Sovyet rublesi

para birimi

Sovyet rublesi (RusçaСове́тский рубль), Sovyetler Birliği'nin para birimidir. Sovyet rublesinin alt birimi kopektir.

Sovyet Rublesi
советский рубль
1 ruble banknotun önü madeni 1 ruble
1 ruble banknotun önü madeni 1 ruble
ISO 4217 Kodu SUR
Kullanıcı(lar)  Sovyetler Birliği
Altbirim
1/100 kopek (копейка)
Sembol руб
kopek (копейка) к
Madenî paralar 1, 2, 3, 5, 10, 15, 20, 50 kopek, 1, 3, 5, 10 ruble
Banknotlar 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 200, 500, 1000 ruble
Merkez bankası Sovyetler Birliği Devlet Bankası
Yazıcı Goznak
Darphane Leningrad (1921–41, 1946–91)

Krasnokamsk (1941–46) Moskova (1982–91)

Ruble tasarımlarının çoğu Ivan Dubasov tarafından yapılmıştır. Sovyet rublesinin üretimi, Federal Devlet Üniter Girişimi'nin veya Moskova ve Leningrad'da bulunan darphanelerde banknotların ve madeni paraların basmasından sorumlu Goznak'ın sorumluluğundaydı. 1991'de, Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrası, Sovyet rublesi eski Sovyet ülkeleri tarafından kullanılmaya devam etti ve 1993 yılına kadar ülkeler kendi para birimlerini tanıtana kadar bir "rubil bölgesi" oluşturdu.

EtimolojiDüzenle

Ruble kelimesi Slavca рубить fiilinden türetilmiştir. Tarihsel olarak ruble, bir gümüş külçe (grivna) parçasına verilen addı. Kopek ise mızraklara verilen bir isimdi. Sovyet rublesinin alt birimine kopek adı verilmesinin nedeni ise bir madalyonun üzerine mızrakla donanmış bir süvari görseli damgalanmış olmasıdır.

Sovyetler Birliği'nde rubleDüzenle

Sovyet para biriminin, Sovyetler Birliği'ne bağlı olan tüm ülkelerde kendi isimleri vardı. Tüm banknotların adı ve nominal değerleri her ülkeye özel olarak basılmıştır. Örneğin Tatarca: Ruble ve kopek için сум (sum) ve тиен (tiyen) kelimeleri kullanılmaktaydı.

Sovyet rublesinin diğer Sovyet ülkelerindeki isimleri:

Dil Yerel adı
Ruble Kopek
Rusça рубль копейка
Ukraynaca карбованець копійка
Beyaz Rusça рубель капейка
Özbekçe сўм тийин
Kazakça сом тиын
Gürcüce მანეთი კაპიკი
Azerice манат гәпик
Litvanca rublis kapeika
Moldovaca рублэ/rublă копейкэ/copeică
Letonca rublis kapeika
Kırgızca сом тыйын
Tacikçe сӯм тин
Ermenice ռուբլի կոպեկ
Türkmence манат көпүк
Estonca rubla kopikas

Not: Özbekistan, Azerbaycan ve Türkmenistan Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında latin alfabesi geçmiştir.

TarihiDüzenle

İlk emisyonDüzenle

1917 Rus Devrimi sonrasında sosyalist hükümet için çıkarılan ilk rublelerin tamamı banknotlardan oluşmaktaydı.

1, 2, 3, 5, 10, 15, 25, 50, 60, 100, 250, 500, 1,000, 5,000, 10,000, 25,000, 50,000 ve 100,000 birim olarak çıkartıldı. 1 milyon, 5 milyon ve 10 milyon ruble banknot temini için kısa vadeli hazine belgesi de verildi.

BanknotlarDüzenle

1918'de RSFSC tarafından 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1.000, 5.000 ve 10.000 ruble için devlet kredi notları verildi. 1919'da 1, 2, 3, 15, 20, 60, 100, 250, 500, 1000, 5000 ve 10.000 ruble banknotlar üretildi. Ardından 1921'de 5, 50, 25.000, 50.000, 100.000, 1.000.000, 5.000.000 ve 10.000.000 ruble yeni banknotlar üretildi.

 
Gümüş ruble (1922)

İkinci emisyon (1 Ocak - 31 Aralık 1922)Düzenle

1922'de, 10.000 "eski" ruble için 1 "yeni" ruble olarak tanımlandı. 1 Ocak'ta tanıtılan ikinci emisyon paralar 31 Aralık'ta tedavülden çekildi.

BanknotlarDüzenle

Bu para birimi için yalnızca 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1.000, 5.000 ve 10.000 ruble cinsinden banknotlar çıkarıldı.

Üçüncü emisyon (1 Ocak 1923 - 6 Mart 1924)Düzenle

 
Poltinnik (½ ruble) (1924)

1923'te 100 ile 1 oranında ikinci bir yeniden tanımlama gerçekleşti. Üçüncü emisyonda da öncekiler gibi yalnızca kağıt para üretildi.

Madeni paralarDüzenle

Rus İç Savaşı sonrası ilk madeni paralar 1921-1923 yılları arasında 10, 15, 20 ve 50 kopek ve 1 ruble cinsinden gümüş paralarla basıldı. Altın servonetler ise 1923'te tedavüle çıktı. 10, 15 ve 20 kopek %50 gümüş saflığında, ruble ve yarı ruble ise %90 gümüş saflığında basıldı.

