Uçuş kompüteri

Uçuş kompüteri,[1][2][3] havacılıkta kullanılan, genellikle metal veya plastikten yapılmış, mekanik, dairesel bir hesap cetveli. Bazı ülkelerde E6B, CRP-5 gibi meşhur modellerin isimleri uçuş komputeri ile eşanlamlı olarak kullanılır. Başta ABD olmak üzere bazı ülkelerde whiz wheel (akıllı teker) ismi de aynı anlamda kullanılır. Çoğunlukla iç içe geçmiş kaydıraklı dairesel cetvellerden ve bunların ortasından geçen bir dikdörtgen karttan oluşur.

Metal bir E6B'nin hesap yüzü (soldaki) ve rüzgâr yüzü

Uçuş kompüteri, adında bilgisayar (İngilizce: computer) sözcüğü geçmesine rağmen en basit tanımıyla gelişmiş bir abaküstür. Uçuş planlaması esnasında ve uçuşta ihtiyaç duyulan çeşitli dönüşüm ve hesaplamalarda pilotlar ve seyrüseferciler tarafından kullanılır.

Modelden modele değişmekle birlikte kompüter ile yapılabilecek işlemlerden bazıları şunlardır:

Örnek hesaplamalarDüzenle

Baş, rota, TAS, rüzgâr sapması ve yer sürati hesabıDüzenle

Yandaki örnekte verilen bilgiler kullanılarak bilinmeyenler hesaplanır. Gerçek hava sürati (TAS):150, Rüzgâr:270/30KT, Arzu edilen rota 020°T'dir. Kompüter kullanılarak 009°T başta uçulması gerektiği (sola 11° rüzgâr düzeltmesi verilmesi gerektiği) ve yer süratinin (GS) 158 KT olacağı bulunur. Bu bilgiler seyrüsefer planlamasında kullanılır.

Deniz mili, km dönüşümüDüzenle

 
CRP-5 üzerinde nm-km dönüşümü
 
TAS hesaplama. Sürat penceresinde haricî hava sıcaklığı irtifa ile eşleştirilir. İç çemberdeki süratin (IAS veya CAS) karşısına gelen dış çemberdeki sürat TAS'tır (örnekte 100 KIAS=106,5 KTAS). IAS veya CAS uçak düşük süratlerde iken yakın değerlerde olacağı için bazen IAS-CAS dönüşümü ihmal edilir.

Kompüterin hesap yüzündeki döner çember (şekilde sarı) üzerindeki 10 rakamı (veya varsa şekildeki uzun kırmızı ok) deniz mili (nm) oku ile aynı hizaya getirilir. Kilometre (km) okunun altında 1852 rakamı olduğu görülecektir. Bu rakam 1 nm'nin 1,852 km olduğunu gösterir. Bu eşleştirmeden sonra en dıştaki hareketsiz çemberdeki rakamlar deniz mili, hareketli (şekilde sarı) çemberdeki rakamlar kilometredir.

Örneğin 60 nm'nin yaklaşık 110 km olduğu bilgisi veya 9,5 nm'nin yaklaşık 17,6 km olduğu cetvelden görülür. Kompüterde ondalık işareti olmadığı için, bu dönüşümler yapılırken akıldan sağlamalar yapılmalıdır.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Pito statik sistemler 7. Hava Kuvvet Komutanlığı
  2. ^ Uçuşta vertigo Havacıyız.com
  3. ^ Kompüter ve plotterler 19 Şubat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Pilotpazarı.com