Harry Potter

fantastik roman serisi

Harry Potter, İngiliz yazar J. K. Rowling tarafından yazılan yedi fantastik romandan oluşan seri. Romanlar, Hogwarts Cadılık ve Büyücülük Okulu'nda eğitim gören genç büyücü Harry Potter ile arkadaşları Hermione Granger ve Ron Weasley'nin yaşamlarını konu alır.

Harry Potter
Harry Potter new loto.png
Yazar J.K. Rowling
Çevirmen Ülkü Tamer, Sevin Okyay, Kutlukhan Kutlu
Ülke İngiltere
Dil İngilizce
Tür Fantezi, drama, genç yetişkin kurgu, gizem, gerilim
Yayımcı Yapı Kredi Yayınları
Yayım tarihi 1997
Türkçe yayım tarihi 1999
Kitap sayısı 7

Serinin ilk romanı Harry Potter ve Felsefe Taşı'nın 26 Haziran 1997'de yayımlanmasından bu yana kitaplar dünya çapında büyük bir popülerlik ve ticari başarı elde etti. Eleştirmenlerden olumlu eleştiriler alan kitaplar, çocukların yanı sıra geniş bir yetişkin kitlenin de ilgisini çekti ve genç yetişkin edebiyatının temel taşlarından biri olarak kabul gördü.[1] Şubat 2018 itibarıyla 80 dile çevrilerek dünya genelinde 500 milyondan fazla satan seri, tarihin en çok satan kitap serisi hâline geldi.[2] Serinin son dört kitabı arka arkaya tarihin en hızlı satan kitabı rekorunu kırdı. Son kitap, piyasaya çıktığı ilk 24 saat içinde ABD'de yaklaşık 11 milyon kopya sattı.

Serinin yedi kitabı, Warner Bros. Pictures tarafından sekiz filmden oluşan bir seriye dönüştürüldü. Şubat 2020 itibarıyla Harry Potter film serisi tüm zamanların en yüksek hasılat yapan üçüncü film serisidir. 2016 itibarıyla Harry Potter franchise'ının toplam değerinin 25 milyar dolar olduğu tahmin edilmekte,[3] bu da onu tüm zamanların en çok hasılat elde eden medya frenchise'larından biri yapmaktadır.

Harry Potter dünyası; fantezi, drama, büyüme, okul hikâyesi (gizem, gerilim, macera, korku ve romantizm unsurlarını içeren) dâhil olmak üzere birçok edebî türü kapsar. Rowling'e göre serinin ana teması ölümdür.[4] Serideki diğer başlıca temalar ise ön yargı, yozlaşma ve çılgınlıktır.[5]

Kitapların ve filmlerin başarısı, Harry Potter serisinin çeşitli çalışmalarla genişlemesine olanak sağladı. 2009'da Chicago'da gezici bir sergi, 2012'de Londra'da film stüdyosu turu başladı. 2016'da Fantastik Canavarlar Nelerdir, Nerede Bulunurlar? adlı ilk yan film gösterime girdi. Dünyanın çeşitli yerlerindeki Universal Parks & Resorts tema parklarında Harry Potter temalı bölümler kuruldu.

KonusuDüzenle

Harry Potter, 10 yıl boyunca hiçbir zaman sevemediği Petunia teyzesi, Vernon eniştesi ve nefret ettiği ahmak kuzeni Dudley ile yaşamak zorunda kalmıştır. Anne ve babasının bir trafik kazasında öldüğünü sanan Harry, Hogwarts'ta anahtarların ve okul arazisinin bekçisi Rubeus Hagrid'in verdiği mektupla başlayan olaylarla durumun böyle olmadığını anlayacaktır. Harry'nin Muggle (büyücü kanı taşımayan) doğumlu cadı annesi Lily Potter ve büyücü babası James Potter, Harry daha bir yaşındayken Voldemort tarafından öldürülmüşlerdir. Harry, Hogwarts Cadılık ve Büyücülük Okulu'na hiç başvurmamasına rağmen oradan kabul mektubunun gelmesiyle kendisinin de bir büyücü olduğunu anlar. Altı sene boyunca okuyacağı bu gizemli ve devasa okulda onu bekleyen birbirinden tehlikeli ve heyecanlı serüvenlerle daha ilk senesinde becerikli bir büyücü olup çıkar ve olaylar heyecanlı bir şekilde Harry'yi kaderine sürükler.

Hogwarts Cadılık ve Büyücülük OkuluDüzenle

 
Filmlerde kullanıldığı hâliyle Hogwarts

Kısa adıyla Hogwarts, İskoçya'da bulunur ve sihir aleminin prestijli okullarından biridir. 11. yüzyılda çağın en önemli 4 büyücüsü tarafından kurulmuştur. Dört okul binası da onların soyadını taşır; Godric Gryffindor, Helga Hufflepuff, Rowena Ravenclaw ve Salazar Slytherin.

