Kizikos

Türkiye'nin Balıkesir ili sınırları içinde, Kapıdağ Yarımadası'nın güneyinde yer alan Mysia antik kenti
(Kyzikos sayfasından yönlendirildi)

Kizikos (GrekçeΚύζικος), günümüz Erdek ilçesi yakınlarında, Marmara Denizi kıyısındaki Misya antik kentidir. Eskiden Arteka adını taşıyan kentin kalıntılarına Türkler Belkıs Sarayı diyordu.[kaynak belirtilmeli]

Kizikos
Kyzikos, Κύζικος (Grekçe)
Cyzicus amphitheatre 15.jpg
Kizikos antik yerleşim
Diğer adı Kyzikos (Belkıs ve Balkız)
Konum Türkiye Balıkesir, Erdek
Bölge Misya
Koordinatlar 40°23′24″K 27°53′1″D / 40.39000°K 27.88361°D / 40.39000; 27.88361
Tür Yerleşim
Tarihçe
Kuruluş MÖ.6000
Devir(ler) Cilalı Taş Devri-(Neolitik Çağ), Bakır Çağı-(Kalkolitik Çağ)
Kültür(ler) Helenistik Dönem, Roma Dönemi
Olay(lar) MÖ 4. yüzyılda bağımsızlığını ilan etmiştir.
Sit ayrıntıları
Buluntu(lar) Sur duvarları, heykel, seramik parçaları
Arkeologlar Kurt Bittel
Durum Harabe
Türkiye üzerinde Kizikos
Kizikos
Kizikos'un Türkiye'deki konumu
Kyzikos, antik çağda Mysia bölgesindeydi.
Kyzikos'ta bulunmuş, MÖ 6. yüzyıla ait, bir Helen atlı arabasını gösteren mermer kabartma. İstanbul Arkeoloji Müzesinde bulunuyor.
Mysia/Kyzikos antik kentinde darb edilmiş Stater sikke. MÖ 500-450. Sikke ön yüzde aslan derisi başlığı ile sakallı arkaik Herakles tasviri, altta Orkinos balığı,arka tip incuse square.
Mysia/Kyzikos antik kentinde darb edilmiş Stater sikke. MÖ 500-450 Sİkke ön yüzde Kerberos altta Orkinos, arka tip incuse square.

YeriDüzenle

Antik yerleşimin yeri Tekin Gün'ün Direnen Tarih (2) eserinde yeri ve coğrafyadaki konumu Balıkesir İli, Erdek İlçesi sınırlarında, Antik Arktonesos (Kapıdağ) yarımadasının Erdek ve Bandırma körfezleri arasındaki bataklığın kuzeyinde yer alır.[1][2][3] Mysia Bölgesi, Propontis (Marmara Denizi) kıyılarından, güneyde Thyateira'nın (Akhisar) kuzeyine uzanan, kuzey batıda Granikos (Kocabaş Çayı), güney batıda Ege Denizi, doğuda Rhyndakos (Orhaneli Çayı-Koca Dere) ile çevrelenmiş büyük ve verimli bir arazidir.[1] Bölgeyi güneyden kuzeye kateden Makestos (Kocaçay) ve batı kısımda yer alan Aisepos (Gönen Çayı) da bu verimli araziyi sulamaktadır. Öte yandan, bölgenin kuzey yarısında yer alan Manyas ve Ulubat Göllerinin çevresi de tarıma çok elverişli sulak arazilerle çevrilidir.[1]

