Atatürk Kültür Merkezi (İstanbul)

Mimari yapı

Atatürk Kültür Merkezi (AKM), İstanbul'da Taksim Meydanı'nda bulunan opera, bale, tiyatro, konser ve kongre amacı ile kullanılan içinde bir sergi salonu ve sinema da bulunan yapıdır.

Atatürk Kültür Merkezi
Istanbul Atatürk Cultural Center logo.svg
Istanbul asv2021-10 img08 Taksim AKM.jpg
Atatürk Kültür Merkezi, Ekim 2021
Genel bilgiler
Durum Tamamlandı
Tür Kültür merkezi
Konum Taksim, Beyoğlu, İstanbul
Ülke Türkiye
Koordinatlar 41°02′12″K 28°59′16″D / 41.03667°K 28.98778°D / 41.03667; 28.98778
Adına Mustafa Kemal Atatürk
Temel atma 29 Mayıs 1946 (Orijinal yapı)
Açılış
  • 12 Nisan 1969 (ilk açılış)
  • 6 Ekim 1978 (ikinci açılış)
  • 29 Ekim 2021 (üçüncü açılış)
Kapanma 2008
Yıkılma Şubat 2018
Maliyet 2 milyar Türk lirası[1]
Sahip Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı
Teknik detaylar
Büyüklük 95 bin metrekare
Zemin alanı 14 bin 400 metrekare
Tasarım ve inşaat
Mimar
Mimarlık firması Tabanlıoğlu Mimarlık
Resmî site

İlk defa 1969 yılında dünyanın dördüncü büyük sanat merkezi olarak hizmete giren bina, Türkiye’de Cumhuriyet döneminin simge yapılarından biridir. Kültür merkezi, 2008’den 2018'e kadar kapalı kaldı ve Şubat 2018'de yenisinin yapımı için yıkıldı. Yeni yapılan bina ise 29 Ekim 2021 tarihinde açıldı.[2]

TarihçeDüzenle

Orijinal yapıDüzenle

 
Binanın inşasından bir görünüm (1960'lar)
 
AKM'nin "Kültür Sarayı" olarak açılmasını duyuran bir dergi haberi.

Mimar Feridun Kip ile mimar Rüknettin Güney tarafından projesi çizilen, 29 Mayıs 1946’da temeli atılan bina, ödenek yokluğu nedeniyle tamamlanamayınca 1953 yılında Bayındırlık Bakanlığına devredildi ve 1956’da mimar Hayati Tabanlıoğlu projesi ile inşaata devam edildi. Bina, 12 Nisan 1969’da İstanbul Kültür Sarayı adıyla hizmete girdi. Açılışta Ferit Tüzün’ün Çeşmebaşı Balesi ile Verdi’nin Aida Operası sahnelendi.

23 yılda tamamlanabilmiş olan İstanbul Kültür Sarayı binası, kısa bir süre sonra 27 Kasım 1970'te Arthur Miller’in Cadı Kazanı adlı oyun oynanırken çıkan yangında harap oldu. Yangında can kaybı olmadı ancak bina ile beraber IV. Murad adlı oyunun galası için Topkapı Sarayı'ndan getirtilmiş eşyaların bir kısmı da yandı (IV. Murad'a ait bir kaftan, değerli bir Kur’an, IV. Murat’ı gösteren bir tablo). Yangının kaynağı tespit edilemedi.

Yangından sonra Hayati Tabanlıoğlu tarafından onarılan bina 8 yıl sonra 6 Ekim 1978 tarihinde ikinci kez açıldı. 2000'li yıllara kadar o haliyle hizmete devam etti.

