1930 Türkiye yerel seçimleri

Türkiye'nin yerel yöneticilerini belirleyen seçim

1930 Türkiye yerel seçimleri, Eylül ve Ekim aylarında gerçekleştirilen Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki ilk çok partili seçimdir. Belediyeler Yasası'nın 4 Nisan 1930 yürürlüğe girmesinin ardından yapılan seçime Cumhuriyet Halk Fırkası ve yeni kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası katıldı.[1] Bu seçimlerde belediye başkanları, belediye meclis üyeleri arasından ve meclis üyeleri tarafından iki kademeli olarak seçildi. Bu seçimlerin önemli bir özelliği de kadınların da seçme ve seçilme hakkına sahip olmasıydı.

1930 Türkiye yerel seçimleri
Türkiye
Eylül/Ekim 1930 1934 →

  Birinci parti İkinci parti
  Inonu Ismet.jpg Fethi Okyar.jpg
Lider İsmet İnönü Fethi Okyar
Parti Cumhuriyet Halk Fırkası Serbest Cumhuriyet Fırkası

1930 Türkiye Yerel Seçimleri.png

Seçim sonuçlarıDüzenle

Seçim sonuçlarına ilişkin açıklamalara göre, 502 seçim bölgesinden 24'ünde SCF kazandı. SCF'nin kazandığı yerler: Aydın'ın Bozdoğan, Nazilli ve Çine kazaları ile Yenipazar Atça Karapınar nahiyeleri; Edirne'nin Keşan kazası; Silifke'nin Merkez kazası; İzmir'in Bergama, Kuşadası, Menemen, Seferihisar, Urla kazaları ile Buca, Kınık Armutlu nahiyeleri; Manisa'nın Gördes kazası; Samsun Merkez ve Ladik kazaları; Amasya'nın Merzifon kazası; Balıkesir'in Edremit ve Susığırlık(Susurluk) kazaları ile Kırklareli'nin Lüleburgaz ve Vize kazaları olmak üzere 2 il (Samsun ve Silifke), 16 kaza ve 6 nahiyedir. [2] CHF, İstanbul'da toplam olarak 35.942, SCF 12.868 oy aldı. Vakit gazetesi bu sonuçları CHF için 35.934 ve SCF için 12.813 olarak vermiştir. Bu gazetenin bildirdiğine göre İstanbul'da oy kullanmayan seçmen sayısı 250.746 kişiyi bulmuştur.[3] Diğer şehirlerde ise;

Seçim sonrasıDüzenle

SCF yöneticileri bu seçim sonuçlarının gerçeği yansıtmadığını ileri sürdüler. Onlara göre seçimi SCF kazanmıştı. Sonuçlar baskı ve fesat ile elde edilmişti. Fethi Bey iddia edilen usulsüzlüklerle ilgili olarak TBMM'nin 6 Kasım 1930 tarihindeki birleşiminde bir önerge de verdi. Ardından 15 Kasım'daki oturumda söz alarak yolsuzluk ve baskı iddialarını sıraladı. Fethi Bey'den sonra söz alan CHF'li vekiller ise Fethi Bey'i ve SCF politikalarını eleştirdikten sonra, asıl SCF'nin seçimlerde yolsuzluk yaptığını iddia ettiler. Fethi Bey'in çabaları bir sonuç getirmedi; üstelik tartışmalar iki parti arasındaki ilişkilerin iyice gerilmesine neden oldu. Bu gelişmeler karşısında Fethi Bey 17 Kasım 1930'da SCF'nin feshedilmesine dair dilekçesini İçişleri Bakanlığına gönderdi.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "1930'dan 2009'a Türkiye'de yerel seçim sonuçları". 12 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2020. 
  2. ^ Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Yer Kodu: 490.01, Fon Kodu: 286.1146.1
  3. ^ a b Taşdemir, Serap (2019). "Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın Ayvalık Teşkilatlanması ve 1930 Yılı Belediye Seçimleri" (PDF). Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi. XIX (626). ataturkilkeleri.deu.edu.tr. s. 14. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  4. ^ "1930 Kırklareli yerel seçim sonuçları". dergipark.org. 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2022.