Ayşegül Yüksel

Türk tiyatro eleştirmeni, yazar, akademisyen, çevirmen

Prof. Dr. Ayşegül Yüksel (d. 8 Mayıs 1941, İstanbul), Türk tiyatro eleştirmeni, yazar, akademisyen, çevirmen.

Ayşegül Yüksel
Ayşegül Yüksel
Doğum 8 Mayıs 1941(1941-05-08)
İstanbul
Meslek Tiyatro eleştirmeni, Yazar, Akademisyen, Çevirmen
Milliyet Türkiye
Tür Tiyatro, Edebiyat

YaşamıDüzenle

Ayşegül Yüksel 1941 yılında Selahattin Günkut (sonra emekli Korgeneral) ile Meveddet Günkut hanımın iki çocuğundan biri olarak İstanbul'da dünyaya geldi. Kardeşi Ahmet Günkut'tur. Ayşegül Yüksel, Kadıköy'deki Gazi Mustafa Kemal Paşa İlkokulu'ndan 1952 yılında mezun oldu. Üsküdar Amerikan Kız Lisesi’nin ortaokul bölümünü 1956 yılında, lise bölümünü de 1959 yılında bitirdi. 1964 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden mezun olan Yüksel, 1966 yılında Fulbright bursu kazanarak gittiği Amerika Birleşik Devletleri'ndeki, New York University Graduate School of Arts and Sciences'dan "Master of Arts" derecesiyle döndü. İngiliz yazar John Arden’ın ‘Musgrave’in Dansı’ oyununun -yazarın da bulunduğu- ABD galası için kaleme aldığı ilk tiyatro eleştiri yazısı, 1966’da New York’ta Türk öğrencilerin çıkardığı "Ortam" adlı dergide yayımlandı. 1969 yılında tekrar gittiği New York'ta The New School'da tiyatro yazını eğitimi aldı. 1981 yılında ise Ankara Üniversitesi DTCF Tiyatro Bölümü'nde doktorasını tamamladı. 1969’da ODTÜ Elektrik Elektronik Mühendisliği bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Yahya Önder Yüksel’le evlenen Ayşegül Yüksel'in 1972 doğumlu Ömür isimli bir kızı ve 1974 doğumlu Özgür isimli bir oğlu vardır. Torunu Ezgi 2003’te doğdu.

KariyeriDüzenle

1970 yılında yerleştiği Ankara'da, 1970 ile 1987 yılları arasında ODTÜ'de öğretim üyesi olarak çalışırken, 1981'den itibaren Ankara Üniversitesi DTCF Tiyatro Bölümü'nde de dersler veren Yüksel, 1987-2006 yılları arasında Ankara Üniversitesi DTCF İngiliz Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı’nda kadrolu öğretim üyesi olarak görev yaptı. Ayşegül Yüksel, 1985 yılında doçent, 1992 yılında profesör oldu. 2003'ten itibaren DTCF İngiliz Dili ve Edebiyatı ana bilim dalı bölüm başkanlığı görevini yürüttü. 2006 yılında emekli olduğu halde, DTCF İngiliz Dili ve Edebiyatı ve DTCF Tiyatro Bölümü lisans ve lisansüstü programlarında ders vermeyi sürdürdü. 2000'li yılların çeşitli dönemlerinde Atılım, Başkent üniversitelerinde ve Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nda lisans, yüksek lisans ve doktora dersleri vermiştir. 50’yi aşkın yıldır eleştiri yazıları yazan Ayşegül Yüksel'in yazıları 1996’dan bu yana iki haftada bir Cumhuriyet gazetesindeki 'Sahneden' köşesinde yayımlanıyor.[1] Makaleleri üniversitelerin süreli yayınlarında, sempozyum bildiri kitaplarında, özel kitaplarda, çeviri ve yazıları Yelken, Ataç, Türk Dili, Varlık , Özgür İnsan, Halkoyu, Milliyet Sanat Dergisi, Gösteri, Bilim ve Sanat, Evrensel, Felsefe Yazın, Tarih, Kitap-lık, Patika, Kıyı, Tiyatro… Tiyatro, Sahne[2][3][4][5] ve başka dergilerde yer alan Yüksel, Milletlerarası Tiyatro Enstitüsü (ITI) Türkiye Milli Merkezi Genel Sekreterliği (1986- 1991), Amerikan Etüdleri Derneği yönetim kurulu üyeliği (1989-1990), Tiyatro Eleştirmenleri Birliği (TEB) kurucu üyeliği [6], Edebiyatçılar Derneği üyeliği (1995), Türkiye PEN Yazarlar Derneği üyeliği (1995), Nazım Hikmet Kültür ve Sanat Vakfı danışma kurulu üyeliği (1996), Türk-İngiliz Kültür Derneği Yönetim Kurulu üyeliği (2001-2002), Interactions Journal (Ege Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, İngiliz ve Amerikan Bölümleri) Danışma Kurulu (Advisory Board) üyeliği, Journal of Turkish Literature (JTL) (Bilkent Üniversitesi Türk Edebiyatı Merkezi) Yayın Kurulu Üyeliği(Editorial Board), Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (DTCF) dergileri Yayın Kurulu üyeliği, Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali (İKSV Tiyatro) Danışma Kurulu üyeliği, Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali Danışma Kurulu üyeliği [7] gibi görevlerde bulıunmasının yanında, Ana Britannica, Britannica Compton’s Genel Kültür Ansiklopedisi ile Kanada’da yayımlanmış olan World Encyclopedia of Contemporary Theatre (W.E.C.T.) ansiklopedilerinin madde yazarlığını yaptı. Üniversitelerde ve başka kurumlarda, gazete, dergi, radyo ve internet ortamında yer almış çeşitli söyleşileri bulunmaktadır.[8][9][10][11][12][13]

