Büyük Roma Yangını

MS 64'te başlayıp yaklaşık bir hafta süren büyük yangın

Büyük Roma Yangını, 19 Temmuz 64'te başlayıp yaklaşık bir hafta süren ve Başkent Roma'nın üçte ikisinin yanmasına neden olan büyük yangın.

Le Havre'de bulunan André Malraux Modern Sanat Müzesi'ndeki Büyük Roma Yangını tablosu (Hubert Robert, 1785, yağlı boya, 76 x 93 cm)

Tarihçi Tacitus'a göre Büyük Roma Yangını 64 yılının 19 Temmuz gecesi Circus Maximus etrafında kümelenen dükkânların arasında başlamıştı.[1] Birçok Romalının taş duvarları olmayan ahşap evlerde oturmasından dolayı yangın oldukça hızlı biçimde bu bölgelere doğru sıçradı.[2] Yangın beş gün sonra tekrar güçlenmeden önce neredeyse kontrol altına alınmıştı.[3] Tarihçi Suetonius, yangının toplam altı gün ve yedi gece boyunca devam ettiğini iddia eder.[4] Yangın Roma'nın on dört bölgesinden dördünü tamamen, yedi tanesini ise kısmen küle çevirdi.[5] Yangın aynı zamanda Neron'nun sarayına, Jupiter Stator Tapınağı'na ve Vesta Tapınağı'ndaki ocağa da zarar verdi.[6]

Neron ve Büyük YangınDüzenle

 
Roma'nın yanışını izleyen Neron
(Piotr Stachiewicz, Quo Vadis)

Büyük Roma Yangını, 64 yılının 18 Temmuz gecesini 19 Temmuz'a bağlayan gece patlak verdi. Yangın, Circus Maximus'un güneydoğu köşesinde çabuk tutuşan mallar satan dükkânlarda başladı.[1]

Yangının ne kadar büyük olduğu konusu hâlâ tartışmalıdır. Yangının olduğu sıralarda henüz dokuz yaşında olan Tarihçi Tacitus'a göre, çabucak büyümüş ve beş gün boyunca sürmüştü.[3] Yangın, Roma'nın on dört bölgesinden dördünü tamamen, yedi tanesini ise kısmen küle çevirdi.[3] Yangının olduğu zamanda yaşayan bir diğer tarihçi olan ve yangından bahsederek geçerken onun hakkında yazan Yaşlı Pliny'dir.[7] Bu sırada yaşayan diğer tarihçiler Josephus, Dio Chrysostom, Plutarch ve Epictetus, yangından bahsetmezler. Yangının boyutları hakkındaki bir diğer kaynak, Seneca'dan Paul'e giden taklit Hristiyan mektubundaki ara değerlemede, "Altı günde yüz otuz iki ev ve dört mahalle yandı ve yedinci gün durdu." diye bahsedilir.[8] Bu kaynak, kentin yaklaşık yüzde onunun yandığını belirtir. Roma'da, yaklaşık 1.700 özel mülk ve 47.000 apartman bloğu vardı.

Suetonius ve Cassius Dio'un söylediklerine göre şehir yanarken Neron sahne elbiseleri içerisinde "Sack of Ilium"'u söylemiştir.[9] Her nedense Tacitus, yangın sırasında Neron'un Antium'da olduğunu aktarır.Kaynak hatası: <ref> etiketi için </ref> kapanışı eksik (Bkz: Kaynak gösterme)

