Yakutsk (Rusça: Яку́тск; Sahaca: Дьокуускай, (D'okuuskay) [dʒokuːskaj]), Rusya'nın uzak doğusundaki Yakutistan'ın (Saha Özerk Cumhuriyeti) başkentidir.

Yakutsk (Якутск)
Dokuuskay (Дьокуускай)
Başkent
Yakutsk (Якутск) bayrağı
Bayrak
Yakutsk (Якутск) arması
Arma
Slogan:
Быть столицей земли Олонхо! (Olonho Topraklarının Başkenti!)
ÜlkeRusya Rusya
CumhuriyetSaha Özerk Cumhuriyeti
Yakutsk Voyvodalığı1632
KurucuPeter Beketov
Alt idari birimler15 Bölüm (8 İlçe, 7 Belde)
İdare
 • TürOkrug Başkanlığı, Özerk Cumhuriyet Başkanlığı
 • BaşkanYevgeni Grigoryev (Birleşik Rusya Partisi [% 44,27])
Yüzölçümü
 • Toplam121.93 km²
Rakım95 m
Nüfus
 (2019)
 • Toplam318,768
 • Yoğunluk2612,85 kişi / km²/km²
 • Yaz (YSU)UTC +09:00
Alan kodu+7 4112
OKATO ID98401000
OKTMO ID98701000001

Kuzey Kutup Dairesi'nin 450 km güneyindedir. Ortalamalama hava sıcaklığı 8,8 C olan Yakutsk, dünyanın en soğuk şehridir ancak Yakutsk kış mevsiminde daha soğuktur.[1] Yakutsk ayrıca sürekli permafrost 'da bulunan dünyadaki en büyük şehirdir ve karayoluyla ulaşılamayan dünyadaki en büyük şehirlerden biridir.

Yakutsk, Orta Yakut Ovaları'ndadır ve Lena Nehri' nde önemli bir limandır.

Şehre, Yakutsk Havalimanı ve daha küçük olan Magan Havalimanı havayolu ulaşımı hizmeti verir.

Etimoloji değiştir

Başlangıçta Lensky hapishanesi veya Yakut hapishanesi olarak adlandırıldı. Toponym'in ilk versiyonu hidronim "Lena" dan, ikincisi - mezar "Yakutia" dan geldi ve 1708'de, Yakutsk adına dönüştü.

Tarihçe değiştir

 
1891'de Kate Marsden’in Yakutsk'tan ayrılışı

Saha halkı olarak da bilinen Yakutlar, 13. ve 14. yüzyıllarda Sibirya'nın diğer bölgelerinden bölgeye göç etti. Geldiklerinde bölgedeki diğer yerli Sibiryalılarla karıştılar.[2] Yakutsk'un Rus yerleşimi 1632'de Pyotr Beketov tarafından bir ostrog (kale) olarak kuruldu. 1639'da, voyvodalık merkezi oldu. Yakutsk'un Voyvoda'sı kısa süre sonra bölgedeki en önemli Rus yetkilisi olup doğuya ve güneye genişlemeyi yönetti.

25 Eylül 1632'de Lena Nehri'nin kıyılarını keşfeden Yenisei centurion Peter Beketov'un bir müfrezesi, Borogon Yakuts'un karasındaki 70 km akış aşağısında nehrin sağ yakasında Yakutsk (Lensky) hapishanesini kurdu. Başından beri hapishane oldukça küçüktü. Garnizonu toplam 30 Kazaktı. 1634'te Yakut kuşatmasından kurtuldu. 1635'te yerel Kazaklar Yakut Kazakları olarak adlandırılma hakkını elde ettiler. 1638’de hapishane yeni kurulan Yakutsk Voyvodalığı'nın merkezi oldu. 1642-1643'te hapishane Tuymaada vadisindeki modern yerine taşındı.

1643'te Yakutsk olarak yeniden adlandırıldı. 1726'da, 1. Kamçatka seferi Yakutsk'tan geçtiğinde, Teğmen Chirikov dergisinde yazdığı gibi, “300 Rus yardası ve 30.000 kişi şehrin yakınında Yakutov'da yaşıyor” ‘du.

