2000 Azerbaycan genel seçimleri

2000 Azerbaycan genel seçimleri, 5 Kasım 2000 tarihinde yapılan ve Azerbaycan Millî Meclisi 2. döneminin 125 yeni üyesinin belirlendiği seçimlerdir.

2000 Azerbaycan genel seçimleri
Azerbaycan
← 1995 5 Kasım 2000 2005 →

Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Meclisi'nin 125 sandalyesi için
Çoğunluk için gereken 63 sandalye
Katılım %68,64

  Birinci parti İkinci parti Üçüncü parti
  Heydar Aliyev (crop).jpg Abulfaz Elchibey (1992).jpg Sabir Rüstəmxanlı (cropped).jpg
Lider Haydar Aliyev Ebülfez Elçibey Sabir Rüstemhanlı
Parti Yeni Azerbaycan Partisi Azerbaycan Halk Cephesi Partisi Vatandaş Dayanışması Partisi
Liderlik tarihi 22 Ekim 1992 16 Haziran 1989 3 Kasım 1992
Liderin bölgesi Katılmadı Katılmadı Nispi temsil
Son seçim 53 sandalye 5 sandalye 1 sandalye
Sandalye 72 3 3
Değişim artış 19 artış 2 artış 2

  Dördüncü parti Beşinci parti Altıncı parti
  Isa Gambar (cropped).jpg
Lider Ramiz Ahmedov İsa Gamber Fezail Ağamalı
Parti Azerbaycan Komünist Partisi Müsavat Partisi Ana Vatan Partisi
Liderlik tarihi 17 Ağustos 2000 7 Kasım 1992 24 Kasım 1990
Liderin bölgesi Nispi temsil ? 30 sayılı Yevlah
Son seçim 0 sandalye 0 sandalye 0 sandalye
Sandalye 2 2 1
Değişim artış 2 artış 2 artış 1

  Yedinci parti Sekizinci parti
  Etibar Mammadov.jpg
Lider İtibar Mammadov Hanhüseyn Kazımlı
Parti Azerbaycan Millî İstiklâl Partisi Azerbaycan Sosyal Refah Partisi
Liderlik tarihi 4 Temmuz 1992 4 Ağustos 1995
Liderin bölgesi ? 58 sayılı Bilesuvar
Son seçim 3 sandalye 0 sandalye
Sandalye 1 1
Değişim azalış 2 artış 1

Önceki Meclis Başkanı

Murtuz Alaskerov
Yeni Azerbaycan Partisi

Seçilen Meclis Başkanı

Murtuz Alaskerov
Yeni Azerbaycan Partisi

Arka planDüzenle

1998 Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Haydar Aliyev cumhurbaşkanı seçilmiştir.

18 Temmuz 2000 tarihinde cumhurbaşkanı Haydar Aliyev Milli Meclisin seçtiği 17 üyeden ibaret Merkezi Seçim Komisyonu onaylandı. Yeni MSK'da 6 üye liste usulü çoğunluk sistemiyle seçilen çoğunluk olan partiden, 6 üye liste usulü çoğunluk sistemiyle seçilen azınlık olan partiden, diğer 5 üye kişi ise bağımsız milletvekillerinden seçilmiştir.

"Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclisine Seçimler Yasasının" 12.5. Maddesine göre, liste usulü çoğunlukla seçilen tek sandalyelik seçim çevrelerinin kurulmasına ilişkin şema ve grafik açıklamanın, seçimlerden 110 gün önce, yani 18 Temmuz 2000'den daha geç olmamak üzere Merkez Seçim Komisyonu tarafından onaylanması gerekiyordu. Ancak seçimlere hazırlık sürecinin ilk aşamasında ortaya çıkan gizemli durum, MSK'nın yeni bir kompozisyon üzerinde çalışmaya başlamasına izin vermedi. Tekrarlanan uyarılara rağmen, Azerbaycan Millî İstiklâl Partisi ve Azerbaycan Halk Cephesi Partisinin temsil eden Merkez Seçim Komisyonu'nun altı üyesi toplantılara katılmadı ve Komisyon yetersizlik nedeniyle yetkilerini kullanamadı.

