Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu

Savunma Sanayi Alanında bir Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT)

Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu (kısaca MKE veya MKEK), Türk Silahlı Kuvvetlerinin her türlü silah, mühimmat, roket, araç ve gereç ihtiyaçlarını karşılamakla görevlidir. Kurum, savunma sanayi alanında faaliyet göstermekte olup Millî Savunma Bakanlığına bağlı bir kamu iktisadi teşebbüsüdür.[4] MKE Kurumu, sermayesinin tamamı devlet tarafından karşılanarak 15 Mart 1950 tarihinde ilgili yasa ile kurulmuştur.[5] Kurumun temelleri Fatih Sultan Mehmet tarafından kurdurulan Top Dökümhanesine dayanmaktadır.[6] 1 Ocak 2020 itibarıyla 5.570 çalışanı bulunan Kurum, dünyada 40'tan fazla ülkeye ihracat yapmaktadır. 2019 senesinde Kurumun kâr oranı bir önceki seneye göre yaklaşık 4 kat artış göstererek ₺694.785.459 olmuştur. Böylelikle en çok kâr eden kamu sanayi kuruluşları arasında ilk 3'te yer almaktadır.[7] MKE Kurumu, Türkiye'nin en büyük 100 sanayi kuruluşundan biri olup 2019 yılı itibarıyla 90. sıradadır. Aynı zamanda Türkiye'nin en büyük 7. kamu sanayi kuruluşudur.[8]

Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu
Tip Kamu İktisadi Teşebbüsü
Endüstri Savunma Sanayi
Kuruluş Türkiye 15 Mart 1950 (1950-03-15), Ankara
Genel merkezi ,
Kilit kişiler Yasin Akdere (Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdür)[1]
Ürün Ağır Silah
Hafif Silah
Mühimmat
Kimyasal
Askeri/Sivil Maske
Gelir artış ₺ 2.585.363.506 (2019 itibarıyla) [2]
Çalışan sayısı 5.570 [3]
Website mkek.gov.tr

TarihçeDüzenle

 
MKEK üretimi çeşitli tipteki mühimmatlar

Değişik unvan ve statüler altında 15. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu dönemine kadar inebilen tarihi bir geçmişe sahip olan Kurumun temelleri Fatih Sultan Mehmet'in Top Dökümhanesinin kurdurmasıyla atılmıştır. Kurum sırasıyla; 15. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak Top Dökümhanesi (İstanbul Tophanesi), 1832-1908 yılları arasında Tophane Müşirliği, 1908-1909 yılları arasında Tophane Nazırlığı, 1909-1921 yılları arasında ise İmalat-ı Harbiye Müdüriyeti Umumiyesi adlarıyla Osmanlı İmparatorluğu'nda hizmet vermiştir. İmparatorluğun işgali ile İstanbul’dan kaçırılan bir kısım tezgâh, teçhizat, malzeme ve ustalarla 1921 yılından itibaren Türk Kurtuluş Savaşında ulusal bağımsızlık hareketinin içerisinde yer almıştır. 1921 yılında Askeri Fabrikalar Umum Müdürlüğü adı altında yeniden teşkilatlandırılmıştır. Merkezi Ankara'da olan bu oluşum, İstanbul, Kırıkkale ve yurdun birçok köşesinde yer alan kuruluşlarla Cumhuriyet döneminin başta savunma sanayi olmak üzere birçok farklı sanayi alanında yapılanmasının temel taşlarından biri olmuştur.[9]

Kurum, değişen dünya ve Türkiye koşulları, üretim/pazarlama anlayışındaki değişmeler ve gelişmeler ile NATO’ya girişimi sonucu hali hazırdaki kapasiteyi daha etkin ve verimli kullanabilmek amacıyla 15 Mart 1950[10] tarihinde 5591 sayılı Kanunla sermayesinin tamamı devlet tarafından karşılanan tüzel kişiliğe sahip Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu adı ile yeniden teşkilatlanmıştır. Zaman içinde gerek yurt içi gerekse yurt dışından alınan önemli siparişler sonucunda ulaştığı ekonomik gücü çok iyi kullanan MKE, savunma sanayinin çeşitli alanlarında yatırımlarını gerçekleştirerek 18 büyük fabrika, 18.000 kalifiye personel gibi bir büyüklüğe ulaşma başarısını göstermiş ve çok önemli hizmetlerine yıllarca devam etmiştir. MKE Kurumu tarafından1954 senesinde Türkiye'nin ilk yerli eğitim uçağı olan MKE Uğur 44 üretilerek bir ilke imza atılmıştır. Aynı şekilde Türkiye'deki ilk askeri pil üretimi ve ilk demiryolu haddelemesi de Kurum tarafından gerçekleştirilen ilklerden bazılarıdır.[11]