BanknotlarDüzenle

Önceki para biriminde olduğu gibi, 50 kopek, 1, 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1.000, 5.000 ve 10.000 ruble cinsinden tedavüle çıktı. 1924'ün başlarında, bir sonraki yeniden birleşmeden hemen önce, SSCB adına ilk kağıt para çıkarıldı. Paralarda birliğin kurucu 4 cumhuriyetinin dillerini temsil eden buğdayın etrafında 6 bantlı devlet amblemini içermekteydi: (Rusya SFSC, Transkafkasya SFSC (Azerice, Ermenice ve Gürcüce), Ukrayna SSC ve Beyaz Rusya SSC)

Dördüncü (altın) emisyon (7 Mart 1924 - 1947)Düzenle

Josef Stalin'in Vladimir Lenin'in ölümünden sonra iktidarını güçlendirmesinden sonra, 1924'te bir önceki sayının 50.000 ruble değerindeki "altın" rubleyi tanıtarak üçüncü bir yeniden birleşme başlattı. Bu reform aynı zamanda, 10 ruble değerinde servonetlere bağlıydı ve kronik enflasyona son verdi. Paralar 1924'te tekrar tedavüle çıkmaya başlarken, 10 ruble altındaki değerler için ruble ve daha yüksek değerler için servonet cinsinden kağıt paralar verildi.

Beşinci emisyon (1947 - 1961)Düzenle

II. Dünya Savaşı'ndan sonra Sovyet hükûmeti, dolaşımdaki para miktarını azaltmak için para biriminin müsadere edici bir şekilde yeniden adlandırılmasını gerçekleştirdi. Bu değişikliğin asıl amacı, savaş zamanı yiyecek satarak nakit birikmiş köylülerin savaş sonrası toparlanma devam ederken ürün alırken bu paraları kullanmasını önlemekti.[1] Eski ruble 100 değerinin 10/1'i oranında yeniden değerlendi. Bu değişiklik, savaş zamanı rasyonunun sona ermesi, fiyatları düşürme ve enflasyonu azaltma çabalarıyla çakıştı, ancak bazı durumlarda etkiler daha yüksek enflasyonla sonuçlandı.

 
50 kopek (1961 - 1991)
 
1 ruble (1961)

Altıncı emisyon (1961 - 1991) (ISO kodu SUR)Düzenle

1961'deki yeniden düzenleme 10 eski rubleye eşit 1 yeni ruble getirmiş ve tüm ücretleri, fiyatları ve mali kayıtları yeni ruble olarak yeniden düzenlemiştir. Banknotların değerinin 1/10'una indirildiği ancak ücretlerin ve fiyatların aynı kaldığı 1947 reformunun müsadere niteliğinden farklıydı.[2]

BanknotlarDüzenle

Banknotlar, 1, 3, 5, 10, 25, 50 ve 100 ruble cinsinden, önceki serilere benzer renklerle, ancak bu sefer çok daha küçük boyutlarda tedavüle çıkartıldı. Banknotlarda Moskova'da bulunan binalar ve Vladimir Lenin portresi yer aldı.

1961 Serisi
Görsel Değer
Ön Arka
    1 Ruble
    3 Rubles
    5 Rubles
    10 Rubles
    25 Rubles
    50 Rubles
    100 Rubles

Yedinci emisyon (1991 - 1992)Düzenle

1991 Parasal Reformu (Pavlov Reformu olarak da bilinir) Mihail Gorbaçov tarafından gerçekleştirildi. Bu emisyonun mimarı, aynı zamanda Sovyetler Birliği'nin son başbakanı olan Maliye Bakanı Valentin Pavlov idi.

Madeni paralarDüzenle

1991'in sonlarında, 10 ve 50 kopek ve 1, 5 ve 10 ruble cinsinden yeni madeni paralar piyasaya sürüldü.

BanknotlarDüzenle

Bu emisyona ait banknotlar, 1961 serisine kıyasla tüm cinsler için arka plan rengi ve boyutunda neredeyse aynıydı, ancak daha fazla renk ve yükseltilmiş güvenlik özellikleri içermekteydi. Ayrıca bu emisyondaki banknotların öncekilerine göre bir diğer önemli farkı, yalnızca Rusça olarak basılmasıydı. 1, 3, 5, 10, 50 ve 100 rublelik yeni banknotlar 1991'de tanıtıldı. Önceki emisyonların aksine bu seride 25 rublelik banknot bulunmamaktaydı.

Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra, yeni bağımsız birçok cumhuriyet 1992'de yeni Rus rublesinin tanıtılmasına kadar Sovyet rublesini kullanmaya devam etti.

1991 Serisi
Görsel Değer
Ön Arka
    1 Ruble
    3 Rubles
    5 Rubles
    10 Rubles
    50 Rubles
    100 Rubles
    200 Rubles
    500 Rubles
    1000 Rubles

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ An Economic History of the U.S.S.R. Alec Nove. Alec Nove. ss. 283, 310. ISBN 0-14-021403-8. 
  2. ^ Bornstein, Morris. The Reform and Revaluation of the Ruble. The American Economic Review. 51.