Ankara Esenboğa Havalimanı

Kuzeydoğu Ankara, Türkiye'de uluslararası havalimanı

Esenboğa Havalimanı (IATA: ESBICAO: LTAC), Türkiye'nin başkenti Ankara'ya hizmet veren uluslararası havalimanıdır. Şehir merkezinin 28 km kuzeyinde, Akyurt ve Çubuk ilçeleri sınırları içindedir. 1955 yılında hizmete girdi. Havalimanının sahibi Devlet Hava Meydanları İşletmesi iken işletmecisi TAV Havalimanları'dır.

Esenboğa Havalimanı
IATA: ESB - ICAO: LTAC
Özet
Havalimanı tipiSivil
SahibiDevlet Hava Meydanları İşletmesi
İşleticiTAV
Hizmet verdiği şehirAnkara
YerEsenboğa Merkez Mahallesi / Yenice Mahallesi / Güldarpı Mahallesi / Büğdüz Mahallesi / Balıkhisar Mahallesi, 06760 / 06750 Çubuk / Akyurt, Ankara, Türkiye
Açılış1955
Bağlantı merkezi (hub)Türk Hava Yolları, AnadoluJet
İnşa tarihi1955
Rakım (ODS)3.126 ft / 953 m
Koordinatlar40°07′41″K 32°59′42″D / 40.12806°K 32.99500°D / 40.12806; 32.99500
Web sitesiesenbogaairport.com/tr-TR/
Harita
Harita
Ankara üzerinde ESB
ESB
ESB
Türkiye üzerinde ESB
ESB
ESB
Avrupa üzerinde ESB
ESB
ESB
Asya üzerinde ESB
ESB
ESB
Pistler
Yön Uzunluk Yüzey
m ft
03R/21L 3.750 12.303 Asfalt
03L/21R 3.750 12.303 Asfalt
İstatistikler (2022)
Yolcu trafiği8.644.967
Uçak trafiği71.077
Yük trafiği (ton)94.221
Kaynak: DHMİ[1]

Türkiye'nin iç ve dış hatları bir arada bulunduran ilk havalimanı olan Esenboğa, yolcu trafiği açısından ülkenin en büyük dördüncü havalimanıdır.[2] Uluslararası Havalimanları Konseyi –Avrupa (ACI-Europe) 2009’da Ankara Esenboğa Havalimanı’nı, “5-10 milyon yolcu” kategorisinde "en iyi havalimanı" seçmiştir.[3]

Esenboğa Havalimanı, Newsweek Türkiye dergisinin 100. sayısında yayınladığı "Türkiye'de Umut Veren 100 Şey" listesinde 22. sırada yer almıştır.[4]

Tarihçe değiştir

1900'lerin başı değiştir

Ankara’dan sivil amaçlı ilk uçuşlar İstanbul’a gerçekleştirildi. 1933’te küçük bir filoyla ilk düzenli hava yolu oluştu. Sivil havacılık çalışmalarının yoğunlaşmasıyla birlikte Ankara’da yeni bir havaalanı oluşturulmasına karar verildi ve bunun için şehrin batısında bulunan Etimesgut bölgesi seçildi. Güvercinlik Havalimanı'nda yapılan iyileştirme ve geliştirme çalışmalarının ardındansa Etimesgut askerî kullanım için ayrıldı; sivil uçuşlar tekrar buraya kaydırıldı.[5]

Cumhuriyet’in kuruluşunun ardından Ankara’nın yeniden planlanması gündeme gelmiş; 1927’de bu amaçla bir uluslararası yarışma açılmıştır. Yarışmayı kazanan Hermann Jansen’in planında havaalanı bugünkü Anadolu (eski adıyla Tandoğan) meydanının bulunduğu alanda yer almaktadır.[6]

1940-50'ler değiştir

12 Şubat 1947’de Devlet Hava Yolları ilk dış seferini Güvercinlik-Atina arasında gerçekleştirmiştir. Türkiye’nin 1944 Chicago Sivil Havacılık Sözleşmesi’ni imzalamasının ardından, İstanbul Yeşilköy’le birlikte Ankara’da da uluslararası bir havalimanı inşa edilmesi kararlaştırılmıştır. Bunun için Bayındırlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilen Amerikan Westinghouse-IG White firmaları 1951 yılında başladıkları Esenboğa Havalimanı inşaatını 1955’te tamamlamıştır.

03R-21L pisti ilk yapıldığında 2752x60 boyutlarındadır. Hâlen kullanılmakta olan büyük uçak hangarı 1954’te, teknik blok, kule ve yolcu hizmetlerinin müşterek verildiği terminal binası 1958’de tamamlandı.

