Bern

İsviçre'nin başkenti

Koordinatlar: 46°57′N, 7°27′E

Bern (Almanca: Bern, Fransızca: Berne, Romanşça:Berna, İtalyanca:Berna) İsviçre'nin dördüncü büyük şehri ve İsviçre'nin de facto başkenti, ayrıca Bern kantonunun başkenti'dir.

Bern
İsviçre Başkenti
—  Belediye  —
Bern/Berne
Aare Nehri
Aare Nehri
Bernİsviçre Başkenti
Arma
Bernİsviçre Başkenti'nın Switzerland'da bulunduğu yer
Bernİsviçre Başkenti
Bern
İsviçre Başkenti

Bern'in İsviçre'deki konumu

Koordinatlar: 46°57′K 7°27′D / 46.95°K 7.45°D / 46.95; 7.45
Ülke İsviçre İsviçre
Kanton Bern
İlçe Bern-Mittelland
İdari birimler
Yönetim Şehir Meclisi, Konsey (Gemeinderat) ve Belediye Başkanı (Stadtpräsident)
 - Belediye Başkanı Alec von Graffenried (Yeşil siyaset/GFL)
Yüzölçümü
 - Kent 114,99 km2 (44,4 mi2)
Rakım 480-864 m (-2.355 ft)
Nüfus (Aralık 2112)
 - Kent 349,000
 - Yoğunluk 2,393/km² (6,2/sq mi)
 - Şehir 127.515
 - Metropol 660,000
Zaman dilimi OAZD (+1)
 - Yaz (YSU) OAYZD (+2)
Plaka kodu BE
İnternet sitesi: www.bern.ch
Bern şehri ve Bern kantonu
Bern uydudan

Bern'de yaşayanların çoğunluğu Almanca konuşmaktadır,ya da daha özel olarak Bern Almancası.Bern Kantonunda ise genel olarak Fransızca konuşulur.

İçindekiler

TarihçeDüzenle

İsimDüzenle

Bern şehrinin adına ilk olarak 1 Aralık 1208 tarihli bir belgede rastlanmıştır.[1] Şehrin adının kaynağı bugüne kadar anlaşılmasa da, kısmen efsaneler kısmen yorumlamalar ile temellendirilmiş çeşitli açıklamalar bulunmaktadır.

  • En bilinen efsane Justinger'in kroniğine dayanır. Konrad Justinger'in kroniğine göre Bern 1191'de "Berchthold V. von Zähringen" tarafından kurulmuştur. Şehrin kurulma hikâyesine göre kurduğu şehrin adını ilk avladığı hayvanın adını vermeyi karar vermişti. Bu hayvan bir ayı olmuştu ve ayının Almanca ismi olan "bär"dan dolayı şehrin ismi "Bern" olmuştu.[2] Bär ile Bern arasında hiçbir linguistik bağlantı olmasa da, Bern şehrinin flamalarında ayı resminin kullanılması ile bir halk etimolojisi gelişmiştir.
  • Daha ikna edici bir öneri ise "Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen"de (İsviçre belediye isimleri ansiklopedisi) verilmektedir. Buna göre kentin adı Keltçe "berna" sözcüğünden gelmektedir. Bu sözcük eski İrlandaca "toprak", "kaya", ''yarık", "yırtık" gibi anlamlara gelmektedir ve belli bir toprak parçasını ya da Aare nehrinin bir tanımlamak için kullanılmış olmalıdır. Sözcük Gallo-Romanca konuşan topluluklar tarafından alınıp Almancaya ödünç verilmiş olmalıdır.

