Lenfoma

Lenfomalar bağışıklık sisteminin urlarıdır. Lenf düğümlerinde çıkan, ve lenfositlerden oluşan urların tümüne lenfoma denir. Son geçen yüzyılda ve günümüzde bağışıklık sistemi üzerine süren çalışmalar bu kötücül urların daha iyi anlaşılmasını sağlamıştır. Lenfomaların yalnızca altında yatan nedenleri ve oluşma süreçleri değil, aynı zamanda sağaltımları konusunda da önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Günümüzde Hodgkin dışı lenfoma olan her hasta için uygun bir sağaltım yöntemi bulunmaktadır.

Lenfoma
Lymphoma macro.jpg
Bir lenf düğümü nün yerine geçen Foliküler lenfoma
Uzmanlık Hematoloji ve onkoloji
Belirtiler Büyümüş lenf düğümleri, ateş, terleme, istenmeyen kilo kaybı, kaşıntı, yorgun hissetmek[1][2]
Risk faktörü Epstein–Barr virus, Otoimmün rahatsızlıklar, HIV/AIDS, tütün içmek[2][3]
Tanı Lenf nodu biyopsisi[1][2]
Tedavi Kemoterapi, radyasyon tedavisi, proton tedavisi, hedefli tedavi, ameliyat[1][2]
Prognoz Ortalama beş yıllık hayatta kalma 85% (USA)[4]
Sıklık 4.9 milyon (2015)[5]
Ölüm 204,700 (2015)[6]

Bu urlar yukarıda da açıklandığı gibi lenf düğümlerinde çıkmakta, ve bu düğümlerin şişmesiyle kendilerini belli etmektedirler. Lenfomalar, lösemi ile yakından ilgilidirler; bir kişide iki durum birlikte de görülebilir, ya da öbürü olmadan yalnız biri de olabilir. Lenfomaların çok türü bulunmaktadır, ve lösemilerle birlikte tümü kan kanserleri adı altında toplanmaktadır.

1832 yılında Thomas Hodgkin, lenfomanın ilk tanımını yapıp, kendi adını verdiği Hodgkin lenfoması hastalığını açıklamıştır. Hodgkin lenfoması dışında da birçok türde lenfoma günümüze değin tanımlandığı için, 1982 yılında yetkeler, lenfomaları Hodgkin lenfoması ve Hodgkin dışı lenfoma olarak ikiye ayırmıştır. Hodgkin dışı lenfoma çatısı altında 16 değişik lenfoma bulunmaktadır. Ancak bu 16 tür lenfoma kendi aralarında da büyük ayrılıklar gösterdiği için, Hodgkin dışı lenfoma tanımı pek doğru bir yaklaşım olmaktan çıkmış, bunun yerine yalnızca genel bir ad niteliğinde kalmıştır.

Lenfomaların kimi türleri süreğen olup, en az belirtiyle ilerleyebilir (örneğin, küçük lenfositik lenfoma), ve yaşam süresinin kısalmasına neden olmaz. Ancak, bu yelpazenin öbür ucunda, çok çabuk gelişen ve hızlı ilerleyen lenfomalar da bulunmaktadır (Burkitt lenfoması). Bundan dolayı, hastalığın patologlarca doğru tanısının konulması çok önemli olup, sağaltım yöntemini ve beklenen gidişi etkilemektedir.

Lenfomalı olan hastalar üzerinde patolog, onkolog, ve ışınlamadan sorumlu doktorlardan oluşan bir ekibin çok öğretili bir biçimde çalışması, ve bunu eş güdümlü yapması çok önemlidir.

Belirtiler ve semptomlarDüzenle

 
Lenfomanın en sık geliştiği lenf düğümleri
 
Lenfoma ve lenfatik sistem

Lenfoma belirli genel semptomlarla ortaya çıkabilir; semptomlar kalıcıysa, olası lenfoma da dahil olmak üzere nedenlerini belirlemek için bir değerlendirme yapılmalıdır.

AğızDüzenle

Asemptomatik, ülsere olabilen veya olmayabilen yumuşak şişlik, öncelikle bademcikler, yanak mukozası, damak, diş etleri, tükürük bezleri, dil, ağız tabanı ve retromolar bölgede görülür.

TeşhisDüzenle

Lenfoma kesin olarak bir lenf nodu biyopsisi ile teşhis edilir, yani mikroskop altında incelenen bir lenf düğümünün kısmi veya tam eksizyonudur.[10] Bu inceleme, lenfomaya işaret edebilecek histopatolojik özellikleri ortaya çıkarır. Lenfoma teşhisi konulduktan sonra, farklı lenfoma türlerinin karakteristik özelliklerini araştırmak için çeşitli testler yapılabilir. Bunlar şunları içerir:

SınıflandırmaDüzenle

 
Mantle hücreli lenfoma ile lenf düğümü (düşük güç görünümü, H&E)

Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre, lenfoma sınıflandırması, neoplazmın hangi lenfosit popülasyonunda ortaya çıktığını yansıtmalıdır.[11] Böylece öncü lenfoid hücrelerden kaynaklanan neoplazmalar, olgun lenfoid hücrelerden kaynaklananlardan ayırt edilir.[11] Çoğu matür lenfoid neoplazma, Hodgkin olmayan lenfomaları içerir.[11] Tarihsel olarak, olgunmatür histiositik ve dendritik hücreli (HDC) neoplazmalar, genellikle lenfoid dokuyu içerdiğinden, olgun lenfoid neoplazmalar olarak kabul edilmiştir.[11]

Lenfoma ayrıca lenfomatöz menenjit (LM) olarak bilinen meninksler içindeki beyin çevresine merkezi sinir sistemine de yayılabilir.[12]

REAL sınıflandırmasıDüzenle

1990'lı yıllarda REAL (ing. Revised European-American Lymphoma Classification), türlü Hodgkin dışı lenfomaları dışyapılarına (fenotip) ve kalıtyapılarına (genotip) göre sınıflandırmıştır.

DSÖ sınıflandırmasıDüzenle

Dünya sağlık örgütü (DSÖ), REAL sınıflandırmasına dayanarak, lenfomaları en çok benzedikleri göze türüne göre bölümlendirmiştir. Lenfomalar üç genel öbek olarak adlandırılırlar: B gözesi, T gözesi, ve doğal öldürücü hücre. Bu bölümlendirmede Hodgkin lenfoması da ayrı bir öbek olarak bulunmaktadır.

Lenfoma türleriDüzenle

Yukarıda da açıklandığı gibi, lenfomalar:

Hodgkin lenfomasıDüzenle

Bu lenfoma şu alt türlere ayrılmaktadır:

  • Düğümsel skleroz (ing. nodular sclerosis),
  • Karışık gözeli,(mikst tip )
  • Lenfositten zengin tip,
  • Lenfositten fakir tip,
  • Düğümde lenfosit baskınlığı olan.

Hodgkin dışı lenfomasıDüzenle

Olgun B gözeleri lenfomaları:

  • Süreğen lenfositik lösemi/küçük lenfositik lenfoma,
  • B gözesi prolenfositik lösemisi,
  • Lenfoplazmasitik lenfoma (öbür adı Waldenström makroglobulinemidir),
  • Dalak kenar bölgesi lenfoması,
  • Düğümdışı kenar bölgesi B gözesi lenfoması.(İngilizce, Extranodal marginal zone B cell lymphoma, MALT kısaltmasıyla da anılır),
  • Düğümsel kenar bölgesi B gözesi lenfoması,
  • Foliküler lenfoma,
  • Kabuk gözesi lenfoması,
  • Yaygın büyük B gözesi lenfoması,
  • Mediastinal büyük B gözesi lenfoması,
  • Birincil sıvısızımı lenfoması,
  • Burkitt lenfoması.

Olgun T gözeleri ve doğal öldürücü göze (NK) lenfomaları:

  • T gözesi prolenfositik lösemi,
  • T gözesi büyük tanecikli lenfositik lösemi,
  • Saldırgan NK gözesi lösemisi,
  • Yetişkin T gözesi lösemisi/lenfoması,
  • Düğüm dışı NK/T gözesi lenfoması (burunda),
  • Sindirim sisteminde T gözesi lenfoması,
  • Karaciğer-Dalak T gözesi lenfoması,
  • NK gözesi öncüsü (blast) lenfoması,
  • Mikosis fungoides/Sezary sendromu,

Bağışıklık yetmezliğiyle ilgili lenfosit çoğalım düzensizlikleri:

Dış bağlantılarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; HL2014 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  2. ^ a b c d Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; NHL2014 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  3. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Kam2013 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; seer isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  5. ^ GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence, Collaborators. (8 Ekim 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545-1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577 $2. PMID 27733282. 
  6. ^ GBD 2015 Mortality and Causes of Death, Collaborators. (8 Ekim 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1459-1544. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. PMC 5388903 $2. PMID 27733281. 
  7. ^ a b c d e f "About Lymphoma". Lymphoma Research Foundation. 2 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Aralık 2012. 
  8. ^ a b c d e f g h "Warning Signs of Lymphoma — First Signs of Lymphoma". Lymphoma.about.com. 18 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2012. 
  9. ^ "Primary CNS Lymphoma: Overview, Etiology, Epidemiology". 9 Kasım 2019. 
  10. ^ Mallick, Indranil. "How Is Lymphoma Diagnosed?". lymphoma.about.com. 16 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Aralık 2012. 
  11. ^ a b c d Manli Jiang, N. Nora Bennani, and Andrew L. Feldman. Lymphoma classification update: T-cell lymphomas, Hodgkin lymphoma, and histiocytic/dendritic cell neoplasms. Expert Rev Hematol. 2017 Mar; 10(3): 239–249. Author Manuscript.
  12. ^ Canova, F; Marino, D; Trentin, C; Soldà, C; Ghiotto, C; Aversa, SM (August 2011). "Intrathecal chemotherapy in lymphomatous meningitis". Critical Reviews in Oncology/Hematology. 79 (2): 127-34. doi:10.1016/j.critrevonc.2010.07.005. PMID 20696592.