1960-70'ler değiştir

Takip eden yıllarda Esenboğa Havalimanı’nda ihtiyaca uygun olarak teknik iyileştirme geliştirme çalışmaları yapıldı. Akköprü VOR (VHF omnidirectional radio range) istasyonu 1960'ta açılmış, altı yıl sonra kule ve teknik hizmetlerin terminalden ayrılmasıyla Çubuk VOR binası da devreye girdi. Tamir atölyeleri, idari binalar, depolar ve uçak hangarları da eklenerek havalimanı büyümeye devam etti. İlk dönemde hava trafik kontrolörlerine de Esenboğa’daki DHMİ Havacılık Okulu’nda eğitim veriliyordu.

1980-90'lar değiştir

Artan yolcu trafiğine cevap verebilmek için iç hatlar terminali ayrılarak yeni bir bina inşa edildi ve 1984’te faaliyete girdi. Ertesi yıl paralel 3752x45 metre boyutlarındaki 03L-21R pisti kullanıma açıldı. Ayrıca yabancı devlet ve hükûmet başkanlarıyla uluslararası heyetlerin ağırlandığı konukevi de 1982’de tamamlandı.

Esenboğa Havalimanı’nda geliştirme çalışmaları 1990’larda da hızlanarak sürdü. 1994’te dış hatlar charter terminali devreye alındı. Yeni bir teknik blok ve kule, itfaiye binası, arıtma tesisi gibi ilaveler yapıldı.

2000'ler değiştir

 
Yeni Ankara Esenboğa Uluslararası Havalimanı, 2007

Yapılan tüm geliştirme çalışmalarına karşın artan trafiğe cevap veremeyen Esenboğa Havalimanı’nın tamamen yenilenmesi için bir mimari proje yarışması düzenlenerek birinci seçilen tasarımın hayata geçirilmesi için 23 Ocak 2004’te ihaleye gidildi. Yap-işlet-devret projesi olarak planlanan ihaleyi TAV 15 yıl 8 ay işletme süresiyle kazandı. Planlanandan bir yıl önce bitirilen yeni terminal, otopark ve bağlı birimler 16 Ekim 2006’da hizmete girdi.

2010'lar değiştir

Ankara Esenboğa Havalimanı, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü'nün (ICAO) yaptığı sınıflandırmaya göre CAT III niteliklerine sahip olup meteorolojik koşulların kötü olduğu zamanlarda bile uçak iniş-kalkışına imkân verebilecek düzeydedir.[7] NASA'nın uzay mekiği programındaki olası bir acil iniş yeri olmuştur.[8][9]

TAV Havalimanları Mayıs 2023’e kadar havalimanının işletme hakkını elinde tutmaktadır.

2020'ler değiştir

Esenboğa Havalimanı, 2020'de Airports Council International tarafından Avrupa'daki en iyi 15-25 milyon yolcu kapasiteli havalimanlarından biri seçildi.[10]

Yapı değiştir

 
Havalimanı dış görünüm

Esenboğa Havalimanı, DHMİ tarafından 1998’de açılan bir mimari yarışmayla tasarlandı. Yarışmayı mimarlar Ercan Çoban, Ahmet Yertutan, Suzan Esirgen ve Süleyman Bayrak’ın projesi kazandı. Mimar Çoban, yaklaşımlarını "Biz bu arada yolcuyu biraz rahatlatmak istedik. Bu nedenle yaptığımız projede bir kere olabildiğince gün ışığı kullandık. Olabildiğince bu karmaşık işlemleri çok rahat algılanabilir kılmaya çalıştık. Kimsenin kafası karışmadan kapıdan giriyor, karşısında check-in bankoları sonra köprüden geçiyor ve kapılara ulaşıyor. Olabildiğince dingin ve basit” şeklinde özetledi.[11]

Terminaller değiştir

İç ve dış hatlar terminali değiştir

Ankara Esenboğa Havalimanı, Türkiye’nin ilk iç ve dış hatları bir arada olan havalimanıdır. Toplam 182 bin metrekareyle ülkenin en büyük dördüncü terminal alanına sahip havalimanı konumundadır. 18 yolcu köprüsü, 18 pasaport gişesi ve dokuz bagaj bantı bulunmaktadır. Toplam 10 milyon yolcu/yıllık kapasiteye sahip terminal binasında 130 check-in kontuarı, dört adet CIP ve bir adet VIP salonu bulunuyor.[5]

