Ana menüyü aç

Kürt tarihi. Kürtler, Kuzeybatı İran, Kuzey ve Orta Zagroslar ve Doğu Anadolu Bölgesi'nin bir bölümünde var olmuş, bu topraklarda varlığını sürdürmüş ve kendi milli ve kültürel kimliklerini burada oluşturmuştur. Kürtler İranî bir halk olma dolayısıyla tarihte daima diğer İranî halklarla (Farslar, Peştunlar, Afganlar Tacikler, Beluçlar, Osetler v.s.) birlikte devlet kurmuş ve onlarla birlikte yaşamıştır ve dillerinin ve kültürlerinin çok benzemesi, aynı topraklarda yoğurulmuş ve birbirleriyle iyice kaynaşmış olmaları ve aynı atalardan doğmuş olmaları nedeniyle Kürtlerin kurdukları bazı devletler gerek bu nedenler gerek bazı siyasi nedenlerden ötürü bu halklara mal edilmiştir.

Erken dönemDüzenle

MedlerDüzenle

Medler, Kürtlerin kurduğu iddia edilen ve birçok İrani halkı tek bayrak altında birleştiren, MÖ 625-549 yılları arasında Orta Doğu'da hüküm sürmüş bir devlettir.[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10]

GutilerDüzenle

Gutiler(Guti, Qurti) Zagros Dağlarında yaşayan antik halk. Gutiler hakkında Sümerler, Babiller ve uzun yıllar sonra Asurlular birbirleriyle çelişmeden, Zagros dağlarının Orta ve Kuzey bölgelerinde Guti ya da Qurti adında halkın yaşadiği ve ülkelerine de Gu-ti-um dendiğini yazmışlardır.[11] Sümerler (MÖ 3. binyıl), Babiller (MÖ 2. binyıl), Asurlular (MÖ 1. binyıl) bu bilgiyi kayda geçmişledir. Gutiler (Sümerce: Gu-ti-um)[12] MÖ 3. binyılda Akkad İmparatorluğunu yıktılar (MÖ 2154 yılı). Ardından Zagros Dağlarından inerek Kuzey Mezopotamyada birkaç kuşak Sümer Hanedanliğina krallık yaptılar. Sümer tabletlerinde Gutiler'in, Zagros dağlarında yaşayan (Babil içinde Elam'ın kuzeyinde günümüz Irak ve İran'ın kesiştiği yerde) barbar bir halk oldukları yazılmıştır. Gutiler, Akkad'ı yıktıktan sonra Sümerliler'e hükmediyorlar ve bu sebeple Sümerler tarafından Sümer Kralları Listesi'ne yazılıyorlar.[13] Uruk'ta vali olan ve daha sonra Gutiler'e karşı isyan başlatan Utu-Hengal tarafından son Guti kralı Tirigan mağlup edilerek Guti hükümdarlığına son veriliyor. İncil bilimcilerine göre Guti halkı Tanah'ta "Koa" ('Qoa) olarak geçiyor. Hezekiel Kitabı'nda ise "Koa" Filistin'in düşmanı olarak geçmektedir.[14]

AdiabeneDüzenle

Adiabene,merkezi Erbil olan ve Kürt kökenli Hadhabani (Adiabani) aşireti tarafından kurulan Yahudi bir devletti.[15] Başlangıçta kabaca Büyük Zap ve Küçük Zap nehirleri arasında kalan bölgeyi tanımlarken,sonradan doğrudan bitişik bölgeleride kapsamıştır. Zaman içerisinde politik olarak Asur topraklarının büyük bir kısmını kapsadığından bir süre sonra tüm Asur ülkesi için kullanılmaya başlanmıştır. En önemli yerleşim yeri modern Erbil kentiydi.[15]

KarduyaDüzenle

Karduya, M.Ö 4. yüzyıl'da bügünkü Hakkâri tarafında kurulmuş bir Kürt devletidir. Ksenophon'un Anabasis kitabında Karduya bölgesinden bahsedilmiştir. [16]

KayusilerDüzenle

Kayusiler veya Kâvusakân (Kürtçe:Hozi Kavusakan) günümüzün Kuzey Irak topraklarında 226-380 yılları arasında Sasanilere hüküm süren yarı bağımsız İrania[›] krallık.[17] Krallık, Kayus ailesi tarafından kuruldu ve yönetildi. Krallık bu yerel kralın ismini taşımaktadır ve krallığın adı Kavusakan yani Kayusun Evi anlamına gelir.