Tüm Lena Bölgesi'nin askeri yönetim ve ticaret merkezi olan Yakutsk, 1708'den beri Sibirya eyaletine ve 1822'den beri Doğu Sibirya Genel Valisine bağlıydı.

1822'de Yakutsk bölgesel şehir oldu ve 1851'den beri Yakutia, Yakutsk'ta merkez ili haklarında bağımsız bölge statüsü kazandı.

Yakutsk'un aktif gelişimi I. I. Kraft (1907-1913) valiliği döneminde oldu. Şehirde elektrik santrali, telefon santrali kuruldu, müze açıldı ve İmparatorluk Coğrafya Derneği'nin bir bölümü kuruldu.

İç Savaşta, Yakutsk bölgesinde 1919 aralığında Yakut Kolçak karşıtı isyan da dahil olmak üzere birçok savaş çıktı. Amga yerleşiminden çok uzakta olmayan Sasyl-Sysyy (Sarı Alan) yolundaki bu savaşın son büyük çatışması Rusya tarihine yazıldı. 13 Şubat'tan 3 Mart 1923'e kadar şiddetli donlarda Ivan Strod'un komutasındaki Yakutsk'a yaklaşımları savunan kızıl savaşçılar ve Beyaz Muhafız General Anatoly Pepelyaev'in baskın ekibi arasında savaş yapıldı. Savaşın sonucunda, RSFSR'deki son büyük beyaz askerî birlik yenildi ve general ele geçirildi.

İç Savaş'ın sonucunda Yakutsk bölgesinde Sovyet iktidarı kuruldu. Ekim 1921'de Yakut eyalet komitesi başkan yardımcısı (1922'den beri - Yakut Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Halk Komiserleri Kurulu Başkanı) olan Platon Oyunsky, “Yakut Özerk Sovyet Cumhuriyeti işçilerinin hak ve görev beyanı ve Yakton Özerklik Yönetmeliği ”taslağını geliştirdi. 1922 yılının başlarında cumhuriyetin kurulumu tamamlandı ve bu belgelere dayanarak 27 Nisan 1922'de Saha halkının tarihinde ilk devlet olarak Yakut Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Cumhuriyetin başkenti Yakutsk oldu.

1930'larda ilk olarak Yakutsk'ta araştırma enstitüsü kuruldu, cumhuriyet halk eğitimine ve bilim seviyesine ulaştı.

Büyük Vatanseverlik Savaşında, şehir Alsib hava yolu kontrolüne sahipti, bu arada Lend-Lease uçakları Amerika Birleşik Devletleri'nden alındı.

27 Aralık 1991'de Yakut Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Saha Cumhuriyeti (Yakutistan) olarak yeniden adlandırıldı. Başkenti Yakutsk olarak kaldı.

İklim değiştir

Son derece karasal bir subarktik iklim (Köppen iklim sınıflandırması: Dfd) ile Yakutsk, Dünya'nın büyük şehirler arasında en soğuk kış sıcaklıklarına sahiptir.

Yakutsk'ta ortalama aylık sıcaklık Temmuz ayında +19,5 °C (67,1 °F) ile Ocak ayında -38,6 °C (-37,5 °F) arasında değişir. Yakutsk sürekli permafrost[3] üzerine inşa edilmiş en büyük şehirdir ve birçok ev beton üzerine kazık'la inşa edilmiştir.

Antarktika dışındaki gezegende kaydedilen en düşük sıcaklıklar, Yakutsk'un kuzeydoğusundaki Yana Nehri havzasında olduğundan Yakutsk dünyanın en soğuk şehridir. Kışları aşırı soğuk ve uzun olmasına rağmen Yakutsk'da 10 Kasım ve 14 Mart tarihleri arasında donma noktasının üzerinde bir sıcaklık kaydedilmemiştir.

Yazlar oldukça kısa ama sıcaktır, günlük sıcaklıklar zaman zaman 10,2 °C (18,4 °F)'yi aşar ve bu sıcaklık değişimi şehri dünyadaki en çok mevsimsel sıcaklık farkı olan yer yapar.[4] Yakutsk'ta kaydedilen en düşük sıcaklık 5 Şubat 1891'de -64.4C idi.

