 1,37 2 12 7.368 70 11.959 38,1 1.314 15
Seben 5.250 0,46 1 2 2.440 29 2.810 46,5 683 8
Yeniçağa 7.294 0,48 1 3 4.573 16 2.721 62,7 163 45
BOLU 311.810 2,85 12 93 226.833 487 84.977 72,7 8.313 38

KonumDüzenle

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[20] Alanı km² Rakım mt. Merkeze Uzaklık km[21] Ulaşan Yollar[21]
Bolu Merkez 1.616 741   /E E80,   -12,   -06, 14-25
Dörtdivan 1990 634 1.168 45   /E E80,   -12=>14-05
Gerede Cumh.önce 1.060 1.326 54   /E E80,   -12,   -04, 14-05
Göynük Cumh.önce 1.407 740 96   -05,   -01
Kıbrıscık 1958 562 1.139 66   -12=>14-25
Mengen 1948 874 616 56   -03, 14-03, 14-02
Mudurnu Cumh.önce 1.314 859 52   -06,   -04,   -02
Seben 1946 683 759 55   -12=>14-25=>14-26
Yeniçağa 1990 163 1.002 38   /E E80,   -12,   -03, 14-06
BOLU Cumh.önce 8.313

Özel Gün ve EtkinliklerDüzenle

İzzet Baysal Şükran GünleriDüzenle

Bolu Valiliği, Bolu Belediye Başkanlığı ve Abant İzzet Baysal Üniversitesi işbirliği ile, çeşitli sivil toplum örgütlerinin de katılımıyla, her yıl Mayıs ayının 2. haftasında düzenlenen ve bir hafta devam eden günlerdir. Boluluların "Bolu'nun Babası" lütfuna mazhar olmuş Merhum İzzet Baysal, bu günlerde düzenlenen çeşitli sanatsal ve kültürel etkinliklerle anılır.

Aşçılık ve Turizm FestivaliDüzenle

Bolu'nun Mengen ilçesinde, her yıl Haziran ayında düzenlenmektedir. Türkiye'de tek aşçılık okulunun bulunduğu yer olan Mengen'de düzenlenen festivalde çeşitli etkinlikler düzenlenmektedir.

Köroğlu Yayla ŞenlikleriDüzenle

Dörtdivan'a bağlı Köroğlu Yaylası'nda her yıl Temmuz ayı içinde düzenlenmekte; halk oyunları gösterileri, yarışmalar, güreş müsabakaları, konserler gibi çeşitli etkinlikler yapılmaktadır.

Atatürk'ün Bolu'ya GelişiDüzenle

Atatürk'ün Bolu'ya geliş tarihi olan 17 Temmuz 1934 yılından beri her yıl aynı gün düzenlenmektedir. Atatürk'ün Bolu'ya gelişi, çeşitli sanatsal, kültürel ve sportif etkinliklerle kutlanmaktadır.

Etkinlik ve Günlerin TakvimiDüzenle

  • İzzet Baysal Günleri: Mayıs ayı 2. haftası (Bolu)
  • Akşemsettin Anma Günü: Mayıs ayı son Pazar günü (Göynük)
  • Babahızır Anma Günü: Haziran ayı son Pazar günü (Mengen)
  • Şair Dertli Anma Günü: Temmuz ayı içinde (Yeniçağa)
  • Şeyh-ül Ümran Günü: Temmuz ayı 1. Pazar günü (Mudurnu)
  • Tekke Ümmi Kemal Günü: Temmuz ayı ilk Cuma günü (Bolu)
  • Hayrettin-i Tokadi Günü: Temmuz ayı 3. Pazar günü (Bolu)
  • Atatürk’ün Bolu’ya Gelişi: 17 Temmuz (Bolu)
  • Ahilik Kültür Haftası: Ekim Ayı 2. haftası (Mudurnu)

Festival ve ŞenliklerDüzenle

  • Karagöl Şenlikleri: Haziran ayı içinde (Kıbrıscık)
  • İpekyolu Kültür Festivali: Haziran ayı içinde (Mudurnu)
  • Aşçılık ve Turizm Festivali: Haziran ayı 3. hafta sonu (Mengen)
  • Dörtdivan Şenlikleri: Temmuz ayı içinde (Dörtdivan)
  • Sarıalan Yayla Şenliği: Temmuz ayı 2. hafta sonu (Bolu)
  • Yamaç Paraşütü Festivali: Temmuz ayı 3. hafta sonu (Abant/Mudurnu)
  • Esentepe Yağlı Güreşleri: Temmuz ayı içinde (Gerede)
  • Elma Festivali: Ekim ayı ilk haftası (Seben)
  • Bolu Beyaz Et Festivali: Temmuz Ayı içinde (Bolu)
  • Marka Şehir Bolu ve Uluslararası Köroğlu Festivali Eylül-Ekim (Bolu) [22]

Bunlar dışında Bolu merkez ve ilçelerindeki yaylaların hemen hemen hepsi, yaz aylarında kendi yaylalarında yayla bayramları düzenlemektedir.