ÖdülleriDüzenle

  • Yazko İnceleme-Araştırma Özendirme Ödülü, 1982 (Yapısalcılık ve Bir Uygulama: Melih Cevdet Anday Tiyatrosu kitabı nedeniyle)[14]
  • Türk Dil Kurumu İnceleme Araştırma Ödülü, 1982 (Yapısalcılık ve Bir Uygulama: Melih Cevdet Anday Tiyatrosu kitabı nedeniyle)
  • Tiyatro ve TV Yazarları Derneği "Tiyatroya Hizmet" Ödülü, 1990.
  • Kültür Bakanlığı Tiyatro İnceleme ve Araştırma Ödülü, 1993 (Haldun Taner Tiyatrosu kitabı nedeniyle)[15]
  • Kültür Bakanlığı Tiyatro Eleştiri Ödülü, 1993 'Harold Pinter'in Git-Gel Dolap Oyununda Anlatım Dizgeleri' başlıklı makalesi için
  • Lioness 'Eren Uluergüven Anısına' Tiyatro Emek Ödülü', 2005
  • Sanat Kurumu 'Onur Ödülü', 2005 - 2006[16]
  • 12. Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali 'Emek Ödülü', 2007[17]
  • Bademler Şenliği 'Erkan Yücel Onur Ödülü', 2008.
  • Troya Folklor Araştırmaları Derneği 'Tiyatro Ödülü', 2008[18]
  • Ankara Kavaklıdere Rotaract Kulübü'nün 'Tiyatro Emek Ödülü', 2009
  • Dokuz Eylül Güzel Sanatlar Fakültesi Sahne Sanatları Bölümü'nün verdiği '2010 Muhsin Ertuğrul Tiyatro Emek Ödülü', 2010[19]
  • Tiyatro Dergisi 'Tiyatro Ödülleri Özel Ödülü', 2010
  • 15. Afife Tiyatro Ödülleri Yapı Kredi Sigorta Özel Ödülü, 2011[20]
  • Sadri Alışık Tiyatro Onur Ödülü, 2017[21]
  • Tiyatro Eleştirmenleri Birliği Onur Ödülü, 2019[22]
  • 2019-2020 Tiyatro Gazetesi 7. Anadolu Tiyatro Ödülleri Onur Ödülü (Tören 12 Ekim 2021)
  • İKSV 25.İstanbul Tiyatro Festivali Onur Ödülü (Basın toplantısı 9 Eylül2021'de 'online' olarak yapıldı.) [23]