Kuruluş ve OrtaçağDüzenle

Şehrin olduğu bölgede La Téne kültüründen bu yana yerleşim görülür. Tiefenau bölgesinde bulunan MÖ. 3. yüzyıla ait yerleşim kanıtları bulunmuştur.MÖ. 2. yüzyılda tüm yarımadanın yerleşimlerle kaplandığı görülür.[3] Jül Sezarın bahsettiği 12 Helvetik kabileden biri burada olmalıdır. Roma çağında MS. 165-211'e kadar Enge yarımadasında amfitiyatrosu ve kaplıcaları olan bir gallo-Roman "vicus" bulunuyordu.[4]

Çok sayıda kazı alanı, erken ortaçağ'da Bümpliz'de bir yerleşim bulunduğunu kanıtlamaktadır. Burada 7. yüzyıldan 9. yüzyıla kadar bir Mauritius kilisesi ve karolenj burgonyasından kalma ağaçtan bir tahkimatı olan bir kraliyet sarayı kalıntıları bulunmuştur.[5]

Günümüzdeki şehir ise 12. yüzyılda yukarı Burgonya'da iktidarda olan Zähringer hanedanından V. Berthhold tarafından kurulmuştur. 14. yüzyıl kroniği Cronica de Berno kuruluş yılı olarak 1191 tarihini verir.[2] Berthold'un varis bırakmadan ölmesi sonunda Zähringer hanedanı sona erdi ve Bern, 1218'de bir altın berat ile özgür imparatorluk şehri yapıldı.

Eski İsviçre FederasyonuDüzenle

 
Bern'in ortaçağdaki üç gözetim kulesi: Soldan sağa Christoffelturm (bugün yıkılmış durumda), Käfigturm, Zytglogge.

Şehrin bağımsız bir şekilde büyümeye başlaması Habsburg ve Burgonya soylularının rahatsızlığına yol açtı ve 1339'da patlayan Laupen savaşında Bern, müttefiklerinin de yardımıyla önemli bir zafer kazandı. Üç orman kantonu arasında1323'ten beri geçerli olan ve 1341'de yenilenmiş olan birlik Eski İsviçre Federasyonu anlaşmasına Bern de 1353'te katıldı ve 1353 ile 1481 arasında federasyonun oluşum döneminin 8 kantonundan biri oldu.

Şehir, Aare nehrinin oluşturduğu yarımadanın batısına doğru gelişmeye devam etti. Zytglogge'nin bulunduğu yer ("Zeit glocke" yani saat çanı) 1191'den 1256'ya kadar olan genişlemeyi, Käfigturm'un olduğu yer ise 1345'e kadar olan genişlemeyi gösterir. Otuz Yıl Savaşları sırasında, tüm yarımadayı korumak amacıyla, büyük ve küçük "Schanze" adı verilen iki yeni tahkimat daha yapıldı.[6]

1405'te meydana gelen büyük yangında, şehrin orijinal ahşap evleri tamamen kül olunca, yerlerine şu anda eski şehrin karakteristiği haline gelmiş olan yarı ahşap ve daha sonra da kumtaşından evler yapıldı. 14. yüzyılda Avrupa'yı vuran veba salgını dalgalarına rağmen, şehir büyümeye devam etti ve çevredeki kırsal bölgelerden yoğun bir göç aldı.

16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadarDüzenle

Şubat 1528'de Berchtold Haller'in başlattığı reform hareketi Bern yönetiminin de desteğini aldı. Bern, 1415'te Aargau'yu, 1536'da Vaud'u ve başka küçük bölgeleri işgal edip ele geçirdi ve böylece Alplerin kuzeyindeki en büyük şehir devleti oldu. Sınırları bugünkü Bern kantonu ve Vaud kantonunu büyük bölümünü içeriyordu. 1648 yılında yapılan ve Avrupa ulus devletlerinin büyük kısmının sınırlarının çizilmesini sağlayan Westfalya anlaşması sayesinden Bern de imparatorluktan bağımsızlığını kazanmayı başardı.

Ortaçağın oligarşik iktidar biçimi 18. yüzyıla kadar egemenliğini sürdürdü: 200 ile 299 arasındaki patriciden oluşan "Gross Rat" (büyük meclis) en büyük karar organı idi. Bu meclisin üyeleri içinden asıl yürütmeyi oluşturan "Klein Rat" (küçük meclis) seçilirdi. En üstte ise "Schultheiss" yeralırdı.