19 Temmuz'da Merkez Seçim Komisyonu tekrar toplandı ve atanan tüm üyeler bilgilendirildi. Komisyonun yukarıda belirtilen 6 üyesi toplantıya bir daha katılmadı ve MSK'nın oluşumu gerçekleşmedi.

Komisyonun geri kalan üyeleri gergin durumu çözmek için cumhurbaşkanına başvurdu. Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclisi Başkanı ve AGİT Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Dairesi Başkanına da benzer başvurular yapılmıştır.

22 Temmuz'da Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'nın emriyle Milli Meclis'in herhangi bir siyasi partiye üye olmayan milletvekilleri tarafından aday gösterilen 18. Milli Meclis üyesi MSK'ya atandı. 24 Temmuz'da Komisyon, üyelerinin üçte ikisinin katılımıyla ilk yetkili toplantısını yaptı. Aynı toplantıda Mezahir Panahov, Merkez Seçim Komisyonu Başkanı seçildi. Ayrıca Komisyon Başkan Yardımcısı ve Sekreteri olarak yeniden seçildi. Gündemdeki konularla ilgili kararlar alındı. Azınlık siyasi partileri tarafından MSK'ya aday gösterilen altı kişi toplantıya katılmadı.

Merkez Seçim Komisyonu'nun 24 Temmuz 2000'de açıklanan açıklamasında, aynı gün yeni bir MSK toplantısı yapıldığı, seçilen konuların görüşüldüğü ve ilgili kararların alındığı belirtildi.

16 Eylül - oy verme gününden 50 gün önce sandıkların kurulması, ilgili yürütme organları ve belediye başkanları ile koordineli olarak seçim komisyonları tarafından tamamlandı.

Azerbaycanlı mülteci vatandaşların oy hakkına sahip olmalarını sağlamak için daha önce olduğu gibi yaşadıkları bölgelerde ayrı sandık merkezleri kuruldu. Azerbaycan Cumhuriyeti vatandaşlarının yabancı ülkelerde oy kullanabilmeleri için yurtdışındaki büyükelçiliklerde ve diplomatik misyonlarda oy verme gününden en az 30 gün önce, yani 6 Ekim'e kadar sandık merkezleri ve bölge seçim komisyonları oluşturulmuştur. Ülkede toplam 4.976 sandık merkezi kuruldu.

Seçimlerden bir ay önce Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev, 6 Ekim'de yapılacak parlamento seçimlerinde siyasi partilerin nispi seçim sistemine katılımını yeniden değerlendirme olasılığını görüşmek üzere Merkez Seçim Komisyonu'na başvurdu.

Merkez Seçim Komisyonu (MSK), 7-8 Ekim tarihlerindeki toplantısında Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in itirazını tartıştı ve aday olmak isteyen tüm siyasi partilere koşulların yaratılmasının ülkede özgür ve adil seçimler yapılmasına hizmet edebileceği sonucuna vardı.

Seçim sistemiDüzenle

Bu genel seçim karma (100 liste usulü çoğunluk; 25 nispi temsil) sistemde düzenlenen son seçimdir. 100 sandalyeye uygun ülke 100 seçim çevresine bölünmüştür. İşgal altında olan bölgelerin milletvekilleri için seçim çevreleri (5 seçim çevresi; 41, 42, 45, 47, 48, 71, 86, 90 ve 95) ülke genelinde göçmenlerin yaşadıkları şehirleri, rayonları, kasabaları kapsamaktadır. Ayrıca nispi temsil (D'Hondt sistemi) için ülke genelinde oylama sandıkları oluşturuldu. Nispi temsilde adaylara değil partilere oy verilmektedir. Nispi temsilde partiler için belirlenen baraj %6 olmuştur. 1995 Azerbaycan genel seçimlerinde %8 olan seçim barajı muhalefetin talebi, iktidarın da onayı ile %6'ya indirilmiştir. Ayrıca seçimlere katılan partiler seçim gününden en az 6 ay önce devlet kaydına alınmış olmalı ve 50 bin imza toplamalıdır.