Kargo terminali değiştir

Çok sayıda şirket Esenboğa Havalimanı’ndan kargo hizmeti vermektedir.[12]

Genel havacılık terminali değiştir

508 metrekare alanda hizmet veren Ankara Esenboğa Havalimanı Genel Havacılık Terminali Ocak 2012’de açıldı. Terminalde iç ve dış hatlara seyahat edecek yolcuların güvenlik, gümrük, pasaport işlemleri en hızlı şekilde yapılabiliyor.[13] Terminal Çubuk Yolu, Özel Hangarlar Bölgesi 5 no’lu apronda bulunuyor. İç Hatlar ve Dış Hatlar için ayrılmış iki ayrı salon bulunan terminal TAV tarafından yapıldı ve işletiliyor.[14]

Pistler değiştir

Doğrultu Uzunluk (m) Mukavemet Yüzey
03R/21L 3.750x60 100 LCN Asfalt
03L/21R 3.750x45 95 LCN Asfalt

Diğer tesisler değiştir

Hava trafik kontrol eğitim tesisi değiştir

Esenboğa Havalimanı kompleksi içerisinde 17 bin metrekare kapalı alana sahip bir simülatör binası ve eğitim merkezi bulunuyor. 1997’de başlayan ve 2002’de sonuçlanan çalışmalar çerçevesinde en üst düzeyde hava trafik kontrol eğitimi verilecek bir tesis oluşturuldu. Binada ATC simülatörünün yanı sıra elektronik, güvenlik ve bilgisayar amaçlı 11 adet sınıf bulunuyor.[15] 360 derecelik kule simülatörü 3-boyut destekli görüntü özelliğine sahip ve yaklaşma/yol kontrol simülatörüne entegre çalışarak üst düzeyde gerçekçi bir eğitim sistemi ortaya çıkarıyor. Bu özellik kule ve yol yaklaşma arasındaki tüm koordinasyon çalışmalarının simüle edilmesine imkân tanıyor. Esenboğa, İstanbul, Antalya, Adnan Menderes, Dalaman havalimanlarının bire bir, Van Ferit Melen ve Diyarbakır meydanlarının da temel olmak üzere yedi havalimanı görüntüleri simülatör veri tabanında bulunuyor.

Eski terminaller değiştir

2006’da yeni terminalin hizmete girmesinin ardından eski A terminali yıkılarak yerine THY Teknik tarafından uçak hangarı inşa edildi. Hangar binasının toplam kapalı alanı yaklaşık 7 bin metrekaredir. B terminali de PTT tarafından kargo hizmeti vermek üzere kullanılmaktadır.

Büyük Şeref Salonu değiştir

Havalimanı içerisinde ayrı bir bina olan Büyük Şeref Salonu, Türkiye Cumhuriyeti cumhurbaşkanı ve bakanları ile yabancı ülke başkanlarının karşılandığı ve uğurlandığı yerdir.[16] Yakınında ayrıca 2016'da açılan bir cami yer almaktadır.[17]

Hava yolları ve uçuş noktaları değiştir

18 Temmuz 2023 itibarıyla havalimanından uçuş icra eden havayolları ve güncel destinasyonlar tablodaki gibidir.

Hava yolları Uçuş noktaları[18]
Air Serbia Belgrad
AnadoluJet[19] Adana, Adıyaman, Ağrı, Almatı, Antalya, Astana, Balıkesir-Koca Seyit, Bakü, Batman, Belgrad, Berlin, Bingöl, Bişkek,[20] Cidde, Çanakkale, Diyarbakır, Dubai, Düsseldorf, Elâzığ, Erzincan, Erzurum, Frankfurt, Gaziantep, Hakkâri, Hatay, Iğdır, İstanbul Sabiha Gökçen, İzmir, Kahramanmaraş, Kars, Lefkoşa, Londra-Stansted, Malatya, Mardin, Medine, Moskova-Vnukovo, Muğla-Bodrum, Muğla-Dalaman, Muş, Ordu/Giresun, Paris, Rize/Artvin, Samsun, Şanlıurfa, Şırnak, Tahran, Taşkent,[21] Trabzon, Van, Viyana
Ariana Afghan Airlines Kabil
Azerbaycan Hava Yolları Bakü
Flydubai Dubai
Iraqi Airways Bağdat, Kerkük
Mahan Air Tahran
Pegasus Hava Yolları Almatı,[22] Amman, Antalya, Bükreş,[23] Düsseldorf, Erbil, Frankfurt, Hamburg, İstanbul Sabiha Gökçen, İzmir, Berlin, Köln/Bonn, Kraków, Londra-Stansted, Medine, Moskova-Domodedovo,[24] Muğla-Bodrum, Stuttgart, Tekirdağ, Viyana, Tahran, Tiflis, Varşova[25]
Qatar Airways Doha
SunExpress[26] Amsterdam, Berlin, Brüksel, Düsseldorf, Frankfurt, Hannover, Köln/Bonn, Münih, Stuttgart
Transavia France Paris-Orly
Türk Hava Yolları İstanbul
Wizz Air Abu Dabi[27]

