Ana menüyü aç

Koordinatlar: 41°38′20″K 42°59′10″D / 41.63889°K 42.98611°D / 41.63889; 42.98611

Ahıska
ახალციხე
Ahaltsihe
Ahıska'nın genel görünümü
Ahıska bayrağı
Bayrak
Ahıska mührü
Mühür
Ülke Gürcistan Gürcistan
Bölge Samtshe-Cavaheti
Nüfus
 (2014)
 • Toplam 17.903

Ahıska (Gürcüceახალციხე, translit.: "ah'altsih'e"; Osmanlıca: آخسخه , "ahısha"; ErmeniceԱխալցխա, Ahaltsha), Gürcistan'ın güneybatı kesiminde, Samtshe-Cavaheti bölgesinde (mhare) yer alan küçük bir şehirdir. İlk kez 12. yüzyıl kaynaklarında adı geçen Ahaltsihe, 16. yüzyılda Osmanlılar tarafından ele geçirilmesinden sonra Ahısha olarak adlandırılmıştır.[1][2] Bu ad Latin harfli Türkçeyle Ahıska biçiminde yazılmıştır.

EtimolojiDüzenle

Gürcüce Ahaltsihe (ახალციხე) adı iki kelimeli (ახალი: yeni ve ციხე: kale) bir tamlamadır ve “yeni kale” anlamına gelir. Ahaltsihe’yi 16. yüzyılda ele geçiren Osmanlılar kentin adını çeşitli tahrirlerde “Ahısha” (آخسخه) olarak yazmışlardır.[3][4] Bu yazım biçimi 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın ilk çeyreğinde de korunmuştur.[5][6] Ahaltsihe’nin adı büyük bir olasılıkla 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Ahıska olarak yazılmaktadır. Bununla birlikte Osmanlıca yazılışını (آخسخه) Latin harfli Türkçeye Ahısha olarak aktaran kaynaklar da vardır.[7]

II. Dünya Savaşı’nda Stalin tarafından Gürcistan’ın Mesheti bölgesinden Orta Asya’ya sürgün edilen Türk dilli Müslümanlar 20. yüzyılın ikinci yarısında bu kentin Türkçe adından türetilen “Ahıska Türkü” terimiyle adlandırılmıştır.

İlçeleriDüzenle

CoğrafyaDüzenle

Gürcistan´ın güneybatı kesiminde bulunan bir kenttir. Samtshe-Cavaheti bölgesinin yönetim merkezidir. Osmanlı yönetimi sırasında Ahıska olarak adlandırılmıştır. Abastuman, Adigön, Aspinza, Ahılkelek, Azgur ve Hırtız gibi önemli yerleşim birimleri ile iki yüzden fazla köyün merkezi olan Ahıska şehri, Türkiye sınırına 15 km mesafede bulunmaktadır. Posof Çayının iki yakasında yer alan şehir, karayolu ile Tiflis, Batum ve Türkiye’ye bağlıdır. Bu ırmağın kuzey yakasında kentin eski bölümü, güney yakasında yeni bölümü yer alır. Ayrıca Türk sınırının çok yakınına kadar uzanan bir demiryolu, Ahıska’yı Tiflis’e bağlar. Kür ırmağı (Kura Nehri), Posof ve Adigön Çayları ile bu çaylara karışan derelerin suladığı verimli topraklar, tarıma çok elverişlidir. Ahıska yakınındaki linyit yatakları da işletilmektedir.

TarihDüzenle

Ahıska’ya ilk kez XII. yüzyıldaki tarih kayıtlarında rastlanır. XII.-XIII. yüzyıllarda Samtshe’nin yöneticileri Şalva ve İvane’nin Ahıska olduğu belirtilir. XIII. yüzyıldan XVII. yüzyıla kadar Samtshe Jakeli ailesi tarafından yönetildi. Kent, 1578’de Türk ordusu tarafından kazanılan Çıldır Meydan Savaşı sonucunda Osmanlıların eline geçti ve 1628’de Çıldır Eyaleti’nin (Ahıska Paşalığı) yönetim merkezi oldu.

1828’de 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, Rus birlikleri komutanı General Paskeviç, kenti ele geçirdi. 1829 tarihli Edirne Antlaşması’yla Ahıska, Rusya'ya bırakıldı. Bu savaştan sonra bölgeden Müslüman ve Katolik nüfusun önemli bölümü Osmanlı topraklarına göç etti. Buradan gelen Katolik Gürcüler, 1861’de İstanbul’un Bomonti semtinde Katolik Gürcü Kilisesi’ni kurdular.

II. Dünya Savaşı’nda bölgenin Müslüman nüfusu tümüyle bölgeden göç ettirildi. Bu Ahıska Türklerinin göçünden sonra, Sovyet yönetimi tarafından sürgün edilen Ahıska Türklerinin yerine Ermeniler yerleştirilmiştir. Bugün nüfusun yaklaşık yarısı Gürcüler'den (yaklaşık 110.000)[kaynak belirtilmeli] ve Ermenilerden (yaklaşık 90.000) oluşur.[kaynak belirtilmeli] Ahıska Türkleri, Gürcistan parlamentosunun 2007 yılında aldığı kararla ülkeye geri dönme hakkına sahip olmuştur; ama yerel Gürcü ve Ermeni halkı karşı çıkmaktadır.

Ahıska, Çarlık yönetimi sırasında önce Kutaisi, sonra Tiflis valilikleri içinde yer aldı. Kentin eski yerleşmesinde surlar, kale ve cami ile Azize Marine Kilisesi vardır. Kentin yakınlarında ise Sapara Manastırı bulunur. Kentin nüfusu yaklaşık 18.500’dür. Türkiye'de özellikle Artvin ve Ardahan illerinde önemli adledilebilecek Kıpçak (Ahıska) Türkü nüfusu bulunmaktadır. Ardahan'ın etnik kökenini ve kültürünü Ahıska Türkleri önemli derecede etkilemiştir.[kaynak belirtilmeli]

Ahıska Dede Korkut Hikâyelerinde Ak Saka olarak geçmektedir, ayrıca Ahıska bölgesinden Evliya Çelebi'nin Seyahatname adlı eserinde de söz edilmektedir.[8]

Kardeş ŞehirlerDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis 1979, s. 323.
  2. ^ Şemseddin Sami, Kamusü'l-Âlâm, 1889-1898, 1. cilt, s. 46.
  3. ^ Defter-i Caba-i Eyalet-i Çıldır 1694-1732 (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Tsisana Abuladze, Tiflis 1979, s. 323 ve diğer Osmanlıca sayfalar.
  4. ^ Nodar Şengelia, 16-18. Yüzyıl Osmanlı Belgeleri (Gürcüce ve Osmanlıca), 1987, 1. cilt, s. 938.
  5. ^ "Şemseddin Sami, Kamusü'l-Âlâm, 1889-1898, 1. cilt, s. 46". 1 Ekim 2019. 
  6. ^ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 1927, s. 41.
  7. ^ Tahir Sezen, Osmanlı Yer Adları, Ankara, 2017, s. 13, ISBN: 9789751966827.
  8. ^ http://www.turkishstudies.net/Makaleler/637969420_37yuzbeyirade.pdf