Yakutsk’daki kaydedilen en yüksek sıcaklıklar ise 17 Temmuz 2011'de +38.4 C ve 15 Temmuz 1942'de +38.3 C idi.

Yakutsk, Pasifik Okyanusu'ndan neredeyse 1000 km içeride olmak üzere ayrı bir iç bölgeye sahiptir ve bu yüksek enlem ile birleştiğinden şiddetli kışlar yaşanır. Bu paralelde temmuzun sıcaklıkları normalin üzeri ortalama değerlere çıkar ve ortalama Vladivostok veya Yuzhno-Sakhalinsk gibi daha güneydeki Uzak Doğu şehirlerinden birkaç derece daha sıcaktır. Temmuz gündüz sıcaklıkları bazı deniz alttropikal bölgelerinden bile daha sıcaktır. Sıcak yazlar soğuk kışlar Yakutsk'un ağaç hattı'nın çok güneyinde olmasını sağlar.

İklimi oldukça kuraktır ve kış boyunca çok soğuk kıtasal hava etrafında oluşan yoğun "Sibirya high" nedeniyle yıllık yağışların çoğu en sıcak aylarda olur. Ancak, Pasifik Okyanusu'ndan gelen güneydoğulu nemli rüzgârlar Lena vadisine ulaşmadan önce kıyıdaki dağlarda nemlerini kaybettiklerinden yaz yağışları şiddetli değildir.

Yazın, Lena nehrinin yukarısındaki Lena Sütunları'nı, nehrin aşağılarındaki muhteşem manzaraları ve Lena Deltasının vahşi yaşamı'nı gösteren çeşitli nehir tekne turları vardır.

Ekonomi değiştir

 
Rus-Asya bankasının Yakutsk binası

Yakutsk, gümüş, elmas, altın gibi zengin maden yataklarına sahiptir.

Yakutia Airlines şirketinin genel merkezi Yakutsk’tadır.[5]

Kültür değiştir

 
İsa Mesih'in başkalaşım Yakutsk Ortodoks katedrali

Yakutsk'taki bazı ünlü tiyatrolar şunlardır:

  • Devlet Rus Dram Tiyatrosu
  • Saha Tiyatrosu,
  • Suorun Omoloon Genç Seyirci Tiyatrosu
  • Devlet Akademik Opera ve Bale Tiyatrosu

Şehirde birçok müze vardır:

  • Saha Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi
  • Yerel Kültür ve Tarih Müzesi
  • Yemelyan Yaroslavski
  • Khomus müzesi
  • Permafrost müzesi

Ysyakh yaz festivali her yıl haziranın son hafta sonu yapılır. Geleneksel Yakut yaz gündönümü şenlikleri doğanın canlanması, yenilenmesi, doğurganlık ve yeni yıl başlangıcıdır. Ysyakh yaz festivaline ulusal Yakut ayinleri, törenleri, halk dansları, at yarışı, Yakut etnik müzik ve şarkıları, ulusal mutfağı ve geleneksel Yakut spor yarışmaları eşlik eder.[6]

Yakutsk'ta birçok grubun çıktığı yerel bir punk sahnesi vardır.[7] Gösterilere genç ve yaşlı 300 kişiye kadar kişi katılır.

Ünlü binalar değiştir

Demografi değiştir

2018 nüfus sayımına göre şehrin toplam nüfusu 311,760'dır.

Etnik yapı (2010)[8]