DemografiDüzenle

Belediye sınırları içindeki Bern şehir nüfusu (2013 tahminleri itibarıyla) 137,919 kişidir. Belediye sınırları içinde Bern şehrinin nüfus sayımı verilerine göre tarihsel nüfus gelişmesi şu grafik ve tabloda özetlenmiştir: [7]

 

Belediye sınırları içindeki Bern şehri nüfusunun değişik konuşma dilleri; bağlı oldukları din ile mezhep ve İsviçreli olup olmadıkları itibarıyla sınıflandırılmasının tarihsel gelişmesi şu "Tarihî Nüfus Verileri" tablosunda incelenebilir:[7]

Bölgeler ve semtlerDüzenle

 
Bern şehri bölgeleri haritası.
 
Bern şehri semtleri haritası .

Beldiye sınırları içinde Bern şehri 6 bölgeye (Stadtteile) ve her bir bölgede çok sayıda semte (Quartiere) bölünmüştür: Şu liset bunalri özetler:

Bölgeler Semtler
I. Bölge: Innere Stadt (İç Şehir) Schwarzes Quartier (ya da Mattequartier), Weisses Quartier, Grünes Quartier,

Gelbes Quartier, Rotes Quartier

 
II. Bölge: Länggasse-Felsenau Engeried, Felsenau, Neufeld, Länggasse, Stadtbach, Muesmatt  
III. Bölge: Mattenhof-Weissenbuhl Holligen, Weissenstein, Mattenhof, Monbijou, Weissenbühl, Sandrain  
IV. Bölge: Kirchenfeld-Schosshalde Kirchenfeld, Gryphenhübeli, Brunnadern, Murifeld, Schosshalde, Beundenfeld  
V. Bölge: Breitenrain-Lorraine Altenberg, Spitalacker, Breitfeld, Breitenrain, Lorraine  
VI. Bölge: Bümpliz-Oberbottigen Bümpliz, Oberbottigen, Stöckacker, Bethlehem, Brünnen (Bern'in en yeni semti)  

KültürDüzenle

SinemaDüzenle

Bern'de düzinelerce sinema bulunur. Sinemalarda genellikle filmler orijinal dillerinde (ornegin İngilizce) gösterilir ve altyazı olarak Almanca veya Fransızca filme eklenir. Çok az sayıda sinemada Almanca dublajlı filmler izlenebilir.

TiyatroDüzenle

MüzelerDüzenle

  • Kunstmuseum (Güzel Sanatlar Müzesi)
  • Zentrum Paul Klee. Paul Klee'nin hayatına ait belgeler ve eserleri sergilenir . Bu modern binanın mimarı Renzo Piano'dur.
  • Art-Hall
  • Doğal Tarih Müzesi(Natural History Museum)
  • Alpine Museum
  • Historisches Museum (Tarih Müzesi)
  • Einstein House
  • Posta Müzesi

Fuar, karnaval ve festivallerDüzenle

  • Zibelemärit (Sogan Pazari): Heryil Kasim ayinin dorduncu pazartesi gunu kurulan bir yillik fuara
  • Bernese Fassnacht - Karnival
  • BeJazz - Yaz ve Kis Caz Festivali
  • Sokak Calgicilari festivali
  • Gurtenfestival - Gurten tepesinde muzik festivali
  • Internationales Jazzfestival Bern
  • SHNIT Enternasyonal Kisa Metrajli Film Festivali - Yillik Ekimin birinci haftasinda
  • Taktlos-Festival

Yüksek eğitimDüzenle

Bern Üniversitesi (Almanca: Üniversität Bern) 1834'te kurulmuştur. Bern Kantonu tarafından finanse edilmekte ve yönetilmektedir. Belirli bir şehirden ayrı bir kampüsü olmayıp şehir içinde farklı binalarda eğitim vermektedir. Geniş akademik alanlarda kurs ve programları bulunmaktadır. Üniversitede 8 fakülte bulunmaktadır:

  • Katolik ve Protestan Teolojisi
  • Hukuk
  • Ekonomik ve Sosyal Bilimler
  • Tıp
  • Fen
  • Müzik
  • Güzel Sanatlar

Üniversite bilimsel ve bilgisel araştırmaya önem vermekte ve 160 kadar araştırma "enstitüsü" bulunmaktadır.