Tacitus'a göre, Nero yangını duyar duymaz kendi kasasından ödediği yardım çabalarını organize etmek için aceleyle Roma'ya geri döndü.[10] Yangının ardından Neron, evsizlere sığınak sağlamak için sarayını açtı ve hayatta kalanların açlıktan ölmesini önlemek için gıda tedarikinin düzenli olmasını sağladı.[10] Yangın sırasında yeni bir şehir geliştirme planı yaptı. Yangından sonra evler birbirinden ayrılarak briketten inşa edildi ve geniş yollar üzerinde cepheleri revaklarla süslendi.[11] Neron aynı zamanda yangın nedeniyle açılan bir yerde Domus Aurea olarak bilinen bir saray kompleksi inşa ettirdi.[12] Bu muhteşem saray 300 acrelik (yaklaşık 1.214.056,926 m²) bir alana yayılmıştı ve imparator Neron'un Colossus Neronis olarak bilinen 37 metre yüksekliğindeki bronz bir heykeli girişin hemen yanına dikilmişti.[13][14] Yeniden yapılanma için gerekli paralar nedeniyle imparatorluğun eyaletlerine vergiler salındı.[15]

Yangına kimin ya da neyin neden olduğu belirsizdir. Tacitus'un dediğine göre Neron, Hristiyanları tutuklatmış ve mahkûm ettirmişti ancak bu insanların nefreti kundakçılık yapacak kadar fazla değildi."[16] Hristiyanlar suçlarını itiraf etmişlerdi ancak bu itirafın işkenceyle alınmış yanlış bir itiraf olup olmadığı bilinmemektedir.[kaynak belirtilmeli] Suetonius ve Cassius Dio, Neron'u delice bir arzuyla şehri yok etmek isteyen bir kundakçı olarak tasvir ederler.[17] Her hâlükârda Antik Roma'da kazayla başlayan büyük yangınlar epey yaygındı. Gerçekte Roma, 69 yılında İmparator Vitellius ve[18] 80 yılında İmparator Titus zamanında bir kez daha yanmıştı.[19]

Tacitus'a göre halk bir günah keçisi aramıştı ve dedikodular Neron'u sorumlu tuttu.[kaynak belirtilmeli] Suçlu olarak Neron, Hristiyanlar olarak bilinen bir tarikatı hedef gösterdi.[kaynak belirtilmeli] Başkaları çarmıha gerilip yakılırken Hristiyanların köpeklere atılmasını emretti.[kaynak belirtilmeli]

Tarihsel kaynaklara göre yangınDüzenle

 
Ermitaj Müzesi'nde bulunan Büyük Roma Yangını konulu tabl. (Hubert Robert, 1787, yağlı boya, 65x81 cm)

Yangın hakkındaki değişik kaynaklar üç tali kaynaktan gelir: Cassius Dio, Suetonius ve Tacitus. İçerisinde belki de Fabius Rusticus, Cluvius Rufus ve Yaşlı Pliny tarafından yazılmış tarihlerde bulunan birincil kaynaklar günümüze kadar ulaşmamıştır. Bu birincil kaynaklar çelişkili ve fazla abartılı olarak tanımlanırlar.[1] Bu tarihsel kaynakların gösterdiğine göre Neron ve yangın hakkında en az beş farklı hikâye vardır:

Cassius DioDüzenle

Şehri yerle bir etme arzusuyla dolu olan Neron, sarhoş taklidi yapan adamlarını şehri yakmaya gönderdi. Neron, yangını Palatine Tepesi'ndeki sarayından şarkı söyleyerek ve lir çalarak seyretti.[20]

SuetoniusDüzenle

Çılgınca bir kaprisle motive olmuş olarak Neron, açıktan açığa adamlarını şehri yakmaya gönderdi. Neron, yangını Esquiline Tepesi'ndeki Maecenas Kulesi'nden şarkı söyleyerek ve lir çalarak seyretti.[21]

TacitusDüzenle

  • Neron, adamlarını şehri yakmaya gönderdi. Neron, özel bir sahneden şarkı söyleyerek lirini çaldı.[22]
  • Yangın bir kazaydı ve Neron, Antium'daydı.[23]
  • Yangına daha sonra suçlarını itiraf eden ve Neron tarafından cezalandırılan Hristiyanlar neden olmuştur.[24]