Kommagene KrallığıDüzenle

Kommagene Krallığı, MS 17'de Roma İmparatorluğu'nun egemenliğine girene kadar varlığını sürdürdü. IV. Antiokhos'un ölümünden sonra, bölge Tiberius zamanında Romalılar'ın eline geçti. MS 72 yılında, Vespasianus döneminde Kommagene, Roma'nın Suriye Eyaleti'ne katıldı.[18]

MitannilerDüzenle

M.Ö. 1500 ilâ M.Ö. 1300 yılları arasında Anadolu'da hüküm sürmüş bir Kürt devletidir. Başkentleri Vaşşukanni, Kürtçe 'Vaş' iyi ve 'kanni' kaynak demektir ve İyilik Kaynağı anlamına gelmektedir.[19] Halk Hurrilerden oluşmaktayken, yönetici sınıf büyük oranda taşıdığı isimlerden dolayı Indo-Aryan olduğu düşünülen elitlerden oluşmaktaydı. Mitanni, Hititler'in yıkılışından sonra bölgesel bir güç oldu. Son krallarının adı II. Şattuara idi. Kayıp prens (veya kral) Jiar-Jiara (Mitanni kral listesinde adı geçmez ve II. Şattuara'nın oğludur), efsanevî bir kişiliğe sahiptir. [19][20]

İslam dönemiDüzenle

Ana madde: Kürtlerin İslam'a geçişi

Kürtler İslamiyet’in doğuşu yıllarında Bizans İmparatorluğu ve resmi dini Zerdüştlük olan Sasani İmparatorluğu arasında parçalanmış durumdaydılar.

Kürtlerin kitlesel olarak İslamiyet'le tanışmaları Halife Ömer döneminde olmuştur.[21][22]

İslam ordusu Hicre'tin 18. yılında Kürdistan coğrafyasını fethetmesiyle çok azı hariç Kürtlerin büyük bir kısmı İslamiyeti kabul edip Müslüman olmuşlardır.[23][24]

İslam sonrası kurulan Kürt devletleriDüzenle

Ana madde: Tarihte Kürt devletleri

Modern dönemDüzenle

Kürtlerin 20. yüzyılda kurdukları de facto devletler kısa süre içinde yıkılmıştır.

