Sultan Süleyman'ın Safevilere karşı seferi (1554–1555)


Sultan Süleyman'ın Safevilere karşı seferi, temeli hâlâ Sultan Selim ile Şah İsmail arasındaki savaşın özünde olan bir seferdir. Haziran 1554'te başlayan ve Mayıs 1555'e kadar süren savaş, 1532'den beri yeniden aktif olan savaşın son aşaması oldu.[6][7][8]

Sultan Süleyman'ın Safevilere karşı seferi (1554–1555)
Osmanlı-Safevî Savaşları (1532-1555)
Sueleymanname nahcevan.jpg
Süleymanname'de 1554 yazında Nahçıvan'a yürüyen Sultan Süleyman'ın tasviri
TarihHaziran 1554 - Mayıs 1555
Bölge
Sebep Safevi devleti ile Osmanlı İmparatorluğu arasındaki çatışmalar
Sonuç Osmanlı devleti Revan, Nahçivan ve Karabağı yağmaladı ve Amasya Antlaşması imzalandı.[1][2][3][4][5]
Taraflar
Flag of Persia (1502-1524).svg Safevi İmparatorluğu Fictitious Ottoman flag 2.svgOsmanlı İmparatorluğu
Komutanlar ve liderler
Flag of Persia (1502-1524).svg Şah I. Tahmasb
Flag of Persia (1502-1524).svg Şah II. İsmail
Fictitious Ottoman flag 2.svg Kanûnî Sultan Süleyman
Fictitious Ottoman flag 2.svg Sokollu Mehmed Paşa

Arka planDüzenle

Sefer esas olarak Safevi ordusunun 1550-1552 yıllarını kapsayan Anadolu seferine bir cevaptı.[8] 1550-1552 seferi sırasında muzaffer Safevi ordusu Van ve Erzurum'u ele geçirip yerle bir etti. Temmuz 1554'ün sonlarında Osmanlı İmparatorluğu Safevi İmparatorluğu'na meydan okudu ve ardından İbn Kemal'in fetvası yayınlandı.[7] Sefer, savaşta Scherberger'e göre III[8], Oktay Efendiyev'e göre IV idi[9] ve bizzat Sultan Süleyman tarafından komuta edildi. Yardımcısı Rumeli Mebusu Sokollu Mehmed Paşa idi. Süleyman'ın ordusu Balkanlardan gelen kuvvetleri de içeriyordu. 1553-1554 kışını Tokat'ta geçirdikten sonra Balkanlardan gelen kuvvetler, Haziran 1554'te Halep'teki Suşehrin'de padişahın ordusuna katıldı.[6] Balkanlardan gelen güçler yürüyüşe sonuna kadar katıldı.[6]

YürüşDüzenle

Osmanlı ordusu Safevilerin saray ve bahçelerini yıktıktan sonra Azerbaycan'a girerek Erivan, Karabağ ve Nahçıvan'ı ele geçirdi.[8] Osmanlıların 1548'deki Van seferi sırasında Osmanlılara boyun eğmeyen Mahmudi aşireti, bu yürüyüşe kadar Safevi imparatorluğuna tabi olmuştur.[a] Ancak 1554'te Osmanlı'ya da teslim oldular.[11] 1554'te Osmanlı İmparatorluğu'nun baş şeyhi Abusuud, Safevi esirlerinin gayrimüslimler olarak köleleştirilebileceğini ilan eden bir fetva yayınladı. Daha önceki uygulamaların aksine, bu fetva, Safevi esirlerinin köleleştirmeye ek olarak köle olarak satılmasına izin verdi.[12] Bu fetva Kızılbaş çocuklarının köleleştirilmesini de yasaklamıştır.[12] Buna cevaben Safevi Devleti, Osmanlı Devleti'nden ele geçirdiği esirleri köleleştirmek yerine öldürmeye karar verdi.[12]