PanayırlarDüzenle

Bolu'da, Temmuz-Ağustos ayları içinde yaklaşık 1 ay boyunca devam eden panayır düzenlenmekte iken, depremden sonra panayır kaldırılmış, sadece lunapark eğlencesi devam etmektedir. Bazı ilçelerde de her yıl düzenli olarak panayırlar açılmaktadır. Bolu'nun olduğu kadar Türkiye'nin de en ünlü panayırları arasında yer alan Gerede Panayırı bunların en önemlisidir.

Bolu'ya has özeliklerDüzenle

 
Sisli bir günün sabahı, Bolu kırsalından bir kare.
  • Abant, Yedigöller, Gölcük, Gölköy, Aladağ, Köroğlu Dağları, Kartalkaya, Akkayalar, Seben Elma Festivali
  • Göynük, Mudurnu tarihi özellikleri
  • Kökez suyu
  • Seben Gölü
  • Nakış İğnesi
  • Mudurnu el sanatları
  • Aşçılık
  • Maden suları: Akmina ve Çelik Bolu'dan çıkmaktadır.
  • Türkiye'nin en büyük ormanlık alanı Bolu ilinde bulunmaktadır.
  • Bolu, Seben ve Mudurnu kaplıcaları
  • Tokat-i Hayrettin Türbesi
  • Kartalkaya Kayak Merkezi
  • Sarıalan Yaylası
  • At Yaylası
  • Köroğlu Dağı
  • Kıbrıscık Yaylası
  • Sinnecük Yaylası
  • Tembel Yaylası
  • Ardalan Yaylası
  • Yazıca Yaylası
  • Saçlık Tepesi
  • Tarihi Kıbrıscık Evleri
  • Göynük Zafer Kulesi
  • Göynük Gazi Süleyman Paşa Camii
  • Göynük Gazi Süleyman Paşa Hamamı
  • Göynük Akşemsettin Türbesi
  • Göynük Ömer Sıkkiyn (Bıçakçı) Türbesi
  • Göynük Debbağ Dede (Tabak Dede) Türbesi
  • Göynük Çubuk Gölü
  • Göynük Sünnet Gölü
  • Gavur Evleri

SporDüzenle

Ana madde: Bolu'da spor

2018-2019 Sezonu sonunda, Futbol takımı Boluspor, 1.Ligde 9. olmuştur. BAL 'daki takımı Yeniçağaspor küme düşmüştür. Voleybol Kadınlar liglerinde 2 takımı ligde kalmıştır. Basketbol erkeler 2.ligde Boluspor 5. olmuştur. Hentbol erkeler 1.liginde Seben Gençlik 5.olurken, kadın 1.ligindeki Bolu Belediyespor küme düşmüştür.

Futbol Türkiye Kupası 'nda, Yeniçağaspor 1.turda elenirken, Boluspor, son 16 turunda Galatasaray 'a elenmiştir. Hentbol Türkiye Kupası'nda Seben Gençlik Spor, 2.tur grubunda elenmiştir.

Bolu'nu önemli spor tesisleri: Bolu Atatürk Stadyumu (8.881), Merkez Karaçayır Spor Salonu (3.000), Karaçayır Kapalı Yüzme Havuzu-y.olimpik (250) ve Kartalkaya, Dorukkaya, Esentepe Aykut Kayak merkezleri.

Bolu'da Yerel MedyaDüzenle

Bolu Yerel TV Kanalları

  • Köroğlu TV

Bolu Ulusal Kanalları

  • Abant TV
  • Merkez TV

Bolu Yerel Radyo Kanalları

  • Yankı FM (91.0)
  • Kartal FM (93.7)
  • Bolu FM (95.7)
  • Radyo Şafak (96.5)
  • Bolu Polis Radyosu (97.1)
  • Gerede FM (92.3)

Bolu Yerel Gazeteleri

  • Bolu Gazetesi
  • Bolu Köroğlu Gazetesi
  • Bolu Express Gazetesi
  • Bolu Haber Gazetesi
  • Bolu Şampiyon Gazetesi
  • Bolu Gündem Gazetesi
  • Bolu Olay Gazetesi
  • Bolu Takip Gazetesi
  • Bolunun Sesi Gazetesi
  • Bizim Bolu Gazetesi
  • Boluda Yeni Hayat Gazetesi
  • Gerede Haber Gazetesi
  • Gerede MedyaTakip Gazetesi
  • Geredemiz Gazetesi
  • Gerede Hayat Gazetesi
  • Gerede Gazetesi (Mercan Medya)
  • Yeni Ufuk Gazetesi
  • Üniversitenin Sesi Gazetesi
  • Mudurnu Haber Gazetesi

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  2. ^ Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996)
  3. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  4. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  16. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  17. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  18. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  19. ^ TÜİK 1 Şubat 2019 Verileri
  20. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  21. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü
  22. ^ Uluslararası Köroğlu Festivali

Dış bağlantılarDüzenle