Bern'de ayrıca yüksek eğitim için 1997'de kurulmuş olan Berner Fachhöchschüle (Bern Uygulamalı Bilimler Üniversitesi) bulunmaktadır. Bu üniversite kurumuna 6 "okul" bağlıdır: Mühendislik ve Enformasyon Teknoloji Okulu; Mimarı, İnşaat ve Tahta Sanayi Mühendislik Okulu; İşletme, İdarecilik ve Sosyal Çalışma Okulu; Bern Güzel Sanatlar Üniversitesi; İsviçre Ziraat Koleji ve Magglingen Spor Koleji.

UlaşımDüzenle

Bern değişik otoyollar ile (A1, A12, A6) diğer şehirlere bağlanmıştır.

"İsviçre Federal Demiryolları (SBB-CFF-FFS)" tarafından işletilen "Bahnhof Bern (Bern Tren Gari)" şehri ülke içindeki ve Avrupa demiryolları sistemlerine bağlamaktadır. Bahnhof Bern Interlaken'den Berlin'e ICE ile ve Paris'e TVG ile ekpres hızlı trenleri için önemli bir istasyondur.

Bern'de bir havaalanı (Regionalflugplatz Bern-Belp) bulunmakta ve İsviçre, bazı Avrupa şehirlerine ve yaz mevsimlik tatil icin uçuşlar yapılmaktadır.

"Bern S-bahn" metro sistemi, "Bern Tramvay Ağı" Sistemi, "Bern Troleybüs" sistemi ve otobüsler şehir içi kamu ulaşımında entegre bir şekilde etkin olarak kullanılmaktadır. Ayrıca şehirde "Marzili" semtinden "Bundeshaus"'a giden "Marzilibahn" adı verilen kısa 106 metrelik bir füniküler sistemi bulunmaktadır.

Kardeş şehirlerDüzenle

ResimlerDüzenle

Bern Şehri havadan panaromasi
Bern Şehri'nin Katedral çan kulesinden panaromasi

Ayrıca bakınızDüzenle

  • Bern (kanton)

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Schweizerische Gesellschaft für Kulturgüterschutz (SGKGS): Berner Altstadt
  2. ^ a b Konrad Justinger: Cronicka der Stadt Bern. In: DigiBern. Bern Üniversitesi, 4. November 2006, S. 53, 5 Nisan 2016'da ulaşıldı (PDF 31.1 MB, 546 sayfa, Orta Yüksek Almanca).
  3. ^ Vorrömische Zeit. Historisches Lexikon der Schweiz, 5 Nisan 2016'da ulaşıldı.
  4. ^ Römische Zeit. Historisches Lexikon der Schweiz, 5 Nisan 2016'da erişildi.
  5. ^ Frühmittelalter. Historisches Lexikon der Schweiz, 5 Nisan 2016'da erişildi
  6. ^ Kleine Schanze, Bern resmi şehir yönetimi sitesi
  7. ^ a b Kaynak: İngilizce Wikipedia "Bern" maddesi population
  8. ^ "=Stadttheater Bern" ((Almanca)).  Bilinmeyen parametre |ürl= görmezden gelindi (yardım); Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi= (yardım);
  9. ^ "=Narrenpack Theatre Bern" ((Almanca)).  Bilinmeyen parametre |ürl= görmezden gelindi (yardım); Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi= (yardım);
  10. ^ "=Schlachthaus Theatre Bern" ((Almanca)).  Bilinmeyen parametre |ürl= görmezden gelindi (yardım); Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi= (yardım);
  11. ^ "==Das Theatre an der Effingerstrasse" ((Almanca)).  Bilinmeyen parametre |ürl= görmezden gelindi (yardım); Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi= (yardım);
  12. ^ "=Theater am Käfigturm" ((Almanca)).  Bilinmeyen parametre |ürl= görmezden gelindi (yardım); Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi= (yardım);

Dış bağlantılarDüzenle