Deylem

Deylem (Arapça: ديلام, Farsça: دیلمان), Hazar Denizi'nin batısındaki dağlık bölgenin tarihî adı. Doğusundaki Taberistan (bugünkü Mazenderan) batısındaki Gilan da geniş anlamla tarihî Deylem bölgesinin içine alınır.

Antik Deylem coğrafyası

Dağlık bir coğrafya olduğundan Arapların ilerleyişinden korunmuş ve geç İslamlaşmıştır. Kethüdalar tarafından yönetilen Deylemliler 9. yüzyılda Zeydiye mezhebinin misyonerlik faaliyetinin sonucu Şiiliği kabul etmişlerdir. İslam tarihçisi[1] Ali İbnü'l-Esîr Deylemliler için şöyle söyler: "Deylemliler Şii dinini benimsediler."[2] Müslümanlığa geçmeden önce bölge halkının çoğu Zerdüştlük inancına mensuptu.

Deylemliler Sasaniler döneminden itibaren Süvari olarak önemsenmiş, Gazneliler ve Fatımiler gibi İslâm devletlerinde de paralı asker olarak kullanılmıştır. Nizamül Mülk te Siyasetname eserinde Türkler ile Deylemlilerin asker ocaklarında kullanılmalarını tavsiye etmiştir.

Deylemliler Büveyhîler[3] ve Can Hanedanlığı gibi devleti kurmuşlardır.

Deylem bölgesinin merkezlerinden Alamut Kalesi İsmaililerin kolu olan Nizarilerin eline geçince onların fedaileri olarak da kullanılmışlardır.

Deylemlileri Zazalar ile ilişkilendiren tarih yorumları vardır.[4]

NotlarDüzenle

  1. ^ TDV, İslam Ansiklopedisi, cilt: 21,  sayfa: 26
  2. ^ Minorsky, 1964: dipnot 63: 30
  3. ^ Minorsky, 1965: 192-93
  4. ^ Mehrdad R. Izady, Kürtler / Bir El Kitabı, Çeviren: Cemal Atila, Doz Yayınları, İstanbul 2004, s. 105 (Orijinal adı: The Kurds: A Concise Handbook)

KaynakçaDüzenle