YapıtlarıDüzenle

KitaplarıDüzenle

ÇevirileriDüzenle

  • Aslan Asker Şvayk, Jaroslav Hasek, Ataç Yayınevi, 1962
  • Rüya Yorum Metodu, Freud, Ataç Yayınevi, 1964
  • Cumartesi Gecesi ve Pazar Sabahı, Alan Sillitoe, Ağaoğlu Yayınevi, 1965
  • Musgrave’in Dansı, John Arden, 1980 (Ankara Devlet Tiyatroları tarafından sahnelendi. Yayımlanmadı)[24]

DerlemelerDüzenle

Makale ve bildirilerinden seçmelerDüzenle

  • The Tragic and Comic Vein of O’Casey’s Drama’ (Bildiri) One Day Sean O’Casey Conference, Hacettepe Üniversitesi, 28 Kasım 2019[26]
  • Reinforcing or Defying Authority? The Ironical Position of Theatre in Medieval and Renaissance England, Culture and Literature in Society in Literature Conference.(Bildiri) Atılım Üniversitesi, 6 Ekim 2017[27]
  • Bahar Noktası Ayşegül Yüksel ile (Konferans) Atılım Üniversitesi, 21 Mart 2012[28][29]
  • Türk Tiyatrosu Üzerine, Konuşmacı Ayşegül Yüksel (Konferans) Atılım Üniversitesi, 28 Nisan 2008 [30]
  • Çağdaş Türk Tiyatrosu, Konuşmacı Ayşegül Yüksel, Atılım Üniversitesi, 28 Nisan 2008 [31]
  • Tiyatronun Ruh İkizi Şiirdir, Dikmen Gürün’e Yazılar İstanbul: Doğan Kitap, 2020, 572-588.
  • Tiyatromuzun Son Yüzyılı, Notos, Sayı 80, Şubat-Mart 2020, 30-34.
  • İstanbul Şehir Tiyatroları 100 Yaşında: Asırlık ‘Güzellikler Evi, Tarih Dergi Sayı 4, Eylül 2014, 65-71.
  • Karşıtların Gerilimi Üstünden Edebiyat Üretmek, Erendiz Atasü Edebiyatı, İstanbul, Can Yayınları, 2014, 39-49.
  • 1980’lerden 2000’lere Türk Tiyatrosu Türk Tiyatrosu (Ortak Kitap) Derleyenler Prof Dr. Hasan Erkek, Prof. Dr. Müzeyyen Buttanrı. Eskişehir, Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Yayınları, 2013, 186- 206[32]
  • History in Drama: Less Than Fiction, More Than Fact, BAKEA Batı Edebiyatında Tarih Gaziantep, Gaziantep Üniversitesi, 2013 3-12.
  • Tiyatro ve Emek, Türk İş Dergisi, Sayı 390 (Temmuz-Ekim), 2010, 98-99.
  • Göstergebilimin Tiyatro Eğitimine katkısı. ‘Dramatik Metin’den ‘Performans Metni’ne, Türkiye Üniversiteleri Tiyatro Şenliği Tiyatro Eğitimi Sempozyumu (28-29 Mayıs 2009) Bildiriler İstanbul: İstanbul 2010 AKB Ajansı Yayını, 34-40.
  • Nazım Tiyatrosunda Anadolu’dan İnsan Manzaraları, İstanbul Şairi Nazım Hikmet, Hoş Geldin. Ankara, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2010, 281-294.
  • Güngör Dilmen Tiyatrosunda Trajik Boyut, TEB Oyun Dergisi, sayı 5, 2010, 67-75.
  • Kuklacı ve Kuklası, İzmir Uluslararası Kukla Günleri 4 Broşürü, 11 Mart 2010 (Türkçe ve İngilizce olarak)
  • Dürrenmatt tiyatrosunda "güç" olgusunun "grotesk" anlatımı, Yaşamak Eşittir Yazmak – Gürsel Aytaç Kitabı, Ankara, Hece Yayınları, 2008, 232-244.
  • Tradition and Novelty in 20th Century English Drama, Çankaya Üniversitesi Journal of Arts and Sciences, sayı 3 (Mayıs 2005), 127-32.
  • Aesthetic Distancing in Tom Stoppard’s Drama, Drama in English Literature, Ankara, Bilkent University, 1997, 131-137.
  • The Role of Theatre in Transforming the Small Ottoman Town of Ankara into the Westernized Capital of Modern Turkey, x. kongress aict/iatc berlin ddr/15-21/11/1987 protocol, 223-231.(sempozyum bildirisi)