KatılımDüzenle

Genel durumDüzenle

Merkez Seçim Komisyonu'na yasaya göre kayıtlı siyasi partiler ve siyasi parti ittifakları, 7 Temmuz'dan itibaren nispi temsil seçim bölgesi için aday listelerini sundular.

23 Temmuz'da Azerbaycan vatandaşları, siyasi partiler ve siyasi parti blokları tarafından tek sandalyeli liste usulü çoğunluk olan seçim bölgelerine aday gösterme süreci başladı.

Yukarıda belirtilen seçim bölgelerine aday olmak için başvuran 1.044 vatandaş, Seçim Kurulu Seçim Komisyonlarından imza kağıtları aldı ve 823 kişi de ilgili komisyonlara tebligat belgeleri sundu. Adayların aday gösterilmesine ilişkin tebligat belgelerinin yanı sıra Seçim Komisyonlarında seçmen imza kağıtlarının da kontrol edilmesinin ardından 408 adayın tescili yapılarak listeler açıklandı. Daha sonra adaylıklarını geri çeken ve Merkez Seçim Komisyonu kararıyla bazı adayların aday listesinden çıkarılması nedeniyle bu sayı 390'a düştü.

Tarafsızların yanı sıra, 33 siyasi partiyi temsil eden vatandaşlar, tek sandalyeli seçim bölgelerinde aday listesine dahil edildi. Bu seçim bölgelerinde aday gösterilen adayların %63,3'ü siyasi parti üyesidir ve %36,7'si tarafsızdır. YAP 140; AHCP 39; AMİP 28; Müsavat 22; ASRP 4; AVP 4; ADP 4; Vahdet 3; ADSP 3; ALP 3; Demokratik Azerbaycan İttifakı 2; MKP 2; VHP 1; AVKP 1; AYP 1; MAP 1; ANAP 1; MDP 1; AzKP 2 adayla tek sandalyeli seçim bölgelerinde seçime katıldı.[1] AHP 4; ALDP 4; ARP 3; ADTP 2; SAP 2; AMHP 2; VAMBP 1; DZP 1 adayla katılma için başvuru yapsa da adaylar kayda alınmadı.

Azerbaycan'da yasaya uygun faaliyet gösteren 14 siyasi parti, orantılı sistemle seçimlere katılmak için Merkez Seçim Komisyonu'na başvurdu. Bunlardan dokuzu, seçmen imzalarının toplanmasındaki ciddi düzensizlikler nedeniyle tek aday listeleri kaydettirememiş ve yanlış bilgi vermiş, sadece beşinin yasaya uygun olarak tebliğ belgelerini derleyip sunarak seçimlere katılmasına izin verilmiştir.

Ana aday listelerinde nispi seçim sistemi kapsamında seçimlere katılan siyasi parti ve siyasi parti blokları temsilcileri 25 sandalye için yarıştı.

Nispi temsille olan seçimlere aşağıdakı siyasi partiler katıldı:

İttifakDüzenle

Azerbaycan seçim tarihinde ilk kez bu seçimlerde siyasi partiler ittifakı kuruldu. Azerbaycan Millî Devletçilik Partisi, Azerbaycan Millî Hareket Partisi ve Azerbaycan Demokratik Maarifçilik Partisi tarafından Demokratik Azerbaycan İttifakı kuruldu.

SonuçlarDüzenle

Genel durumDüzenle

Toplam Seçmen 4.212.915
Toplam Kullanılan Oy 3.000.198
Toplam Kullanılan Oy 2.897.864
Katılım Oranı (%) 68,64
Seçilen Milletvekili Sayısı 113

Seçilen milletvekillerinin 61'i siyasi partiler, 52'si kendileri ve 11'i seçmen grupları tarafından aday gösterilmiştir.