Yedi yıllık eğitim sürecine başlayacak öğrencilerini on bir yaşından itibaren alır. Öğrenciler Hogwarts Ekspresi ile okula gelirler. Hogwarts, her yıl 1 Eylül'de açılmaktadır ve o gün her zaman bir pazartesiye denk gelmektedir. Her yıl 1. sınıfların hangi binaya gideceklerini belirlemek için bir seçme yapılır. Bu seçim "Seçmen Şapka" tarafından yapılır. Bu şapka okula yeni başlayan birinci sınıfların binalarını seçer ancak seçmen şapka öğrencinin isteklerine göre de seçim yapabilir. Bu seçimden sonra öğrenci 7 yıl boyunca binasına bağlı şekilde büyücülük eğitimi görür. Yaptıkları her iyi ve kötü hareket binalarına puan kazandırır veya kaybettirir. Her bina dönem sonunda en fazla puana sahip olmak ister çünkü yıl sonunda en yüksek puanı alan bina bölüm kupasını alır. Bölüm kupası diğer yılın sonuna kadar o binanın öğretmeninin ofisinde durur.

Hogwarts kampüsünün en şatafatlı yapısını oluşturan Hogwarts Şatosu'nun tüm karmaşık oda ve geçitlerini bilen biri yoktur. Katların arasında bulunan merdivenlerin sıklıkla değişmesi bu hareketli şatonun tamamıyla öğrenilememesinin nedenlerinden biridir. Fakat Çapulcu Haritası, işaretlenemez yerler dışında tüm Hogwarts'ı göstermektedir. Çapulcu Haritası; Aylak (Remus Lupin), Kılkuyruk (Peter Pettigrew), Patiayak (Sirius Black) ve Çatalak (James Potter) tarafından yapılmıştır. Okulun kurulduğu dönemle ilintili olarak 18. yüzyıl mimarisinden etkilenen okulun içi, ünlü büyücü ve cadıların heykelleri, portreleri ve yine büyü dünyasıyla ilgili birçok nesneyle süslenmiştir.

Hogwarts'ta, şatodan başka bu şatonun çevrelediği bir göl, bir Quidditch sahası ve Bitkibilim (Büyücülük dünyasında bitkileri inceleyen bir bilim dalı) derslikler ve Hagrid'in kulübesi ile bahçesi bulunur. Okul, öğrencilere yasak olan Yasak Orman ile çevrilidir.

Okulun Latince sloganı "Draco Dormiens Nunquam Titillandus"un Türkçe çevirisi "Uyuyan Bir Ejderhayı Asla Gıdıklama"dır.

Türkçe çevirisiDüzenle

Serinin ilk kitabı, Türkçe olarak ilk kez 1999 yılında Harry Potter Büyülü Taş adıyla,[6] Mustafa Bayındır'ın çevirisiyle Dost Kitabevi tarafından yayımlandı. Yeterince ilgi görmeyen bu baskıdan sonra serinin yayın haklarını Yapı Kredi Yayınları satın aldı ve ilk kitabı 2001 yılında Harry Potter ve Felsefe Taşı ismiyle ve Ülkü Tamer'in çevirisiyle tekrar yayımladı. Serinin bundan sonraki kitapları Sevin Okyay ve oğlu Kutlukhan Kutlu tarafından Türkçeye kazandırıldı. İkinci ve üçüncü kitaplar gecikmeli olarak Türkçeye çevrildikten sonra, dördüncü kitaptan itibaren kitaplar dünyayla hemen hemen aynı zamanda Türkiye'de de yayımlandı.

Sevin Okyay ve Kutlukhan Kutlu tarafından yapılan Türkçe çeviriler başarılı bulunmuştur.[7]

Kitabın İngilizcesinde bulunan terimlere tercümanların bulduğu bazı ilginç Türkçe karşılıklar şunlardır:

İngilizce Türkçe
Auror Seherbaz
Boggart Böcürt
Deluminator Püfür
Dementor Ruh emici
Elf Ev cini
Ghoul Gulyabani
Goblin Cincüce
Horcrux Hortkuluk
Parselmouth Çatalağız
Pensieve Düşünseli
Troll İfrit
Wizengamot Büyüceşura

Ayrıca kitaplarda "Tom Marvolo Riddle" - "I am Lord Voldemort" anagramının Türkçeye sorunsuz aktarılabilmesi için "Marvolo" ismi "Marvoldo" şeklinde çevrilmiştir. Böylece anagram Türkçe çeviriye "Tom Marvoldo Riddle" - "Adım Lord Voldemort" şeklinde yansıtılmıştır.