KaynakçaDüzenle

  1. ^ ""Sahneden" Cumhuriyet gazetesindeki Köşe Yazıları". 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2021. 
  2. ^ "İbsen'den Beckett'e: Yıkım Öncesi Ve Sonrası From ibsen to Beckett: Before and After THE Catastrophe Sayı:23". 15 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2021. 
  3. ^ "TURGUT ÖZAKMAN'IN OYUN YAZARLIGININ İKİNCİ DÖNEMİ". 15 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2021. 
  4. ^ "CUMHURİYET'İN 70. YILINDA TİYATROMUZ". 15 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2021. 
  5. ^ "TROILUS VE CRESSIDA: BOZUK DÜZENDE "SAVAŞ VE "AŞK"". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2021. 
  6. ^ "Tiyatro Eleştirmenleri Birliği (TEB) kurucu üyeliği". 15 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2021. 
  7. ^ "Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali Danışma Kurulu üyeliği". 25 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2021. 
  8. ^ "Shakespeare's Variations of the Female" (PDF). 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  9. ^ "Man's Post-Tragic Position in Beckettian Drama" (PDF). 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  10. ^ "Türkiye'de Tiyatronun Serüveni: Ayşegül Yüksel ile Söyleşi I". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  11. ^ "Türkiye'de Tiyatronun Serüveni: Ayşegül Yüksel ile Söyleşi II". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  12. ^ "Yüzyılların Sahne Büyücüsü: Ayşegül Yüksel ile Söyleşi III". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  13. ^ "Shakespeare's Characterisation of the Female Konferansı". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  14. ^ "Yazko İnceleme-Araştırma Özendirme Ödülü, 1982". 3 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2021. 
  15. ^ "Kültür Bakanlığı Tiyatro İnceleme ve Araştırma Ödülü, 1993". 3 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2021. 
  16. ^ "Tiyatronun divasına büyük ödül". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  17. ^ "12. Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali 'Emek Ödülü'". 3 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2021. 
  18. ^ "Troya Folklor Araştırmaları Derneği 'Tiyatro Ödülü', 2008". 3 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2021. 
  19. ^ "Dokuz Eylül Güzel Sanatlar Fakültesi Sahne Sanatları Bölümü 2010 Muhsin Ertuğrul Tiyatro Emek Ödülü". 4 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021. 
  20. ^ "15. Afife Tiyatro Ödülleri, Yapı Kredi Sigorta Özel Ödülü". 4 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021. 
  21. ^ "Sadri Alışık Tiyatro Onur Ödülü, 2017". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2021. 
  22. ^ "Tiyatro Eleştirmenleri Birliği Onur Ödülü, 2019". 4 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2021. 
  23. ^ "İKSV 25.İstanbul Tiyatro Festivali Onur Ödülü". 16 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ekim 2021. 
  24. ^ Musgrave’in Dansı, Ankara Devlet Tiyatrosu 1978-79 Sezonu
  25. ^ "Nazım Hikmet'in Tiyatrosu, Yuvarlak Masa Toplantısı". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
  26. ^ "The Tragic and Comic Vein of O'Casey's Drama". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
  27. ^ "Reinforcing or Defying Authority? The Ironical Position of Theatre in Medieval and Renaissance England". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2021. 
  28. ^ Bahar Noktası, Konferans Atılım Üniversitesi 1. Bölüm
  29. ^ Bahar Noktası, Konferans Atılım Üniversitesi 2. Bölüm
  30. ^ "Türk Tiyatrosu Üzerine, Konferans Atılım Üniversitesi". 11 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2021. 
  31. ^ Çağdaş Türk Tiyatrosu Konuşma, Atılım Üniversitesi
  32. ^ "1980'lerden 2000'lere Türk Tiyatrosu" (PDF). 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Haziran 2021.