Serbest Cumhuriyet Fırkası

Türkiye'de bir siyasi parti (1930)

Serbest Cumhuriyet Fırkası, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün isteği üzerine Fethi Okyar tarafından kurulan siyasi partidir.[2]

Serbest Cumhuriyet Fırkası
Kısaltma SCF
Genel başkan Ali Fethi Okyar
Genel sekreter Mehmet Nuri Conker
Kurucu Ali Fethi Okyar
Kuruluş tarihi 12 Ağustos 1930
Kapanış tarihi 17 Kasım 1930
Önceli Cumhuriyet Halk Fırkası
Gazete(leri) Serbes Cumhuriyet
İdeoloji Liberalizm[1]
Liberal demokrasi[1]
Cumhuriyetçilik
Milliyetçilik
Laiklik
Siyasi pozisyon Merkez sağ

SCF Samsun Vilayet Ocağı

KurulmasıDüzenle

Mecliste tek partinin bulunması hükûmetin denetlenmesini güçleştiriyordu. Bu nedenle Mustafa Kemal, Fethi Bey'den cumhuriyetçi, milliyetçi ve laisist bir parti kurmasını istedi. Bunun üzerine Fethi Bey Mustafa Kemal'in tarafsız olmasını şart koşarak 12 Ağustos 1930'da Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı kurdu. Bu partinin Cumhuriyet Halk Fırkası'ndan ayrılan en önemli yanı, ekonomide liberalizmi savunmasıydı. Bu partiye bizzat yardımda bulunan Mustafa Kemal CHF'den birçok mebusun bu partiye geçişini İsmet Paşa'nın tepkisine ve itirazlarına rağmen sağladı. (70 kadar mebusu, ayrıca kız kardeşi Makbule Hanım'ı ve yakın dostları olan mebusları da ilk üyelerden yaptı.) Böylece yaklaşık 5 yıldır alternatifsiz devam eden İsmet Paşa hükûmetini eleştirecek bir muhalefet yaratmak istedi ve mecliste düşünce özgürlüğü sağlamak istedi. Siyasi söz geçirme güçleri suiistimalinin de önüne geçmek istedi. Partiye katılanlar arasında Nuri Conker (Genel Sekreter), şair Mehmet Emin Yurdakul, Türkçülük akımının önde gelenlerinden Ahmet Ağaoğlu, İbrahim Süreyya Paşa ve 1950-1960 yılları arasında başbakanlık yapacak olan Adnan Menderes de bulunuyordu.

1930 Türkiye yerel seçimleriDüzenle

Parti, 1930 yerel seçimlerine katılarak 502 belediyeden 31'ini kazandı.[3]

KapatılmasıDüzenle

Fethi Bey'in İzmir gezisinde büyük sevgi gösterileriyle karşılanması sonucu çıkan olaylar CHF içindeki köktenci kesimi harekete geçirdi. Bu durum Mustafa Kemal'in duruma el koymasına neden oldu. Fethi Bey'e "Sen fırkanın, ben fırkamın başında olacağız." teklifini yapınca Fethi Bey bunu kabul etmeyerek 16 Kasım 1930'da parti genel kurulunu topladı ve genel sekreter Nuri Bey ile kaleme aldıkları "Büyük Gazi hazretlerine karşı siyasi sahnede mücadele etmek gibi bir düşüncelerinin olmadığı ve dolayısıyla partinin feshine karar verildiği" açıklamasını yaptı. Böylece 17 Kasım 1930'da siyasi hayata veda eden partinin ömrü 3 ay sürdü.

Konuyla ilgili yayınlarDüzenle

  • Tunçay, M. (1999). Türkiye Cumhuriyeti'nde Tek Parti Yönetiminin Kurulması (1923-1931), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul
  • Yetkin, Ç. (1997). Atatürk'ün Başarısız Demokrasi Devrimi: Serbest Cumhuriyet Fırkası, Toplumsal Dönüşüm Yayıncılık, İstanbul
  • Emrence, C. (2006). 99 Günlük Muhalefet: Serbest Cumhuriyet Fırkası, İletişim Yayınları, İstanbul
  • Çavdar, T. (1995). "Serbest Fırka", Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Cilt 8. ss. 2052-2059. İletişim Yayınları, İstanbul
  • Soyak, H. R. (1973). Atatürk'ten Hatıralar Cilt II, Yapı Kredi Bankası Yayınları, İstanbul
  • Ağaoğlu, Ahmet (1969). Serbest Fırka Hatıraları. İstanbul: Baha Matbaası. 
  • Kacar, M. (2021). Belgeleriyle Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı Anlamak, Akademisyen Kitabevi, Ankara

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; lemiatalay isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 23 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Ocak 2022. 
  3. ^ Çetin, Yetkin (2004). Atatürk’ün Vatana İhanetle Suçlandığı S.C.F. Olayı. İstanbul: Otopsi Yayınları. ss. 267-273. ISBN 9789758410453.