Ana menüyü aç
İkilik logaritmanın grafiği. Eğri (2,1), (4,2) ve (8,3) noktalarından geçer. y ekseniyle hiçbir zaman kesişmez.)

Logaritma, üstel işlevlerin tersi olan bir matematiksel işlevdir. Örneğin 1000'in 10 tabanına göre logaritması 3'tür çünkü 1000, 10'un 3. kuvvetidir,1000 = 10 × 10 × 10 = 103.

Daha genel bir ifadeyle

Tabanın 10 olması durumunda işlev, onluk logaritma ya da genel logaritma olarak adlandırılır. Onluk logaritmanın fen ve mühendislikte pek çok kullanım alanı vardır. Taban e sayısı olursa buna doğal logaritma denir. Doğal logaritma, soyut matematikte çok sık kullanılır. Bir diğer logaritma şekli de ikilik logaritmadır, bilgisayar biliminde önemli bir yere sahiptir.

Logaritma 17. yüzyılın başında John Napier tarafından hesaplamaları kolaylaştırmak için oluşturuldu. Denizciler, bilim insanları, mühendisler ve daha hızlı hesap yapmak isteyen kişiler tarafından hızlıca benimsenen logaritma, hesap cetvelleri ve logaritma tabloları aracılığıyla kullanılabiliyordu. Uzun zaman alan çok basamaklı çarpma işlemleri logaritmanın şu özelliği sayesinde oldukça kolaylaştı:

Logaritmanın bugünkü yazım şekli 18. yüzyıla dayanır. Leonhard Euler logaritmanın üstel işlevlerle olan ilişkisini keşfetmiş ve bugünkü yazımı oluşturmuştur.

İçindekiler

Gerekliliği ve tanımıDüzenle

Logaritma, üstel işlevlerin tersinin hesaplanmasına duyulan ihtiyaç sonucu ortaya çıkmıştır. Örneğin 2'nin küpü 8'dir. Burada 3'ü ifade etmek için logaritmaya ihtiyaç vardır. log2 8 = 3.

TarihiDüzenle

Logaritma, birbirinden habersiz çalışan iki kişi tarafından keşfedilmiştir. Bunlar; 1614’te İskoçyalı John Napier ve 1620’de İsviçreli Joost Bürgi’dir.

Logaritma üzerinde önemli çalışmaları olan bir Türk bilgini de Gelenbevi İsmail Efendi'dir. Kendisi büyük bir matematikçi olup, mantıkla da uğraşmıştır. 1730-1790 yıllarında yaşayan bu büyük alimin Logaritma Risalesi isimli çok açık, anlaşılır yazılmış bir eseri mevcuttur. Bu risaledeki metinler, bilim insanlarına hesap yapabilen bir cihaz tasarlama fikrini vermiştir.İsmail Efendi'nin bilim dünyasına bu açıdan bakıldığında büyük katkıları olduğu açıkça fark edilmektedir. Logaritmanın Türkiye'ye gelişine ve uygulanışına dair en detaylı bilgileri veren bilimsel bir makalede [1] bu konu bilim tarihi bakımından ve Salih Murat Üzdilek'in hatıralarıyla beraber açıklanmakta ve Türkiye'de logaritma konusunda ilk çalışmanın Halifezade İsmail Efendi tarafından 1765 yılında yayınlanan Tuhfe-i Behic-i Rasini Tercüme-i Zic-i Kasini adlı yazma tercüme eser olduğu ve logaritmanın Türkiye'ye Batı'dan J. Cassini üzerinden yapılma tercümeyle geldiğini kabul etmek gerektiği gösterilmektedir.

Logaritmik özelliklerDüzenle

 
Logaritma: log10 (sarı),
ln (kırmızı) ve log½ (mavi)

Çarpma, bölme, üs ve kökDüzenle

Özellik Örnek
çarpma    
bölme    
üs    
kök    

Taban değiştirmeDüzenle

 

Hesap makineleri istenen logaritma değerini hesaplamak için şu formülü kullanır:

 

Özel tabanlarDüzenle

Yaygın olarak kullanılan üç tane taban vardır.

Taban İsim logb(x) ISO gösterimi Diğer gösterimler Kullanıldığı alanlar
2 ikilik logaritma lb(x) ld(x), log(x), lg(x), log2(x) bilgisayar bilimi, bilgi kuramı, matematik, müzik kuramı
e doğal logaritma ln(x) matematiksel inceleme, fizik, kimya,
istatistik, ekonomi
10 adi logaritma lg(x) log(x)
(mühendislik, biyoloji, astronomi), log10(x)
çeşitli mühendislik alanları (bkz. desibel),
logaritma tabloları, hesap makinesi, spektroskopi

Negatif ve imajiner logaritmaDüzenle

Negatif logaritma üzerinde en önemli çalışmalar yapan Büyük matematikçi Leonhard Euler dir.

Euler özdeşliği yardımıya negatif sayıların logaritması alınabilir. Bu logaritmayı alabilmek için logaritmanın özellikleri ve Euler özdeşliği bilinmelidir.

  İşte negatif ve imajiner logaritmanın en önemli denklemlerinden biridir. Euler özdeşliği.

  denkleminin çözümü   olur.

Burada   şeklinde de yazılabilir. Bu logaritmanın ln ile genişletmesinin sebebi   denklemi uygun bir logaritma olan ln logaritma fonksiyonudur.

  olur.   denkleminde yerine yazılırsa   olur. Bu sonucuda   denkleminde yerine yazılırsa

  sonucuna ulaşılır.

SonuçDüzenle

 

İmajiner logaritmaDüzenle

Sanal logaritma demektir. Sanal sayılar ı içerir.   şeklindeki logaritmanın   şeklinde dönüştürülerek bulunabilir. Negatif logaritmaya benzer bir şekilde Euler özdeşliğinden   şeklinde bulunmuştu (yukarıda) denklem düzenlenirse   den dolayı   olur.   denkleminde ln(i) yerine yazılırsa sonuç:   olur.

  şeklindeki logaritma ise   olur. Yani   dir.   bulunmuştu. Yerine yazılırsa   düzenlenirse   sonucuna ulaşılır.

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  • Yusuf Avcı-Nurettin Ergun-Kamil Alnıaçık. "Kolay Yoldan Logaritma" (PDF). Matematik Dünyası. 15 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2013.