Kargo değiştir

İstatistikler değiştir

Yolcu istatistikleri değiştir

Kaynak Vikiveri sorgusuna bakın.

Ankara Esenboğa Uluslararası Havalimanı Yolcu Taşıma İstatistikleri[1][28][29][30]
Yıl İç hat yolcu Değişim (%) Dış hat yolcu Değişim (%) Toplam yolcu Değişim (%)
2022 6.742.033   %18 1.902.934   %46 8.644.967   %23
2021 7.029.630   %36 1.301.315   %74 5.728.315   %30
2020 4.415.805   %61 746.764   %67 5.162.569   %62
2019 11.463.200   %21 2.277.395   %2 13.740.595   %18
2018 14.498.102   %5 2.241.901   %13 16.740.003   %6
2017 13.828.365   %20 1.988.793   %33 15.817.158   %21
2016 11.547.240   %9 1.496.876   %3 13.044.116   %8
2015 10.562.282   %12 1.551.157   %8 12.113.439   %12
2014 9.567.075   %2 1.445.044   %8 11.012.119   %1
2013 9.369.832   %22 1.572.228   %1 10.942.060   %18
2012 7.679.371   %9 1.593.737   %13 9.273.108   %9
2011 7.080.072   %10 1.405.395   %6 8.485.467   %9
2010 6.435.211   29% 1.328.693   21% 7.763.914   28%
2009 4.990.134   12% 1.094.270   12% 6.084.404   7%
2008 4.444.311   23% 1.247.822   8% 5.692.133   15%
2007 3.609.122   10% 1.349.006   7% 4.958.128   9%
2006 3.287.585   25% 1.259.993   6% 4.547.578   19%
2005 2.640.604   23% 1.189.250   5% 3.829.854   17%
2004 2.141.047   21% 1.134.678   12% 3.275.725   18%
2003 1.773.531   2% 1.010.396   1% 2.783.927   2%
2002 1.814.563 1.022.065 2.836.628

Ulaşım değiştir

Hat Destinasyon Ücret
442-A AŞTİ 15₺ ( Tam )
442-K Kızılay 15₺ ( Tam )
442-B Batıkent 15₺ ( Tam )
Havaş AŞTİ 80₺

Dış bağlantılar değiştir

Toplu ulaşım değiştir

442-A ve 442-K Havalimanı-AŞTİ-Kızılay hattında 10 Yıllık anlaşma ile Ego'dan Belko Air adlı Belediye Şirketine verilen yetkiye göre[31] belediye otobüsleri şehir merkezinden kalkarak havalimanındaki dış ve iç hatlara götürmektedir.

Ayrıca BELKOAİR şirketi havalimanı-şehir merkezi ve havalimanı-aşti arasında transfer hizmeti vermektedir. Tüm uçuşlar için servis düzenleyen şirket, Aşti- Havalimanı arasında; Aşti, YHT, Ankara Spor Salonu F kapısı önü, AKM(19 Mayıs Stadyumu B kapısı önü), Pursaklar, Esenboğa Havalimanı Belkoair güzergâhını izlemektedir. Şehir merkezi hattı ise, Kızılay (Gama iş merkezi önü), Ankara Spor Salonu F kapısı önü, AKM (19 Mayıs Stadyumu B kapısı önü), Pursaklar, Esenboğa Havalimanı güzergahını izlemektedir[32]===Taksi===Yeni Ankara Esenboğa Taksiciler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi 1986’dan bu yana havalimanında hizmet vermektedir. Kooperatif bünyesinde 90 taksi ve 200 personel bulunmaktadır.