5591 sayılı Kanun, 1983 tarihli ve 105 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kuruluşu Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile yürürlükten kaldırılmıştır. Kurum daha sonra bütün KİT’leri tek çatı altında toplayan ve 18 Haziran 1984 tarihinde çıkarılan 233 sayılı “Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK” kapsamına alınmıştır. Hâlen 233 sayılı KHK ve bu KHK’ye dayanılarak 1984 yılında çıkarılan “MKE Kurumu Ana Statüsü” çerçevesinde tamamen bir ticari kuruluş gibi karlılık ve verimlilik esas alınarak faaliyetini sürdüren ve ana görevi Türk Silahlı Kuvvetleri'nin her çeşit silah, mühimmat, roket, harp araç ve gereç ihtiyacını karşılamak olan Kurumda; zaman içinde Türkiye endüstrisi ve ekonomisindeki gelişmelere uygun olarak organizasyon değişiklikleri yapılmış olup günümüz itibarıyla Kurum faaliyetlerini merkez teşkilatı ve buna bağlı 11 fabrika ve 2 işletme müdürlüğüyle yürütmektedir.

MKE, ayrıca piyasanın ihtiyacı olan çelik ve pirinç gibi üretim hizmetlerini, günün teknik ve ekonomik koşullarını göz önünde tutarak, dünya ve NATO Standartlarına uygun kalitede üretim yapmaktadır. Gerek Türkiye piyasasına gerekse uluslararası pazarlara arz edilmekte olan ürünlerin imalatı süresince tüm fabrikalarda AQAP 2120 ve ISO 9001 Kalite Güvence sistemleri uygulanmaktadır.[12]

Ürün GruplarıDüzenle

MKE Kurumunun ürettiği ürün grupları şöyledir:

  • 1 - Silah Grubu
Hafif Silah Grubu
Ağır Silah Grubu
  • 2 - Mühimmat Grubu
Hafif Silah Mühimmatı
Ağır Silah Mühimmatı
  • 3 - Roket Grubu
  • 4 - Patlayıcı Maddeler
  • 5 - Makina Ekipman
  • 6 - Malzeme ile Kimya
  • 7 - Piroteknik[13]

ÜrünlerDüzenle

Hafif Silah Grubu[14]Düzenle

  • MPT-76 Milli Piyade Tüfeği
  • MPT-55 Piyade Tüfeği
  • PMT-76/57A Platform Makineli Tüfek
  • JMK Bora-12 Keskin Nişancı Tüfeği
  • KNT-76 Keskin Nişancı Tüfeği
  • G3-A3/A4 Piyade Tüfeği
  • HK33E-A2/A3 Piyade Tüfeği
  • MP5-A2/A3/K Makinalı Tabanca
  • MTS-A2/A3 Susturuculu Makinalı Tabanca
  • MKE T-41/43/50/94
  • T40-R/R5 Bombaatar

Ağır Silah Grubu[14]Düzenle

  • 155 mm T-155 Fırtına Obüs Silah Sistemi
  • Boran 105 mm Havadan Taşınabilir Hafif Çekili Obüs
  • M113 Elektrikli Zırhlı Muharebe Aracı (E-ZMA)
  • 155 mm T-155 Panter Obüsü
  • 155 mm 6x6 Yavuz Obüsü
  • 105 mm M68 Tank Topu Silah Sistemi
  • 20 mm/35 mm Çift Namlulu Uçaksavar
  • 107 mm ÇNRA
  • 60 mm Komando Havanı
  • 120 mm HY1-12 Yivli Havan

COVID-19 kapsamında gerçekleştirdiği çalışmalarDüzenle

Maske ve koruyucu ekipman üretimiDüzenle

2019 yılında Çin'in Hubei Eyaleti'ne bağlı Wuhan kentinde ortaya çıkan ve tüm dünyayı etkileyen COVID-19 salgınını[15] önlemek ve söz konusu hastalığın etkilerini azaltmak amacıyla MKE Kurumu tarafından çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar, Kurum bünyesinde bulunan ve uzun yıllardır maske ve maske süzgeçleri üretimi gerçekleştiren MKE Maksam Makina ve Maske Fabrikası'nın tecrübe, yetenek ve hazır olan üretim altyapısından faydalanılarak yürütülmüştür.[16] Bu kapsamda öncelikli olarak maske ve koruyucu ekipman üretimine öncelik verilmiş olup üretimi yapılan ürünler yurt içi ihtiyaçların karşılanmasında ve yurt dışı yardım çalışmalarında kullanılmıştır. Mayıs 2020 itibarıyla söz konusu ürünlerde günlük üretim kapasitesinde toplam 1.000.000 adetin üzerine ulaşılmıştır. Bu çerçevede üretilen ürünler şu şekildedir:[17]