Konumu ve Çevresel ÖzellikleriDüzenle

Propontis'te önemli bir stratejik konuma sahip Arktonessos'un anakaraya bağladığı kıstağın hemen kuzeyinde yer alan Kyzikos, bugün "Belkıs" ve "Balkız" olarak da anılmaktadır. Kentin yerleşim alanı kuzeyde Dindymos Dağı (Ayı Dağı), Hamamlı ve Belkıs (Yeniköy) köyleri; batıda Erdek Körfezi ve Düzler Köyü, güneyde Erdek-Edincik-Bandırma karayolu; doğuda Aşağıyapıcı Köyü ve Bandırma Körfezi ile sınırlanmıştır.[4][5] Kyzikos, bulunduğu konum nedeni ile Propontis denizi, (Marmara denizi) küçük Asya'nın batı dünyasına açılmasını sağlayan en önemli etkenlerden bir tanesidir. Tam bu noktada kentin coğrafi konumu ve korunaklı limanları, Hytos, Panarmos ve Thrakisos sayesinde antik dönemden itibaren Propontis de daima söz sahibi olmuş, verimli topraklarının yanı sıra ilk dönemlerden beri gelişen Karedeniz ile yapılan deniz ticareti ile zenginleşerek Anadolu'nun en önemli kentlerinden biri olmayı başarmıştır. Strabon, Kyzikos'un bu durumunu, güzellik, büyüklük ve yönetimin mükemmelliği ile Asya‟nın en önemli kentleriyle yarışır durumda olduğunu ve kentin yerleşim düzeninin Rhodos, Massalia ve Karthago ya benzediğini söyler.[4] Tüm bunların yanı sıra, M.Ö. 6 yüzyılın ortalarından itibaren bastığı elektron sikkeler kentin hem ticaretinin gelişerek zenginleşmesine hem de ünlenmesinde önemli katkı sağlamıştır. Kentin antik coğrafyası hakkında birçok bilgi veren Strabon, kentin çevresinin beş yüz stadion genişliğinde olduğunu, şehrin güney kısmının bir düzlükte, kuzey kısmının ise Arkton Oros dağı yamaçlarına kurulduğunu belirtir. İki köprüyle ana karaya bağlanan bir ada üzerin 'de, limanlarının yanı sıra iki yüzden fazla geminin barınabileceği doğal bir koya sahip olduğunu belirtmiştir. Bu noktada şehrin üzerinde kurulduğu toprak parçasının bir ada mı yoksa bir yarım ada mı olduğu antik kaynaklar tarafından tartışılan bir konu olmuştur.[4][6]

TarihçeDüzenle

Antik Çağ'ın büyük coğrafya bilgini Amasyalı Strabon, MS 17-18 yıllarında yazdığı sanılan ünlü Coğrafya adlı kitabında şöyle ifade eder: "Kyzikos, Propontis'te (Marmara Denizi) bir ada olup, kıtaya iki köprü ile bağlıdır. Köprülerin yakınında aynı ismi taşıyan, gerektiğinde kapatılabilen iki limanı ve iki yüzden fazla gemiyi alabilecek büyüklükte barınağı bulunan bir kent vardır" der. Kyzikos'un büyüklüğünden, güzelliğinden, yönetiminin mükemmelliğinden" söz eder.

Strabon, "Geographia" adlı eserinde,Homeros'a göre Troia toprakları, Kyzikos kentinden Aisepos Irmağı'ndan sonra başlar. 'İda'nın eteklerindeki Zeleia'da yaşayanlar, Aisepos'un kara sularından içen Aphneler, Troialılar, bunlar da Lykaon'un şanlı oğlu Pandaros tarafından yönetildiler." (İlyada, ii. 824). O (Homeros), bunları Lykialılar (Troas'ta Troialıların müttefiki olarak yerleşmiş olan Lykialılar) da der. Onlara, Aphnitis Gölü(Manyas Gölü)'nden ötürü 'Aphneler' dendiği de zannedilmektedir. Daskylitis Gölü(Kuş Gölü)'de bu adla anılır."[2] demektedir. Buna göre Troia'nın tam olarak nerede olduğunu Çanakkale'den ziyade, daha yukarıda, Marmara Denizi kıyısında aramak gerekir.