Yangının şekli hakkında yeni bulgularDüzenle

Aslında yangına tam olarak neyin sebep olduğu konusu hâlâ tartışmalıdır. Halkın çoğu, özellikle zamanında, bunun bir kundakçılık olduğuna inandı ancak yeni kanıtlar, bunun epey gerçekçi bir olasılık olarak sadece bir kaza olduğunu desteklemektedir. Tacitus, geçen yüzyıla kadar kundakçılıkta dikkat edilen en popüler delil olarak yangının rüzgâra karşı yayıldığını gözlemledi. Yeni çalışmaların gösterdiğine göre büyük yangınlar etrafındaki oksijeni tüketir, bu yüzden de daha fazla oksijen bulabilmek için alevler, rüzgâra doğru yayılırlar.[kaynak belirtilmeli]. Tacitus, aynı zamanda doğal olmayan ve belki de kundakçılığın delili olabilecek şekilde yangının daha az tutuşabilir tapınak ve betondan zengin konutlarına doğru sıçradığını gözlemlemiştir. Günümüzde uzmanlar, binanın tamamı tutuşmaz malzemeden yapılmış olsa bile kor ateşin pencerelere doğru gelmesi durumunda mobilyaların kolaylıkla alev alabileceğini bilmektedirler. Bu belki de binanın tamamının yanmasına yol açabilmektedir. Roma binaları, pencerelerinin korunmamış ve havalandırmalarının iyi olması nedeniyle özellikle bu tehlikeye karşı açıktı.

Popüler kültürde yangınDüzenle

KaynakçaDüzenle

AtıflarDüzenle

  1. ^ a b c Tacitus, Yıllıklar XV.38
  2. ^ Tacitus, "yıllıklar-xv-38"
  3. ^ a b c Tacitus, Yıllıklar XV.40
  4. ^ Suetonius, On iki Sezarın Hayatları, Nero'nun hayatı, 38
  5. ^ Tacitus, Yıllıklar XV.41
  6. ^ Tacitus, Annals XV.41
  7. ^ Yaşlı Pliny, Natural Histories, XVII'de Pliny, "İmparator Nero’nun büyük yangınıyla devrilen" ağaçlardan bahseder.
  8. ^ Paul ve Seneca arasındaki yazışmalar 15 Kasım 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (taklit), Çevirmen M.R. James, belge 4. Yüzyıldan ve "en adi çeşitlerden biri." der.
  9. ^ Suetonius, Nero'nun hayatı, 38; Cassius Dio, Roma Tarihi LXII.16
  10. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; yıllıklar-xv-39 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  11. ^ Tacitus, Yıllıklar XV.43
  12. ^ Tacitus, Yıllıklar XV.42
  13. ^ Roth, Leland M. (1993). Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning, First, Boulder, (Mimariyi anlamak: esasları, tarih ve anlamı, ilk kaya) CO: Westview Press, 227-8. ISBN 0-06-430158-3
  14. ^ Ball, Larry F. (2003). The Domus Aurea and the Roman architectural revolution (Domus Aurea ve Roma Mimari Devrimi). Cambridge University Press. ISBN 0-521-82251-3
  15. ^ Tacitus, Yıllıklar XV.45
  16. ^ Tacitus, Yıllıklar XV.44
  17. ^ Suetonius, Nero'nun hayatı 38; Cassius Dio, Roma Tarihi LXII.16
  18. ^ Vespasian'ın kuşatması sırasında
  19. ^ Suetonius, On iki Sezar'ın hayatları, Titus'un hayatı 8
  20. ^ Cassius Dio, Roma Tarihi LXII.16-17
  21. ^ Suetonius, On iki Sezar'ın hayatları Nero'nun hayatı, 38
  22. ^ Tacitus, Yıllıklar XV.38-44
  23. ^ Tacitus, Yıllıklar XV.38-39
  24. ^ Tacitus, Yıllıklar XV.44

GenelDüzenle

Dış bağlantılarDüzenle