Özel Turizm Şirketleri

Ankara Esenboğa Havalimanından şehir merkezine 7/24 ekonomik, lüks ve VIP araçlarla kişiye özel transfer hizmeti satın alınabilir.==Yer Hizmetleri=={ |sınıf= "wikitable" | + !Şirket !Havayolları = "wikitable" | - !TGS !Türk Hava Yolları, AnadoluJet = "wikitable" | - !Havaş !Pegasus = "wikitable" | - !Çelebi ! = "wikitable" | arşivengelli = evet}} Hava Yolları|THY]]'nin İstanbul-Ankara seferini yapan Boeing 727 tipi Afyon isimli uçağı Ankara'da sis ve kar yağışı nedeniyle piste 50 metre kala çakıldı. 60 yolcudan 47'si öldü.[33]

  • 30 Mart 1998'de, Lefkoşa-Ankara seferini yapan Kıbrıs Türk Hava Yolları'na ait yolcu uçağı, el bombası şeklindeki çakmakla Mehmet Ertürk tarafından kaçırıldı. Uçak Ankara'ya indirildi. Mehmet Ertürk yakalandı.[34]
  • 10 Nisan 2007'de, Diyarbakır-İstanbul seferini yapan Pegasus Havayollarına ait uçak, üzerinde bomba olduğunu söyleyen bir kişi tarafından kaçırılmak istendi. Tahran’a gitmek istediğini belirten Mehmet Gökşingöl, uçağın Esenboğa Havalimanına indirilmesinin ardından yaklaşık 40 dakika sonra teslim oldu.[35]

Resimler değiştir

Kaynakça değiştir

  1. ^ a b "İstatistikler". dhmi.gov.tr. 30 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 19 Ağustos 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2010. 
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 19 Haziran 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2012. 
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya". 8 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2012. 
  5. ^ a b "Arşivlenmiş kopya". 21 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2012. 
  6. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 13 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Kasım 2012. 
  7. ^ DHMI 2011 Faaliyet raporu, sf 60 http://www.dhmi.gov.tr/getBinaryFile.aspx?Type=14&dosyaID=924 9 Ağustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  8. ^ "Arşivlenmiş kopya". 28 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2013. 
  9. ^ "Arşivlenmiş kopya". 31 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2013. 
  10. ^ "ACI reveals world's best airports for customer experience". Airports Council International. 9 Mart 2020. 5 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2020. 
  11. ^ http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=5508225[ölü/kırık bağlantı][yalın URL]
  12. ^ "Arşivlenmiş kopya". 20 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2012. 
  13. ^ "Arşivlenmiş kopya". 17 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2012. 
  14. ^ "Arşivlenmiş kopya". 6 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2012. 
  15. ^ "Arşivlenmiş kopya". 15 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2012. 
  16. ^ "Arşivlenmiş kopya". 18 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2018. 
  17. ^ "Arşivlenmiş kopya". 18 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2018. 
  18. ^ "Uçuş Noktaları". 24 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2023. 
  19. ^ "Fly with Most Affordable and Cheap Ticket Opportunities | AnadoluJet". www.anadolujet.com (İngilizce). 28 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ekim 2022. 
  20. ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2023. 
  21. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2023. 
  22. ^ Pegasus. "Ankara - Almatı Seferlerimiz Satışa Açılmıştır". www.flypgs.com. 23 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ekim 2022. 
  23. ^ Pegasus. "Ankara - Bükreş Seferlerimiz Satışa Açılmıştır". www.flypgs.com. 23 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ekim 2022. 
  24. ^ "Arşivlenmiş kopya". 20 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2023. 
  25. ^ "Arşivlenmiş kopya". 7 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2023. 
  26. ^ "Ankara (ESB) seyahatin için uygun uçak bileti al | SunExpress". SunExpress TR. 14 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2022. 
  27. ^ "Arşivlenmiş kopya". 19 Ocak 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2023. 
  28. ^ "İstatistikler" (PDF). dhmi.gov.tr. 10 Kasım 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2021. 
  29. ^ "YOLCU GRAFİĞİ (Gelen-Giden)" (PDF). Devlet Hava Meydanları İşletmesi. 7 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 7 Aralık 2021. 
  30. ^ "DHMİ 2022 İstatistikleri" (PDF). 12 Ocak 2023 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  31. ^ YILMAZ, Murat. "442 EGO geri dönüyor". Hürriyet. 12 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2022. 
  32. ^ {{Web kaynağı | url = https://www.belkoair.com/tr/hizmet-noktalari 18 Kasım 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  33. ^ http://www.sabah.com.tr/Gunaydin/Magazin/2010/01/05/dusen_ucakta_ben_de_olacaktim[yalın URL]
  34. ^ "Arşivlenmiş kopya". 22 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2012. 
  35. ^ "Arşivlenmiş kopya". 25 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Kasım 2012. 

Dış bağlantılar değiştir