KitaplarDüzenle

Tamamlayıcı eserlerDüzenle

Rowling, çeşitli hayır kurumları için hazırlanan birkaç kısa kitapla Harry Potter evrenini genişletti. 2001'de Fantastik Canavarlar Nelerdir, Nerede Bulunurlar? (bir Hogwarts ders kitabı) ve Çağlar Boyu Quidditch (Harry'nin boş zamanlarında okuduğu bir kitap) kitaplarını yayımladı. Bu iki kitabın satışından elde edilen gelir, Comic Relief adlı yardım kuruluşuna bağışlandı. 2007'de Rowling, son romandaki masalları içeren Ozan Beedle'ın Hikâyeleri'nin yedi kopyasını elle yazdı. El yazması kopyalardan biri, yoksul ülkelerdeki zihinsel engelli çocukları yardımda bulunan Children's High Level Group'a gelir sağlamak amacıyla açık artırmayla satıldı. Kitabın basılı kopyaları 4 Aralık 2008'de satışa çıktı. Bu kitapların üçü de büyücülük dünyası hakkında romanlarda yer almayan ilave bilgiler içermektedir.

Film uyarlamalarıDüzenle

Gişe başarısıDüzenle

Film Çıkış tarihi Yönetmen Süre Hasılat
Harry Potter ve Felsefe Taşı 16 Kasım 2001 Chris Columbus 152 dakika[9] 974.775.550 $
Harry Potter ve Sırlar Odası 15 Kasım 2002 161 dakika[10] 878.979.634 $
Harry Potter ve Azkaban Tutsağı 18 Eylül 2004 Alfonso Cuarón 151 dakika[11] 895.913.036 $
Harry Potter ve Ateş Kadehi 31 Ağustos 2005 Mike Newell 157 dakika[12] 795.638.952 $
Harry Potter ve Zümrüdüanka Yoldaşlığı 27 Temmuz 2007 David Yates 138 dakika[13] 938.468.864 $
Harry Potter ve Melez Prens 15 Temmuz 2009 154 dakika 933.959.197 $
Harry Potter ve Ölüm Yadigârları: Bölüm 1 17 Kasım 2010[14] 146 dakika 952.241.071 $
Harry Potter ve Ölüm Yadigârları: Bölüm 2 13 Temmuz 2011 [14] 166 dakika 1.328.111.219 $
Toplam Filmler 1-8 1225 dakika[15] 7.701.234.647 $

Video oyunlarıDüzenle

Film müzikleriDüzenle

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Allsobrook, Dr. Marian (18 June 2003). "Potter's place in the literary canon". BBC News. 9 January 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 October 2007. 
  2. ^ The Pottermore News Team (1 Şubat 2018). "500 million Harry Potter books have now been sold worldwide". Pottermore. 14 March 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ Meyer, Katie (6 Nisan 2016). "Harry Potter's $25 Billion Magic Spell". Time. 10 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2016. 
  4. ^ Greig, Geordie (11 Ocak 2006). "There would be so much to tell her..." The Telegraph. Londra. 11 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2007. 
  5. ^ Mzimba, Lizo (28 Temmuz 2008). "Interview with Steve Kloves and J.K. Rowling". Quick Quotes Quill. 9 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ Rowling, J.K. (1999). Harry Potter Büyülü Taş. Ankara: Dost Kitabevi yayınları. ISBN 9-7575-0195-6. Erişim tarihi: 4 Eylül 2012. 
  7. ^ "Harry Potter serisini çeviriyorsanız; halk kültürüne, edebiyata, İngiliz kültürüne, İngilizceye (ve bizim durumumuzda) Türkçeye hakim olmalısınız. Böcürtler ve Patlar Uçlu Kelekerlere burnuklara ve daha bir sürüsürü şeye Türkçe karşılıklar bulmanız gerekir. Hagrid'in farklı aksanını atlayamazsınız. Bulanıklara ve Melezlere dikkat etmelidir. Hem orijinal hem de Türkçe kitapların bir okuru olarak, Türkçe konuşsaydı Rowling'in (çeviriyle) gurur duyacağını söyleyebilirim" Güler, Emrah, Not lost in translation: Harry Potter in Turkish 30 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Turkish Daily News
  8. ^ a b "imdb resmi sayfası". 2020. 7 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2020. 
  9. ^ "Philosophers Stone Running time, see Product Details"
  10. ^ "Chamber of Secrets Running time, see Product Details"
  11. ^ "Goblet of Fire running time, see DVD Features in description"
  12. ^ "Arşivlenmiş kopya". 25 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2016. 
  13. ^ "Arşivlenmiş kopya". 5 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2016. 
  14. ^ a b "Final 'Harry Potter' book will spawn two movies". Los Angeles Times. 12 Mart 2008. 6 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2008. 
  15. ^ "Harry Potter 1-5 running time, see Product details, bottom of page"