20. yüzyılda kurulan Kürt devletleri

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Mede." Encyclopædia Britannica, 2008, Encyclopædia Britannica Online, 16 Ocak 2008.
  2. ^ Andrew Dalby, Dictionary of Languages: the definitive reference to more than 400 languages, Columbia University Press, 2004, s.278.
  3. ^ Gwendolyn Leick, Who's Who in the Ancient Near East, Routledge, 2001, s.192.
  4. ^ D) Ian Shaw, Robert Jameson, A Dictionary of Archaeology, Blackwell Publishing, 1999.
  5. ^ Sabatino Moscati, Face of the Ancient Orient, Courier Dover Publications, 2001, s.67.
  6. ^ John Prevas, Xenophon's March: Into the Lair of the Persian Lion, Da Capo Press, 2002. s.20.
  7. ^ I.M. Diakonoff, "Media" In Cambridge History of Iran (ed. William Bayne Fisher, Ilya Gershevitch), Volume 2. s.140 "Archaeological evidence for the religion of the Iranian-speaking Medes of the .."
  8. ^ Amélie Kuhrt, "The Persian Empire, Sayı 1", Bölüm 2: Medes, Routledge, 2007, s.19: "The early history of the western Iranians (Medes and Persian) is a thorny problem..."
  9. ^ John Curtis, British Museum, 2000, 2. baskı, s.34: "They were an Indo-European people who, like the related Persians, spoke an Iranian language".
  10. ^ "Encyclopedia of Indo-European Culture or EIEC, edited by J. P. Mallory and Douglas Q. Adams, 1997, Fitzroy Dearborn. s.30: "..and the Medes (Iranians of what is now north-west Iran).."
  11. ^ Egon von Eickstadt,Türkler Kürtler İranlılar,sayfa 57
  12. ^ Sumer King List ( ETCSL. The Sumerian King List. Accessed 19 Dec 2010.)
  13. ^ Eller, Jack David. Kürt tarihi ve Kürt kimliği. sayfa 153
  14. ^ -See, for example, J. D. Douglas & Merrill C. Tenney, 2011, Zondervan Illustrated Bible Dictionary (3rd ed.), HarperCollins, p. 1897.
  15. ^ a b Mehrdad İzady,Kürtler,Sayfa:90. 4.paragraf.Doz yayınları.
  16. ^ Wadie Jwaideh, The Kurdish national movement : its origins and development, Syracuse Univ. Press, 2006, ISBN 081-563-093-X, s.12
  17. ^ Izady, Mehrdad R.Kürtler Bir El Kitabı,Sayfa.94-95
  18. ^ Hazel, J. (2002). Who's Who in the Roman World. Psychology Press. s. 13. ISBN 9780415291620. Erişim tarihi: 20 Şubat 2014. 
  19. ^ a b https://www.ancient.eu/Mitanni/
  20. ^ Jacquetta Hawkes, The First Great Civilizations "Yet the Hurrians did not disappear from history. Away to the North in their Armenian homeland, they entrenched themselves and build up the kingdom of Urartu."; M. Chahin, The Kingdom of Armenia, "The new kingdom of Urartu, which proved to be the stronghold of the Hurrian race."
  21. ^ Biçer, “ İslam Tarihi Kitaplarında Kürtler Hakkındaki Rivayetler”, sh. 78
  22. ^ http://www.risaleajans.com/islam/kurtler-yuzlerce-alim-ve-komutan-yetistirdi
  23. ^ Adnan Demircan, Kürtler (Toplum, Din ) s. 209
  24. ^ http://m.risalehaber.com/kurtler-ve-islamiyet-1-15675yy.htm
  25. ^ Shaddadids, C.E. Bosworth, The Encyclopedia of Islam, Cilt 9, sayfa 170
  26. ^ Seref Han Bitlisi, Serefname, Revvadi Kürtleri
  27. ^ TDV, İslam Ansiklopedisi, cilt: 35,  sayfa: 36
  28. ^ https://books.google.fr/books?id=DoNSXwb8D9EC&pg=PA117&hl=tr#v=onepage&q&f=false
  29. ^ Muhammed bin İbrahim bin Muhammed bin Ebil-Fevâris Abdülazîz El-Ensârî El-Hazrecî, Târihu Devletil-Ekrâd, Miilet Genel (Hekimoğlu Ali Paşa) Kütüphanesi, No:695)
  30. ^ Hakan Özoglu, Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries, SUNY Press, 2004, ISBN 0791485560, s. 46.
  31. ^ A fourth pretender was Karim Khan, son of Aymak of the Zand, a section of Lak tribe, Sir Percy Molesworth Sykes, A History of Persi, Macmillan and co., limited, 1930, p. 277.
  32. ^ One of the contenders for power was Karim Khan Zand, a member of the Lak tribe near Shiraz, William Marsden, Stephen Album, Marsden's Numismata orientalia illustrata, Attic Books, 1977, ISBN 978-0-915018-16-1, p. 158.
  33. ^ Karim Khan, the founder of the Zand dynasty of Persia that succeeded the Afsharids, was himself born to a family of these Lak deportees (of the Zand tribe), Mehrdad R. Izady, The Kurds: A Concise Handbook, Taylor & Francis, 1992, ISBN 978-0-8448-1727-9, p. 12.
  34. ^ TDV, İslam Ansiklopedisi, cilt: 44,  sayfa: 256
  35. ^ Öztuna, Yılmaz, Devletler ve Hanedanlar, Cilt: I, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, s. 750

Dış bağlantılarDüzenle