Psikolojik manipülasyon

Manipülasyon, başkalarını kendi yararı için kullanmak, kontrol etmek veya başka bir şekilde etkilemek için tasarlanmış davranış.[1]

Manipülasyon, diğerlerine karşı kendi çıkarlarının gözetilmesi dolayısıya genellikle dürüst olmayan bir sosyal etki biçimi olarak kabul edilir.[2] Manipülatif eğilimler, borderline kişilik bozukluğu, narsisistik kişilik bozukluğu veya antisosyal kişilik bozukluğu gibi kişilik bozukluklarından kaynaklanabilir.[3]

Manipülasyon, etki ve iknadan farklıdır. Etkileme genellikle, etkilenenlerin onu kabul etme veya reddetme hakkına saygı duyduğu ve gereğinden fazla zorlayıcı olarak görülmediği için zararsız olarak algılanır.[4] İkna, genellikle belirli bir hedef bağlamında, başkalarını istenen bir eyleme yönlendirme yeteneğidir. İknada genellikle kişinin inançları, dini, motivasyonları veya davranışları etkilenilmeye çalışılır. Olumuz kabul edilen manipülasyonun aksine etki ve ikna, ne olumlu ne de olumsuzdur.[5]

Manipülatörlerin özellikleriDüzenle

 
Boston Katliamı'nın sansasyonel bir tasviri (5 Mart 1770): Bu görüntüler Amerikan Bağımsızlık Savaşı öncesinde İngiliz tacizlerine karşı Amerikan kolonistleri arasında hoşnutsuzluğu arttırmak ve birliği güçlendirmek için kullanıldı.

Manipülasyonun motivasyonu, kişinin kendisine ya da başkalarına hizmet etmesi amaçlı olabilir. Antisosyal manipülasyon ise kişinin kendi yararına, diğerlerini umursamama pahsına hizmet eder.[6]

Duygusal manipülasyonun yordayıcıları üzerine yapılan araştırmalar, duygusal manipülasyonun arkasındaki mekanizmaların cinsiyete göre farklılık gösterdiğini göstermektedir:

"Erkekler için; yüksek düzeyde duygusal zekâ, sosyal bilgi işleme, dolaylı saldırganlık ve kendi yararına hizmet eden bilişsel çarpıtmalar gibi özellikler duygusal manipülasyonu önemli ölçüde öngördü".[7]

"Kadınlar için; daha genç olmak, yüksek duygusal zekâ seviyeleri, dolaylı saldırganlık, birincil psikopatik özellikler ve daha düşük sosyal farkındalık seviyeleri gibi özellikler duygusal manipülasyonu önemli ölçüde öngördü. Ancak, kadınlar için duygusal zekâ bir baskılayıcı olarak hareket etti".[7]

Manipülasyon teknikleriDüzenle

Sosyal psikologların üzerinde çalıştıkları manipülasyon tekniklerinden bazıları şunlardır:

Ayrıca bakınızDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "APA Dictionary of Psychology". dictionary.apa.org (İngilizce). 27 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2022. 
  2. ^ Contributors, WebMD Editorial. "Signs of Emotional Manipulation". WebMD (İngilizce). 9 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2022. 
  3. ^ Tamás Bereczkei (2018). "Machiavellianism : the psychology of manipulation". 14 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  4. ^ "The Ethics of Manipulation". Stanford Encyclopedia of Philosophy. 30 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ Duncan, Rodger Dean. "Influence Versus Manipulation: Understand The Difference". Forbes (İngilizce). 21 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2022. 
  6. ^ Ngoc, Nguyen Nhu; Tuan, Nham Phong; Takahashi, Yoshi (2020). "A Meta-Analytic Investigation of the Relationship Between Emotional Intelligence and Emotional Manipulation". SAGE Open (İngilizce). 10 (4): 215824402097161. doi:10.1177/2158244020971615. ISSN 2158-2440. 3 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2022. 
  7. ^ a b Grieve, Rachel; Panebianco, Laura (1 Haziran 2013). "Assessing the role of aggression, empathy, and self‐serving cognitive distortions in trait emotional manipulation". Australian Journal of Psychology (İngilizce). 65 (2): 79-88. doi:10.1111/j.1742-9536.2012.00059.x. ISSN 0004-9530. 22 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2022.