Partilere göreDüzenle

Kaynak: Nohlen et al., IPU 26 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.;[2]

Parti
Genel Başkanı
Tek Sandalyeli
Nispi Temsil
Sandalye
Sandalye
Oy
%
Sandalye
Oy
%
#
+\-
Yeni Azerbaycan Partisi İlham Aliyev 56 16 1.809.801
%62,31
72   19
Bağımsız - 26
Yok
26   29
Azerbaycan Halk Cephesi Partisi Ali Kerimli 1 4 313.059
%10,95
5   2
Vatandaş Dayanışması Partisi Sabir Rüstemhanlı 0 3 182.777
%6,43
3   2
Azerbaycan Komünist Partisi Ramiz Ahmedov 0 2 182.029
%6,33
2   2
Müsavat Partisi İsa Gamber 2 0 140.546
%4,85
2   2
Ana Vatan Partisi Fezail Ağamalı 1
Yok
1   1
Azerbaycan Millî İstiklâl Partisi İtibar Mammadov 1 0 112,727
%3,89
1   2
Azerbaycan Sosyal Refah Partisi Hanhüseyn Kazımlı 1
Yok
1   1
Milletvekili çıkaramayan
Azerbaycan Liberal Partisi Lale Şevket 0 0 37.382
%1,29
0  
Azerbaycan Demokrat Partisi Resul Guliyev 31,587
%1006
0 Yeni
İlyas İsmailov
Azerbaycan Halk Demokratik Partisi Refik Turabhanoğlu
%0,28
0
Azerbaycan Namına İttifak Partisi Abutalip Samedov
%0,95
0
Demokratik Azerbaycan İttifakı Nimet Penahlı
%0,4
0 Yeni
Mammadhanifa Musayev
Samir Caferov
Demokratik Azerbaycan Dünyası Partisi Mammad Alizade
%0,26
0 Yeni
Millî Kongre Partisi İhtiyar Şirin
%0,51
0 Yeni
Hiçbiri
38.091 oy
%0,49
Toplam
88 sandalye
%1,0
25 sandalye
2.883.819 oy
%1,0
113 sandalye

Sonuç iptalleriDüzenle

10 sayılı Hatai İkinci, 38 sayılı Sumgayıt Birinci, 51 sayılı Ağsu-Kürdemir, 68 sayılı İmişli seçim çevrelerinin sonucu Merkezi Seçim Komisyonu tarafından, 7 sayılı Yasamal İkinci, 9 sayılı Hatai Birinci, 53 sayılı Astara, 56 sayılı Berde Şehir, 65 sayılı Kusar, 94 sayılı Hacıgabul- Salyan ve 99 saylı Şemkir seçim çevrelerinin sonuçları ise Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.[3] Böylece 480 bin seçmene yeniden seçme hakkı tanınmıştır. Bu 11 seçim çevresinde seçim sonuçlarının iptal edilmesi nedeniyle 7 Ocak 2001 tarihinde yeni seçimler düzenlendi.

Seçim sonrasıDüzenle

Yasamal Kaymakamı Arif Ağayev, Hacıgabul Valisi Ağababa Kasımov ve İmişli Valisi Ali Mammadov, seçim sürecine yasadışı bir şekilde müdahale ederek seçmenlerin özgür ve özgür ifadesini engelledikleri ve seçim komisyonlarının faaliyetlerine baskı yapılması sebepleriyle Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının 27 Kasım 2000 tarihli kararnameyle görevlerinden alındı..

NotlarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Azerbaijan, Parliamentary Elections, First Round, 5 November 2000: Preliminary Statement (PDF). 3 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). 
  2. ^ 2000 Azerbaycan Parlamento seçimleri (PDF). 1 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 25 Şubat 2021. 
  3. ^ "Genel Sonuçlar". 25 Nisan 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2021. 

Dış bağlantılarDüzenle