Ünlü yazar Heredot kaynaklı bilgiler,bölgenin M.Ö 7. yüzyılın başlarında,''Didumus Dağı'' eteğinde Kyzikos şehrinin egemenliği altında olduğu gözükmekte.Artake gibi Kyzikos şehri de ismini kurucusundan almış. Kyzikos’un yaptırdığı eserler arasında Hadrian Tapınağı, Kyzikos Amfitheatrı, Altıköşe kuleler, Bouleuterion, Palata Çeşmesi, Agios Nikolas Kilisesi, Muhle Kalesi (Muhla Kalesi), Zeytin adasında yer alan Meryem Ana Klisesi ve genç vaftiz havuzu bulunuyor.[7]

Antik SikkeleriDüzenle

Kyzikos [ Yunanca Κύζικος ] antik dönemdeki hazırladığı ünlü şaraplarının yanı sıra bir diğer ünlü olduğu konu darb ettiği elektron antik sikkelerdir. Arkaik çağdan Hellenistik çağa kadar 240 tan fazla farklı antik sikke tipi mevcuttur. Kyzikos [ Yunanca Κύζικος ] özellikle arkaik dönemde antik sikkeler üzerinde çeşitli hayvanları Aslan, Kartal, Panter, Boğa, Koç, Domuz, Yunus, Ton balığı, Horoz ve çeşitli mitolojik yaratıklar Griffon, Sfenks, Centaur, Daemon, Gorgon başı, Pegasus antik sikkeler üzerinde darp edilmiştir. Antik dönemlerde Marmara [Propontis] Denizi’ndeki ticaret yollarının güvenliğini de Kyzikos [ Yunanca Κύζικος ] sağlamıştır. Aynı zamanda önemli bir darphane olan Kyzikos [ Yunanca Κύζικος ] Yunan dünyasında erken dönemlerden itibaren antik sikke basımına başlamış ve M.S. 3. yy. ortalarına kadar kendi sikkelerini basmayı sürdürmüştür. Kyzikos antik kentinin sembolü Orkinos balığıdır. Antik kentin darb etmiş olduğu antik sikkeler üzerinde görülmektedir.

Tarihi OlaylarDüzenle

  1. MÖ 790-Miletoslu göçmenler, Kyzikos ve Prokonnes"te koloniler kurdu. MÖ 680-Kyzikos"a büyük bir Miletos göçmen grubu daha geldi. Kyzikos"un "Altın çağı" başladı.
  2. MÖ 410 Kyzikos"u saran Persler"e karşı yardıma gelen Atinalı Alkibiades Bandırma Körfezinde yaptığı deniz savaşını kazandı.[8]
 
Kyzikos Antik Kenti ve Bandırma Körfezi

Ünlü kişilerDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c GÜN, Gül Tekin (2011). Direnen Tarih (2) Bir Belgeselcinin Gözünden Türkiye'nin Antik Bölgeleri Mysia. Academia edu. ss. 103,105. 25 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2022. 
  2. ^ a b Strabon, Georgaphika, Antik Anadolu Coğrafyası, (Kitap XII-XIII-XIV), Çev, Adnan Pekman, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2012, s. 100
  3. ^ Anabolu, M. (1972). “Kyzikos(Balkız)‟dan Birkaç Yeni Buluntu” VII. Türk Tarih Kongresi I (Ankara 25-29 Eylül1970)
  4. ^ a b c GÜN, Gül Tekin (2011). Direnen Tarih (2) Bir Belgeselcinin Gözünden Türkiye'nin Antik Bölgeleri Mysia. Türk Bilimi. ss. 103,104. 
  5. ^ Akşit, O.(1970). Roma İmparatorluk Tarihi (M.S.193- 395) (İstanbul)
  6. ^ T. Bakır , “Roma Devrine Kadar Kyzikos‟un Ön Tarihi”, I. Kyzikos Paneli, (Bandırma).
  7. ^ "Erdek Kizikos,Tekin Gün". Arkeolojik çalışma yazısı-Mart 2008. 22 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ "Mysia-Kyzikos,Tekin Gün". Mootol,Kültür Sanat-17 Aralık 2006. 17 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.