Osmanlı ordusu, Safevi ordusuna kıyasla sayıca üstündü ve Osmanlı ordusu daha donanımlı olmasına rağmen çok güçlü ateşli silahlara sahipken, bunlardan Safevi ordusundan neredeyse hiç yoktu. Bu nedenle Şah I. Tahmasb, düşmanın ana kuvvetleriyle beklenen çatışmadan kaçındı ve padişah birliklerinin hareket etmesi beklenen yollara yıkıcı saldırılar yaptı. Şah, Bazarçay'ın (Aras'ın kolu) otlaklarına çekildi. İskender Bey Munşi'nin yazdığına göre, padişahın Nahçıvan'a hareketi sırasında kızılbaşlar yollarda Osmanlılara ani baskınlar düzenleyerek ayrı-ayrı grupları kılıçtan geçirip esir aldılar.[9] Şah'ın emriyle İsmail Mirza, Masum Bey Safevi ve Şahgulu Halife liderliğindeki kızılbaşların bir kısmı Van ve Vostan bölgelerine, diğer kısmı ise Sultan Hüseyin Mirza (Bahram Mirza'nın oğlu) ve Shahverdi Sultan Ziyad oğlu liderliğinde Pasin'e gönderildi. Bu baskınların amacı, yol üzerinde düşmanın geri çekileceği yerleri yok etmekti.[13] Şiddetli bir yiyecek kıtlığı ile karşı karşıya kalan padişah, önceden ateşe verdiği Nahçıvan'ı terk ederek Erzurum'a döndü. Kızılbaş birlikleri (İskender Bey Munşi'ye göre yaklaşık 40.000 kişi) geri çekilen Türkleri takip ederek Osmanlı topraklarına girdi. Kızılbaşlar, büyük bir Türk grubunu bir savaşta mağlup etti ve Türk padişahının yakın arkadaşlarından Sinan Bey'i esir aldı. Yürüyüş nedeniyle bitkin düşen padişah birlikleri arasındaki hoşnutsuzluk büyüdü. Elbette padişahın kendisi ve yakınları, ordunun ruh halini ve Azerbaycan'a yürüyüşlerinin beyhudeliğini hesaba katmak zorunda kaldılar. Bu nedenle Osmanlı Türkiyesi, Safevilerin defalarca ısrar ettiği barış görüşmelerini başlatmayı kabul etti.[14]

Savaşlarda başarılı olamayan ve ele geçirdiği yerlerde kendisini güçlendiremeyen Sultan Süleyman Şah, Şah Tahmasib'e yazdığı mektupta Safevilerin Anadolu'ya yönelik saldırılarını durdurmamaları halinde Erdebil'e giderek Safevilerin ecdadlarının mezarlarını yok edeceğini bildirmiştir.[15] Ancak güçlü Kızılbaş ordusunun buna izin vermeyeceği açıktı.[15] Sonunda her iki taraf da ağır kayıplar verdi ve hiçbir şey elde edemeyince barış antlaşması imzalamak zorunda kaldı.[15]

SonuçDüzenle

Osmanlı İmparatorluğu'nun önerisine dayanarak her iki taraf da barış görüşmelerine başladı.[15] Her iki taraf da arazi konularında bir anlaşmaya varmayı başardı. Anlaşmaya göre Azerbaycan toprakları Safevi Devleti'nde kaldı, karşılığında Şah Tahmasb, Irak ve Doğu Anadolu'nun Osmanlı Devleti'ne devrini kabul etti.[15] Safevi İmparatorluğu'ndan gelen hacılara, Osmanlı yönetimi altındaki kutsal yerleri ziyaret etmelerinin engellenemeyeceği sözü de verildi.[15]

Amasya'da imzalanan ve bu nedenle Amasya Antlaşması olarak anılan bu anlaşma ile Safevi-Osmanlı savaşı bir süreliğine durmuştur.[15]

Ayrıca bakınızDüzenle

NotarDüzenle

  1. ^ Mahmudi aşireti, Van çevresine yerleşen Yezidi Kürt aşiretlerinden biriydi. Önceleri Safeviler'in egemenliğinde olsalar da bu sefer sırasında Osmanlı egemenliğine girerek Müslüman oldular.[10]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Gábor Ágoston-Bruce Masters:Encyclopaedia of the Ottoman Empire , 978-0-8160-6259-1, p.280
  2. ^ "Ottoman Empire - Süleyman I | Britannica". 19 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ The Reign of Suleiman the Magnificent, 1520-1566, V.J. Parry, A History of the Ottoman Empire to 1730, ed. M.A. Cook (Cambridge University Press, 1976), 94.
  4. ^ The Cambridge history of Islam by Peter Malcolm Holt, Ann K. S. Lambton, Bernard Lewis p. 330
  5. ^ The Cambridge history of Iran by William Bayne Fisher p.384ff
  6. ^ a b c Yürekli 2016, s. 119.
  7. ^ a b Şahin 2013, s. 211.
  8. ^ a b c d Scherberger 2014, s. 59.
  9. ^ a b Əfəndiyev 2007, s. 102.
  10. ^ Açikyildiz-Şengül, Birgül (19 Aralık 2016). "From Yezidism to Islam: Religious Architecture of the Mahmudî Dynasty in Khoshâb". Iran and the Caucasus. 20 (3–4): 369-383. doi:10.1163/1573384X-20160307. ISSN 1609-8498. 30 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2022. 
  11. ^ University of Wisconsin 2003, ss. 123-134.
  12. ^ a b c Erdem 1996, s. 21.
  13. ^ Əfəndiyev 2007, s. 102-103.
  14. ^ Əfəndiyev 2007, s. 103.
  15. ^ a b c d e f g Scherberger 2014, s. 60.

KaynakDüzenle