  • Cerrahi Maske,
  • FFP3 Tipi Maske,
  • Koruyucu Tulum,
  • Koruyucu Gözlük Tip A-B,
  • Yüz Koruyucu Siper Tip C,
  • Koruyucu Eldiven,
  • Panoramik Maske Seti,
  • P13 Plastik Süzgeç,
  • MKE Cerrahi Maske Üretim Makinaları

SAHRA Mekanik Solunum CihazıDüzenle

Maske ve koruyucu ekipman dışında ise COVID-19 hastalarına temel solunum desteği sağlamak amacıyla yerli ve milli imkanlardan faydalanılarak SAHRA Mekanik Solunum Cihazı üretilmiştir. SAHRA, 2020 yılı Mayıs ayı sonu itibarıyla seri üretime hazır olup haftalık 500 adet üretim kapasitesine sahiptir.[18]

MKE Termal Kamera SistemiDüzenle

Mayıs 2020 itibarıyla yerli ve milli olanaklarla COVID-19 hastalarının tespitine yönelik ateş ölçümü ve ölçüm sonrası uyarı yeteneğine sahip termal kamera sistemi geliştirilmiştir. Kalabalık ortamlarda kullanıma uygun olarak hareketli ve hareketsiz kişilerin ateş ölçümünü yapabilen sistem, yapılan ölçümlerin ardından belirlenen değer üzerinde çıkan sonuçlara karşı uyarı vermekte olup sistem entegrasyonu bulunan ilgililere ve sağlık birimlerine bildirimlerde bulunabilmektedir.[19]

Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunun Fabrika ve İşletmeleri[20][21]Düzenle

MKE Kurumu Genel Müdürlüğü'ne bağlı olarak birbirleri ile entegre şekilde çalışan 11 fabrika ve 2 işletme müdürlüğü bulunmaktadır. Bu tesisler Ankara, Kırıkkale ve Çankırı illerinde bulunmaktadır. Söz konusu tesisler ve bunların bulundukları illere göre dağılımı şu şekildedir:

Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunun MüzeleriDüzenle

Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuyla İlişkili Spor KulüpleriDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ https://www.mkek.gov.tr/tr/notice.aspx?nid=5660&menu=1
  2. ^ http://www.iso500.org.tr/marka-detay/birinci500/2019/Makina-ve-Kimya-Endustrisi-Kurumu-MKEK-Genel-Mudurlugu_90/1
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 15 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ocak 2020. 
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2020. 
  5. ^ 15.03.1950 tarihli ve 7457 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5591 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kanunu
  6. ^ "Tarihçe". Erişim tarihi: 5 Mayıs 2021. 
  7. ^ "Arşivlenmiş kopya". 15 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2020. 
  8. ^ "2019 - İSO 500 | Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu". www.iso500.org.tr. 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2021. 
  9. ^ Tophane-i Amire’ den, Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu’na. Turan Tanyer, “Tophane-i Amire’ den, Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu’na”. MKE Dergisi. 1995. ss. 1-90. 
  10. ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2016. 
  11. ^ "MKEK - Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu". www.mkek.gov.tr. 29 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2021. 
  12. ^ "MKEK Resmi Web Sitesi, Kurumsal -> Tarihçe sayfası". 19 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2011. 
  13. ^ "MKEK Resmi Web Sitesi, Ürünler sayfası". 15 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ağustos 2011. 
  14. ^ a b mkek.gov.tr/tr/products.aspx?id=52&source=Products
  15. ^ "Covid-19". 3 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  16. ^ "MKE Maksam Makina ve Maske Fabrikası". 
  17. ^ "Dünyaya maske üreten işte o fabrika". 21 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  18. ^ "24 saat aralıksız üretiyorlar, gelecek ay seri üretime geçecek". 28 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  19. ^ "MKE'den Kovid-19 salgınına termal kameralı takip". 30 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  20. ^ https://www.mkek.gov.tr/tr/page.aspx?id=14
  21. ^ https://www.mkek.gov.tr/tr/page.aspx?id=79
  22. ^ https://www.mkek.gov.tr/tr/page.aspx?id=110
  23. ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020.