Gediz Deltası

İzmir, Türkiye'de bir delta

Gediz Deltası, Gediz Nehri'nin İzmir'in Çiğli, Menemen ve Foça ilçeleri sınırlarında, İzmir Körfezi'nin doğusundan Ege Denizi'ne döküldüğü yerde oluşturduğu deltadır. Pek çok kuş türüne ev sahipliği yapan delta, Ramsar alanı ve Önemli Kuş Alanı statüsündedir.

Belirlemeler
Resmî ad Gediz Deltası
Belirleme 15 Nisan 1998
Referans no. 945[1]

CoğrafyaDüzenle

401 km uzunluğundaki Gediz Nehri'nin, İzmir Körfezi'ne doğru 400 km² genişliğindeki ovasıdır. Gediz 17.500 km² büyüklüğündeki havzasının sularını toplamaktadır. Delta kareye benzer bir çöküntü alanında oluşmuştur. Delta çevresinde volkanik kütleler bulunur. Foça Tepeleri kuzeybatıdan, Dumanlı Dağ kuzeydoğudan, Yamanlar Dağı doğudan deltayı kuşatır. Delta Üçtepeler-Maltepe doğrultusunda Yeditepeler sırtıyla iki bölüme ayrılmıştır.[2]

Flora ve faunaDüzenle

 
Gediz Deltası'nda flamingolar

Pek çok kuş türüne ev sahipliği yapan deltadaki Çamaltı Tuzlası'nda İzmir Kuş Cenneti yer almaktadır.[3] Deltada başta flamingolar olmak üzere 186 farklı kuş türü bulunmaktadır ve Türkiye'deki kuş üreme faaliyetinin üçte biri deltada gerçekleşmektedir.[4][5] Dünyada genelindeki flamingoların yüzde onu deltada bulunmaktadır.[6]

TarihçeDüzenle

Her deltada olduğu gibi Gediz Nehri de burada yatak değiştirerek akar. Önceki yatak Menemen'den güneye doğru, körfezin ortasında, Karşıyaka batısında denize ulaşmaktaydı.[2] 1886'da nehir önceden de kullandığı başka bir yatağa çevrilmiştir. Nehir çok fazla taşkın yaptığından halk tarafından "Cadı Gediz" olarak isimlendirilmiştir. 19. yüzyılın sonlarına doğru nehrin taşıdığı alüvyonlar körfezin sığlaşmasına neden olmuş, gemi geçişleri sorun olmaya başlamıştır. Küçük Menderes'in Efes Limanı'nı, Büyük Menderes'in Milet Limanı'nı yok ettiği gibi, Gediz Nehri'nin de İzmir Limanı'nı yok edeceğinden korkulmuştur. Yapılan kanallar ve setlerle ırmağın akış yönü değiştirilmiştir. Osmanlı Devleti'nin en büyük akarsu çalışması olan nehir yatağı değişikliği yirmi yılda bitirilmiştir.[7]

1998'de Ramsar alanı ilan edilen deltanın Dünya Mirası olarak listelenmesi için Kasım 2019'da resmî başvuru yapıldı.[1][8] Delta ayrıca Önemli Kuş Alanı statüsündedir.[9]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b "Gediz Delta" (İngilizce). Ramsar Sites Information Service. 27 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2018. 
  2. ^ a b KAYAN, Prof. İlhan; ÖNER, Prof. Ertuğ. "SEDİMANTOLOJİK VE PALEONTOLOJİK VERİLERLE GEDİZ DELTA OVASINDA (İZMİR) ALÜVYAL JEOMORFOLOJİ ARAŞTIRMALARI". Ege Coğrafya Dergisi. 8 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2018. 
  3. ^ "İzmir Kuş Cenneti". visitizmir.org. 12 Şubat 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2018. 
  4. ^ Eken, Güven (Mart 2013). "Gediz Deltası Tek ve Benzersiz". Atlas, 240. 27 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2020. 
  5. ^ "Soyer: 'İzmir'de doğan her çocuk, flamingolarla birlikte büyüdüğünü bilmeli'". İzmir Büyükşehir Belediyesi. 10 Aralık 2021. 10 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ocak 2022. 
  6. ^ "İzmirliler UNESCO adayı Gediz Deltası'nda buluşuyor". İzmir Büyükşehir Belediyesi. 14 Aralık 2021. 10 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ocak 2022. 
  7. ^ "Gediz Nehri ve İzmir Körfezi". milliyet.com.tr. 31 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2018. 
  8. ^ "İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer açıkladı: Gediz Deltası UNESCO Yolunda". İzmir Büyükşehir Belediyesi. 26 Kasım 2019. 28 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2019. 
  9. ^ "Gediz Delta" (İngilizce). BirdLife International. 10 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2020.