Nüfus
1632 1681 1807 1825 1852 1856 1860
200 →200 ↗2700 ↘2500 ↗2700 ↗2800 ↗3600
1862 1865 1883 1885 1888 1890 1895
↗5649 ↘5300 ↗5800 ↘5500 ↗6300 ↗6500 ↘6200
1897 1906 1911 1913 1917 1923 1926
↗6535 ↗7700 ↗9242 ↗10 300 ↘7300 ↗10 065 ↗10 558
1933 1939 1950 1955 1956 1959 1960
↗23 000 ↗52 882 ↗59 900 ↗67 000 ↘63 000 ↗74 330 ↗77 400
1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968
↗79 000 ↗82 000 ↗86 000 ↗89 000 ↗92 000 ↗95 000 ↗98 000
1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976
↗107 617 ↗114 000 ↗120 000 ↗126 000 ↗133 000 ↗137 000 →137 000
1979 1982 1983 1984 1985 1986 1987
↗152 368 ↗165 000 ↗170 000 ↗175 000 ↗180 000 ↗184 000 ↗188 000
1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995
↘186 626 ↗192 000 ↗193 000 ↗198 000 ↘196 000 ↘194 000 ↘193 000
1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
↘192 000 ↗194 000 ↗196 000 ↘195 500 ↘195 400 ↗197 800 ↗210 642
2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009
↘210 600 ↗216 800 ↗235 610 ↗239 200 ↗245 600 ↗255 800 ↗264 069
2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
↗269 601 ↘269 500 ↗278 406 ↗286 456 ↗294 138 ↗299 169 ↗303 836
2017 2018 2019 2020
↗307 911 ↗311 760 ↗318 768 ↗322 987

Belediye yetki alanında 295.600 kişi yaşar ve bu cumhuriyet nüfusunun yaklaşık% 30'udur. Büyük Yakutsk (banliyö köyü Zhatay, banliyö Namsky, Ust-Aldansky, Megino-Kangalassky, Khangalassky ve Dağlık alandaki nüfus dahil) - yaklaşık. 410 000 kişi vardır. Son nüfus sayımına göre iki nüfus sayımı (2002 ve 2010) arasında Yakutsk ‘un nüfusu % 20,1 arttı. Buna göre 141.000 Yakut, 113.000 Rus nüfusu vardır.

1990'ların başından beri kırsal bölgelerden cumhuriyet bölgesi Yakutsk'a aktif göç var. 90'lı yılların başından 2000'lerin başına kadar Rusça konuşan nüfus göç etmiştir; şu anda, Rusça konuşan nüfusun payı pek değişmemiştir. 2000'li yıllardan beri Orta Asya, Kafkasya ve Çin’den buraya ziyaretçi göçü var. Yakutsk'un nüfusu doğal büyüme ve göç nedeniyle hızla artmaktadır. Nüfusa uygun konut, kreş, okul ve hastane sağlama konusu ciddi bir konudur.

İdari ve belediye durumu değiştir

Yakutsk, Saha Cumhuriyeti'nin başkent' idir.

Spor değiştir

Şehrin modern bir buz sarayı “Ellay Bootur”, suni çim “Tuymaada”, “Gençlik”, “50 yıllık zafer” spor sarayı “Triumph”, “Sterkh”, “Tandem”, “Nugget”, “ Cholbon ”,“ Dolgun ”,“ Modun ”,“ Dohsun ”(kapalı futbol sahası), cumhuriyet hipodromu ve diğer spor tesisleri vardır.

Rus furbol liginde şehri Zarya mini futbol kulübünü temsil etmektedir. 2008 yılında, takım Rus futbol liginin en güçlü ikincisi Rusya futbol şampiyonasının Premier Ligi'nde 4. sırada yer aldı. Farklı yıllarda Yakutsk, Dinamo futbol kulübü, Sakha basketbol kulübü, Yakutyanochka kadın voleybol kulübü, Sakhainkas mini futbol kulübü ve Fakel futbol kulübü tarafından temsil edildi. 2011 yılından bu yana Yakutia futbol kulübü, bir kez daha profesyonel seviyeye ulaştı ve Rus futbol şampiyonası Vostok bölgesi ikinci bölümünün üyesidir. 2011 yılında Yakutsk, Rus sporlarına (skeet) ve serbest stil güreşine ev sahipliği yaptı. 4-5 Temmuz 2012 tarihleri arasında Yakutsk, “Rusya bir Spor Gücüdür” forumuna ev sahipliği yaptı. 2014 yılında, şehir birinci mas-güreş dünya şampiyonasına, 2016'da ikinci ve 2019'da da üçüncü defa mas-güreş dünya şampiyonasına ev sahipliği yaptı 1996 yılından bu yana Yakutsk, Asya Çocukları Uluslararası Spor Oyunlarına ev sahipliği yapmaktadır. 1999 ve 2007'de kadınlar arası uluslararası taslak dünya şampiyonaları Yakutsk'ta yapıldı. Şehir genellikle serbest stil güreş şampiyonaları için bir mekan olarak hizmet verir. Yakutsk, serbest stil güreş 1985'te SSCB şampiyonasına ve Rus serbest stil güreş şampiyonalarına ev sahipliği yaptı (2002, 2011, 2014 ve 2016'da).

