Ana menüyü aç
Alavî dönemi sanatı örneklerinden 9. erken 10. yüzyıla ait Sabz Pushan, Nişapur, İran'daki kazılarda ele geçirilen bir kap, Metropolitan Museum of Art, New York.
864-928 yılları arasında Taberistan'da kurulan, Zeydiler olarak da bilinen Alevîler Hanedanlığı'nın haritası.

Alevîler ya da Zeydî-Alevîler Hanedanlığı (Farsça: سلسله العلویون طبرستان) İran'ın bugünkü Taberistan (Mazenderan, Gilan, ve Gülistan eyaletleri) bölgesinde 9. yüzyılda kurulan ve tarihte Elburz Dağları ile Hazar Denizi arasında yer alan Zeydî-Alevî olarak da bahsedilen, Caferîliğe bağlı olan Şiî bir emîrliktir. Anadoluda ki Alevîlerin bir kısmının kökeni, İran'da ki Taberistan ve Horasan bölgesinde ki Alevî, yani Ehl-i Beyt Hanedanına dayanmaktadır. Zeydî-Alevîler isimlerini, soyundan geldikleri Zeyd-'ûl Alevî'den almaktadırlar.[1]

El-Hasan bin Zeyd'ûl AlevîDüzenle

El-Dâî’Kebîr Hâlife Hasan bin Zeyd'ûl Alevî, Tam adı: El-Ḥasan ibn Zeyd ibn Muḥammed ibn Ismā‘il ibn el-Ḥasan ibn Zeyd'ûl Alevî bin Hasan el-Mûctebâ bin Ali el-Mûrtezâ (الحسن بن زيد بن محمد; ö. 6 Ocak 884), el-Da‘î el-Kebîr (Arapça: داعي الكبير, "En büyük dâvetçi"), Ali el-Mûrtezâ'nın neslinden olup Taberistan'daki Alevîler, Zeydîler Alevî Hânedanlığı'nın kurucusu olmuştur.[2][3]

Alevîler HanedanlığıDüzenle

Hanedan mensupları Hasan el-Mûctebâ'nın soyundan gelen Alevîler, yani Şerif olup, İslâmiyet'i Hazar Denizi'nin güney sahillerinde yaymışlardır. Egemenlikleri 10. yüzyıl başlarında 928 yılında Samanîler tarafından sona erdirilmiş, aldıkları yenilgiler karşısında bazı asker ve komutanları Samanî Hanedanlığı'na iltica etmek zorunda kalmışlardır. Daha sonra Ziyarîler Hanedanlığı'nı kuracak olan Ziaroğlu Mardavî ve Büveyhoğulları Hanedanlığı'nı kuracak olan Ali, Hasan ve Ahmed Büveyhoğulları da Alevîler Hanedanlığı'nı korumak için, terk ederek Samanîler arasında yeralmakta olup, generaller arasındadır.

Alevî emirleriDüzenle

Alevîler'in dağılışı: Samanî karşıtları ve Samanîler öncesiDüzenle

Ana madde: Samanîler

Samanî karşıtlarıDüzenle

  • Hassan ibn Kâsım “Dâ’i Şakir” (916-928)

Samanîler öncesiDüzenle

  • Ahmed ibn Hasan “Nâsır Kebir” (916-923)
  • Câ'fer ibn Hasan “Nâsır Kebir” (916-924)
  • Muhammed ibn Ahmed (924-927)
  • Hasan ibn Ahmed (927)

KaynakçaDüzenle

  1. ^ İslam'ın Ali'nin Ailesi - Ehli Beyt ve ilk Alevîler, Tarih ve Din araştırmacı yazarı; Teresa Bernheimer, ISBN 978-9944-61-167-1, Tekin Yayınevi [ISBN 9789944611671]
  2. ^ Balcıoğlu, Tahir Harimî, Mezhep Cereyanları – Alevîler’in mühim fa’aliyete geçmeleri ve Türkistan’a Alevî dâîlerinin yayılmaları, Sayfa 50, Hilmi Ziyâ Neşriyâtı, Ahmet Sait Tab’ı, 1940.
  3. ^ Buhl, Fr. (1986). "al-Ḥasan b. Zayd b. al-Ḥasan". The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume III: H–Iram. Leiden, and New York: BRILL. ss. 245–246. ISBN 90-04-08118-6.
  4. ^ TDV, İslâm Ansiklopedisi.