Amniyot

karaya yumurtlayanlar

Amniyotlar (Amniota), bir Tetrapod grubu (bel kemiğine sahip dört üyeli hayvanlar) olup kara hayatına uyum sağlamış yumurtalara sahiptir. Amniyotlar, Synapsidler (memeliler ile soyları tükenen diğer akrabaları) ve Sauropsidaların (sürüngenler ve kuşlar) yanı sıra fosil atalarını da içerir. Gerek yumurta olarak dışarıya bırakılan gerekse vücut içinde oovivipar olarak gelişen amniyot embriyolar çok geniş ve kapsamlı membranlar tarafından desteklenerek korunur. İnsanların da dahil olduğu eteneli memelilerde bu membranlar, fetusu saran bir amniyon kesesi içerirler. Embriyonu kaplayan bu membranlar ile larva aşamalarının bulunmayışı amniyotları dört üyeli Tetrapodlardan ayırır.[5]

Amniyotlar
Yaşadığı dönem aralığı: 312-0 Ma
Orta pensilvaniyen-Günümüz 
Tortoise-Hatchling.jpg
Kaplumbağa yavrusu yumurtadan çıkarken.
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Reptiliomorpha
Klad: Amniota
Haeckel, 1866
Alt Gruplar

Casineria gibi "esas amniyotlar" olarak anılan ve küçük kertenkelelere benzeyen ilk amniyotlar, yaklaşık 340 milyon yıl önce Karbonifer döneminde iki yaşamlı Reptiliomorflardan evrilmiştir. Sert kabuklar geliştirmiş olan yumurtalar su dışında kurumadan hayatta kalabildiklerinden[6] bu amniyotların kuru yaşam ortamları içeren karalarda yayılabilmesine olanak vermiştir. Yumurtalar aynı zamanda geçirgen bir yapıya sahip olup soluyabiliyor ve atıklarla başa çıkabiliyor, böylece bu durum yumurtaların ve amniyotların daha büyük formlara dönüşmelerine imkân tanıyordu. Amniyotlar bu özellikleri yüzünden dünya genelinde karalara yayılarak egemen omurgalı türü olmuştur.

SınıflandırmaDüzenle

Dış sistematikDüzenle

Amniyotlar, günümüz modern amfibiyenlerin soy çizgisinden evrilmemiş, bilakis hala sularda larva geliştiren ve Reptiliomorpha olarak adlandırılan bir gruptan evrilmişlerdir.

 Kara omurgalıları 

 Lissamphibia (günümüz Amfibileri)

 Lepospondyli

 Reptiliomorpha 

 Seymouriamorpha

 Diadectomorpha

 Amniota

Kendi içlerinde sınıflandırılmasıDüzenle

İlk amniyotlar, üst Karbonifer devrine ait küçük kertenkele benzeri Hylonomus ve Paleothyris isimli canlılar olup daha sonra, Anapsida, Synapsida ve Diapsida olarak üç gruba ayrılmışlardır.

 Amniota 

 Synapsida (Memeliler dahil)

 Sauropsida („Sürüngenler“ ve Kuşlar)

 Parareptilia

 Diapsida 

 Lepidosauria (Pullu sürüngenler, Yılanlar, Tuataralar)

 Archosauria (Timsahlar, Dinozorlar, Kuşlar)

Ek okumaDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Paton, R. L.; Smithson, T. R.; Clack, J. A. (8 Nisan 1999). "An amniote-like skeleton from the Early Carboniferous of Scotland". Nature (İngilizce). 398 (6727): 508-513. Bibcode:1999Natur.398..508P. doi:10.1038/19071. ISSN 0028-0836. 
  2. ^ Irmis, R. B.; Parker, W. G. (2005). "Unusual tetrapod teeth from the Upper Triassic Chinle Formation, Arizona, USA" (PDF). Canadian Journal of Earth Sciences. 42 (7): 1339-1345. doi:10.1139/e05-031. 
  3. ^ a b c d e Jason D. Pardo; Matt Szostakiwskyj; Per E. Ahlberg; Jason S. Anderson (2017). "Hidden morphological diversity among early tetrapods". Nature. 546 (7660): 642-645. Bibcode:2017Natur.546..642P. doi:10.1038/nature22966. PMID 28636600. 
  4. ^ a b Arjan Mann; Jason D. Pardo; Hillary C. Maddin (2019). "Infernovenator steenae, a new serpentine recumbirostran from the 'Mazon Creek' Lagertätte further clarifies lysorophian origins". Zoological Journal of the Linnean Society. 187 (2): 506-517. doi:10.1093/zoolinnean/zlz026. 
  5. ^ Benton, Michael J. (1997). "Vertebrate Palaeontology". Londra: Chapman & Hall. ss. 105-109. ISBN 0-412-73810-4. 
  6. ^ Stewart J. R. (1997): Morphology and evolution of the egg of oviparous amniotes. In: S. Sumida and K. Martin (ed.) Amniote Origins-Completing the Transition to Land (1): 291-326. London: Academic Press.