2005 yılında, binanın ekonomik ömrünü tamamlamış olduğu gerekçesiyle dönemin Kültür Bakanı Atilla Koç tarafından binanın yıkılması önerilmiştir. Ancak sanat ve mimarlık platformlarının, sivil inisiyatiflerin yoğun tepkisi, ısrarlı gösteriler ve basının desteğiyle yeniden yapılan değerlendirmeler sonucunda Kasım 2007’de İstanbul 2 No'lu Koruma Kurulu, Atatürk Kültür Merkezi'ni 1. grup kültür varlığı olarak tescil etti ve böylece yıkım gerçekleşmedi.

 
Atatürk Kültür Merkezi'nin yıkılmış hâli, Mart 2018

Kasım 2008’de Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından imzalanan protokolle İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı’nın üstlendiği Atatürk Kültür Merkezi'nin yenileme projesini hazırlamak üzere Tabanlıoğlu Mimarlık görevlendirildi. Tadilat, Kültür Sanat ve Turizm Emekçileri Sendikası’nın açtığı dava nedeniyle mahkeme kararıyla durduruldu.

Şubat 2012'de Sabancı Holding ve Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında Atatürk Kültür Merkezi'nin restorasyonu mutabakat imzalandı. Atatürk Kültür Merkezi'nin yenileme çalışmalarına Sabancı Holding 30 milyon TL'lik katkı sağlayacaktı. Ancak o yıl, Taksim Gezi Parkı ve Taksim Meydanı bölgesi için önerilen imar planları kapsamında AKM'nin yıkılıp yerine başka bir opera binası ve cami yapılacağı bildirildi.[3] 28 Mayıs 2013'te başlayan Gezi Parkı olaylarında gece çok sayıda gösterici meşalelerle AKM çatısına çıktı. Çökme tehlikesi nedeniyle çatı boşaltıldı.[4] Polis boş binaya yerleşti ve lojistik merkez olarak kullanmaya başladı.[5] 2015 yılında boş binanın yağmalandığı, teknik tesisatının, aydınlatma ve ses ekipmanlarının yanı sıra birçok eşyanın polis korumasında olmasına rağmen ikinci el pazarlarında veya hurdacılarda satıldığı ortaya çıktı.[6]

Orijinal AKM'nin yerine yeni bir bina yapılması için, on yıl önce terk edilen binanın yıkım çalışmalarına 13 Şubat 2018'de başlandı.[7] Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, binanın yıkımının ardından "AKM için de çok bağırdı Geziciler. İstediğiniz kadar bağırın, çatlayın, patlayın yıktık." sözlerini kullandı.[8] Yaklaşık üç buçuk ay sonra aynı yıl 30 Mayıs'ta yıkım tamamlandı.[9]

Yeni AKMDüzenle

 
Yeni Atatürk Kültür Merkezi'nin gece görünüşü

10 Şubat 2019'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da katıldığı temel atma töreniyle yeni kompleksin yapımına başlandı.[10] Yeni kültür kompleksi, toplam 95.000 m2 alana sahip beş bölümden oluşmaktadır.[11] Tiyatro, sinema ve konser salonlarının yanı sıra sergi merkezi, kongre salonu, kütüphane, müze, sanat galerisi, kafe ve restoranlar yer almaktadır. Yeni binanın mimarı, 1969 yılında inşa edilen AKM'yi tasarlayan Hayati Tabanlıoğlu'nun oğlu Murat Tabanlıoğlu'dur.[7] Yeni AKM, 29 Ekim 2021 tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katılımıyla Sinan Operası performansıyla açılmıştır.[2]

ÖzellikleriDüzenle

Orijinal yapıDüzenle

Orijinal Atatürk Kültür Merkezi'nde 1307 kişilik Büyük Salon, 502 kişilik konser salonu, 296 kişilik tiyatro salonu, 190 kişilik "Aziz Nesin Sahnesi" ve 206 kişilik sinema salonu bulunmaktaydı. Üst katlarda büyük de bir sergi salonuna sahip olan AKM, İstanbul Devlet Tiyatrosu, Devlet Opera ve Balesi, Devlet Senfoni Orkestrası'nın daimi sahnesi olarak da hizmet vermekteydi.

