Çerkez Ethem

Kuvâ-yi Milliye önderi
(Çerkes Ethem sayfasından yönlendirildi)

Çerkez Ethem ya da Çerkesçe ismiye Dipşov Ethem (Çerkesçe: Дыпщэу Iэтэм, Dipşewu Etem) (c. 1886, Bandırma – 21 Eylül 1948, Amman), Çerkes asıllı Osmanlı askeri. Kurtuluş Savaşı'nda Kuvâ-yi Milliye birliklerinde komutanlık yapmış Kuvâ-yi Seyyâre'nin kurucusu ve lideridir.[1]

Çerkez Ethem
Çerkez ethem.467-2.2.png
Doğum y. 1886
Bandırma, Hüdavendigâr Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 1948 (61–62 yaşlarında)
Amman, Ürdün
Defin yeri Habjouka Mezarlığı, El-Misdar, Amman, Ürdün
Etnik köken Çerkes
Eğitim Bakırköy Süvari Küçük Zabit Mektebi
Tanınma nedeni

Kuvâ-yi Milliye birliklerine komutanlık ederek Yunan güçlerine karşı zafer sağlaması.

TBMM'ye karşı ayaklanmaları bastırması.
Din İslam
Aile Pşevu Ali Bey (babası)

Bandırma'nın bir köyü olan Emreköy'e yerleşmiş Çerkeslerin Şapsığ boyundan, Ali Bey'in beş oğlunun en küçüğüydü.[1] Ağabeyleri, İlyas ve Nuri beyler, Rum eşkıyalarıyla çarpışırken ölmüşler, Reşit ve Tevfik de 1901 ve 1902 yıllarında Harbiye'yi bitirerek subay çıkmışlardı. Reşit Bey çeşitli cephelerde çarpıştı, Son Osmanlı Meclis-i Mebusan'ına Saruhan (şimdiki Manisa) Mebuslu olarak katıldı, oradan Birinci TBMM'ye geçti.

Çerkes Ethem, evden kaçarak Bakırköy Süvari Küçük Zabit Mektebi'ne girdi. Balkan Savaşı'nda Bulgar cephesinde yaralandı. Kıdem zammı ve madalya aldı. I. Dünya Savaşı'nda Kuşçubaşı Eşref'in yönettiği Teşkilat-ı Mahsusa ile birlikte İran, Afganistan ve Irak'a yapılan akınlara katıldı. Yaralanarak savaş sonunda köyüne çekildi.

Portre

15 Mayıs 1919 tarihinde İzmir'in işgali üzerine, vatan savunmasına başlamak için vurucu güç olarak Kuva-yi Seyyare'yi kurdu ve "Umum Kuvâ-yi Milliye Komutanı" ve Ankara'daki 20. Kolordu Komutanı olan Ali Fuat Paşa ile istişare ederek İngiliz ve Yunan birliklerinin ilerlemesine karşı gerilla operasyonları düzenledi.

Düzenli ordu kurulana dek TBMM'ye karşı girişilen ayaklanmaları bastırdı. Anzavur Ayaklanması, Çopur Musa Ayaklanması ile Gerede ve Yozgat isyanlarını bastıran Çerkes Ethem'in isyancıları yargılamadan derhal infaz etmesi TBMM üyeleri ve İstiklal Mahkemeleri tarafından onaylanmıyordu.

1920 yılının sonunda 20. Kolordu ve Komutanı Ali Fuat Paşa ile birlikte Gediz Muharebeleri'ne katıldı. Savaştan sonra Ürdün'e geçti ve 21 Eylül 1948 tarihinde Ürdün'ün başkenti Amman'da öldü.[2] Ölümünün ardından bir Çerkes mezarlığına gömüldü.[3]

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b Çerkez Ethem (Mart 2014). Hatıralarım (Çerkes trajedisinin 150. yılında). Bizim Kitaplar Yayinevi. ISBN 9786055476465. 
  2. ^ "Çerkez Ethem isyanı!". www.haberturk.com. 7 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2021. 
  3. ^ "Çerkes Ethem'in naaşı Türkiye'ye getiriliyor! Gündem Haberi | GÜNEŞ". gunes.com. 16 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2021.