Fizikocoğrafi Yapısı değiştir

 
Lena Nehri kıyısı, kuzeye bakmaktasınız. Yakutsk, Sakha, Sibirya

Şehir, orta yolunda Lena Nehri'nin sol kıyısında bulunan Tuymaada Vadisi'ndedir. 62 derece kuzey enleminin paralelinin biraz kuzeyinde bulunur, bunun sonucunda yaz aylarında uzun "beyaz geceler" görülür ve kış aylarında (Aralık), gün ışığı saatleri sadece 3-4 saat sürer. Yüzölçümü - 122 km². Yakutsk, mevsimsel permafrost bölgesindeki en büyük şehirdir. Moskova 8400 km uzaklıktadır. Yakutsk, Lena Nehri Vadisi'nde (Tuymaada Vadisi) düz bir alandadır. Şehrin topraklarında, en büyüğü Saysary, Teploye, Taloe, Khating-Yuryakh, Sergelyakh olan birçok taşkın yatağı gölleri ve büyükleri vardır. Kıyılar, sığlıklarda sığlarla büyümüştür. Lena'nın sol kök kıyısı, yaklaşık yüz metre yüksekliğinde, dik bitki örtüsüyle kaplı dik, pis çıkıntı ile Tuymaada vadisine girer. Şehrin yanından, bu uçurumlar bir dağ aralığına benzer ancak gerçekte çam karaçamı taiga ile kaplı ve Lena Vadisi'nin üzerinde yükselen hafif tepelik bir ovanın kenarıdır. Keskin bir tepe noktası olan bu uçurumun yanal çıkıntılarından biri Chochur Muran dağı'dır.

Yakutsk'un merkezi kısmı, Lena Nehri'nin kanalından geniş bir çimenlik düzlükle - Lena Nehri'nin taşkın yatağı olan ve sellerde sular altında kalan “Yeşil Çayır” olarak ayrılır. Sadece Yakutsk nehir limanına Lena kanallarından biri - 60'lı yıllarda şehir barajının inşasından sonra şehir Kanalıdır.

Sözde nehir limanı kanalı durgun suya dönüştü. Nehir kumlarının birikmesi nedeniyle, bu kanal sürekli sığdır ve navigasyonu sağlamak için tabanı tarak gemileri tarafından düzenli olarak derinleştirilir.

Kardeş Şehirler değiştir

Resimler değiştir

Dış bağlantılar değiştir

Kaynakça değiştir

  1. ^ Jessa Gamble. "What's the world's coldest city?". the Guardian. 28 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2020. 
  2. ^ "Download Limit Exceeded". citeseerx.ist.psu.edu. 9 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2020. 
  3. ^ "Вечная мерзлота и современный климат (geo.web.ru)". geo.web.ru (Rusça). 30 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Aralık 2018. 
  4. ^ "Greatest temperature range on Earth". Guinness World Records. 12 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2020. 
  5. ^ "About Us 4 Ekim 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.." Yakutia Airlines. Retrieved on July 18, 2010. "JSC "Air Company Yakutia" Address: 9, Bykovsky st., Yakutsk, Russia, 677014." Russian address: "Contact Us 4 Ekim 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.." "ОАО «Авиакомпания «Якутия» Адрес: Республика Саха (Якутия), 677014, г. Якутск, ул. Быковского, 9"
  6. ^ "Celebrate Ysyakh festival in Yakutsk…". Air Russia. 16 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2020. 
  7. ^ Sanna, Jacopo (11 Ocak 2019). "The Punk Scene in Yakutsk, Russia Turns Isolation Into Inspiration". Bandcamp Daily (İngilizce). 12 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  8. ^ "Arşivlenmiş kopya". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2021.