Hayati Tabanlıoğlu'nun son şeklini verdiği çalışma, 1950'lerin yalın ve işlevsel mimari anlayışının tipik bir örneği olarak kabul edilmektedir. Özellikle Büyük Salon'un yüksek sofitası, derin ve geniş sahnesi, yine bu sahnenin çeşitli asansörlerden oluşan gelişmiş mekanik kapasitesi ile farklı kullanımlara imkân vermesi, AKM'yi Türkiye'nin en gelişmiş gösteri sanatları mekanı yapmaktadır.

Yeni AKMDüzenle

 
Kültür Yolu'nun bir bölümü

Yeni AKM 95 bin 600 metrekare kapalı alana sahiptir.[12] 29 Ekim 2021 tarihinde Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açılışı yapılan[13] yapının 4 bodrum, zemin ve 9 katı bulunan yapının 2 bin 40 kişilik opera salonu ve 16 bin 228 metrekare büyüklüğüne sahip 4 bodrum, zemin ve 5 kattan oluşan 805 kişilik bir tiyatro salonu bulunmaktadır.[12] Yapının tam ortasında yer alan opera salonunun dışı 15 bin adet özel imalat seramikle kaplanmıştır.[14] Ayrıca yapı içerisinde yer alan Kültür Yolu'nda çeşitli fuaye alanı, AKM Müzik Platformu, çocuk sanat merkezi, sinema, sergi salonu ve çok sayıda kafe yer almaktadır. [14]

GaleriDüzenle

Orijinal yapıDüzenle

Yeni AKMDüzenle

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Kültür ve Turizm Bakanı Ersoy: Yeni AKM'nin maliyeti yaklaşık 2 milyar lira". www.cumhuriyet.com.tr. 28 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021. 
  2. ^ a b "Cumhurbaşkanı Erdoğan: AKM, ülkemizin kültür-sanat nabzının attığı yer olarak asırlar boyunca ayakta kalacaktır". www.aa.com.tr. 29 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2021. 
  3. ^ "Turkey clashes: Why are Gezi Park and Taksim Square so important?". BBC News (İngilizce). 7 Haziran 2013. 27 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021. 
  4. ^ "AKM'nin çatısı boşaltıldı!". www.sozcu.com.tr. 14 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021. 
  5. ^ "AKM bugün açılacaktı ama, 'polis karakolu' oldu". www.hurriyet.com.tr. 13 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021. 
  6. ^ "Koca AKM talan edildi". www.cumhuriyet.com.tr. 29 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021. 
  7. ^ a b "Demolishing work at Istanbul's historic Atatürk Cultural Center kicks off - Turkey News". Hürriyet Daily News (İngilizce). 14 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021. 
  8. ^ "Erdoğan: AKM'yi yıktık, çatlayın, patlayın". BBC News Türkçe. 28 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021. 
  9. ^ "Atatürk Kültür Merkezi'nin yıkımı tamamlandı". CNN Türk. 31 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021. 
  10. ^ "Cumhurbaşkanı Erdoğan AKM'nin temelini attı: 'Jakoben zihniyete karşı bir zafer anıtı'". BBC News Türkçe. 28 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021. 
  11. ^ "Istanbul's new cultural complex to be opened in two years - Turkey News". Hürriyet Daily News (İngilizce). 10 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2021. 
  12. ^ a b "İstanbul'daki yeni AKM'nin kaba inşaatının yüzde 95'i tamamlandı". www.aa.com.tr. 7 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2022. 
  13. ^ "Son dakika: Yeni AKM açıldı! Erdoğan: Bu eser eski ve yeni Türkiye'nin en belirgin görüldüğü yerdir". Milliyet. 7 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2022. 
  14. ^ a b "Yeni AKM açılış için gün sayıyor". www.trthaber.com. 7 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2022. 

Dış bağlantılarDüzenle