Türkiye'de Mavi Kart

Türkiye'de Mavi Kart, doğumla Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olup ancak çıkma izni alarak Türk vatandaşlığından ayrılan kişilere ve üçüncü dereceye kadar olan altsoylarına verilen resmi bir kimlik belgesidir.[1][2] Kimlik gösterilmesi gereken durumlarda nüfus cüzdanı yerine geçer. Mavi Kart sahibi kişiler bazı istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan bütün haklardan yararlanabilirler.[3] Mavi Kart sahipleri resmiyette yabancı olarak işlem görmez.[4]

Kart sahipleri ve yabancılarDüzenle

Çok özel istisnalar[5] dışında Mavi Kart sahipleri, yabancıların karşı karşıya kaldığı kısıtlamalardan etkilenmezler.[6] Bu kişiler vatandaşlıktan çıktıktan sonra salt bir yabancı olarak değerlendirilmedikleri, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan bir Türk vatandaşı gibi yararlandıkları için yabancılar kütüğüne kaydedilmezler. Bu kişilerin MERNİS veri tabanındaki nüfus kayıtları Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numaraları değiştirilmeksizin aile kütüklerinden taşınarak, özel bir kütük olan ve Kimlik Paylaşım Sistemi (KPS) üzerinden de sorgulanabilen Mavi Kartlılar Kütüğüne aktarılır. Mavi Kart sahipleri banka ya da posta gibi servisleri kullanmakta yaşayabilecekleri sorunları Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’ndan yardım alarak çözebilir.[7]

Kart sahiplerinin sahip olmadığı haklarDüzenle

Mavi Kart hamili kişiler Türk vatandaşlarına tanınan tüm haklardan aynen yararlanırlar. Sadece aşağıdaki dört hakka sahip değillerdir.

  1. Seçme ve seçilme hakkı
  2. Askerlik yapma yükümlülüğü
  3. Muafen araç ve ev eşyası ithal etme hakkı
  4. Bir kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi olarak asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunma hakkı

Kart sahiplerinin sahip olduğu haklara örneklerDüzenle

Mavi Kart sahipleri, Türk vatandaşlarına tanınan tüm haklardan yararlanırlar. Sahip oldukları hakların bazılarına aşağıdaki örnekler verilebilir ancak haklar bu maddelerle kısıtlı değildir.

  1. Geçici ithalat rejimi kapsamında vergisiz geçici araç ithal edebilme hakkı (Yabancı Taşıtlar Giriş Karnesi - Mavi Karne)
  2. Yurtdışında satın alınmış otomobillere Türk plakası alıp Türkiye Cumhuriyeti'nde kullanma hakkı[8]
  3. Bir Türk vatandaşı gibi kamu kurum ve kuruluşlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalışabilme hakkı
  4. Avukatlık[9] ya da doktorluk gibi meslekleri Türkiye Cumhuriyeti'nde yapma hakkı[10][11]
  5. Yurt dışında Türk vatandaşı olarak geçirdikleri süreleri borçlanarak emekli olma hakkı.[12] (Fakat vatandaşlığın kaybından sonra geçen süreler emeklilik süresi hesabına katılmamaktadır[13])

Mavi Kart sahiplerine verilmesi tartışılan haklarDüzenle

Türkiye Mavi Kart sahiplerinin Avrupa Birliği ülkelerindeki gibi yerel seçimlerde oy kullanabilme hakkı tanınmasını savunan kişiler vardır.[14][15][16] Ayrıca Mavi Kart sahiplerinin vatandaşın iade edilmezliği ilkesinden yararlanıp yararlanamayacakları da tartışılmaktadır.[17] Aslen Türk olmayan Türk soylu bireylere ve KKTC vatandaşlarına kamuda çalışma hakkı verilmesine rağmen Mavi Kart sahiplerine kamuda çalışma hakkı verilmemesi de tartışma konusudur.[14][18]

Mavi Kart alabilmek için gereken şartlarDüzenle

Yalnızca doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişiler ve bunların 3 üncü dereceye kadar olan altsoyları Mavi Kart alabilirler.[19]

Mavi Kart alınabilmesi için aşağıdaki 1’inci ve 2’nci şartın birlikte mevcut olması gerekir.[3]

  1. Kişi doğduğunda annesi veya babasının Türk vatandaşı olması gerekir.[20] (Sadece bir ebeveynin Türk vatandaşı olması yeterlidir ve doğum evlilik birliği dışında olsa bile vatandaşlık durumu değişmez) ya da kişi, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde doğmuştur ve ebeveynlerinden vatandaşlık almamıştır.[21]
  1. İçişleri Bakanlığı'ndan çıkma izni alınarak Türk vatandaşlığından çıkmış olmak.[19] (Bu demektir ki Türk vatandaşlığından atılmış ya da farklı sebeplerden çıkmış olan kişiler Mavi Kart alamaz)

Üçüncü dereceye kadar altsoyların Mavi Kart alabilmesi için gereken ek şartDüzenle

Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilerin 3 üncü dereceye kadar olan altsoylarının (çocuklarının, torunlarının, torununun çocuğu) Mavi Kart alabilmesi için gereken tek şart, "Mavi Kart almak isteyen altsoyun, üstsoyu ile olan soy bağını belgelendirmesi" şartıdır.[22] Mavi Kart almak isteyen altsoyun Türk vatandaşlığını doğumla kazanmış olması ve çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olması şart değildir. Önemli olan kendisi ile soy bağını belgelendirmek istediği üstsoyunun bu şartı yerine getirmiş olması, yani üstsoyunun Türk vatandaşlığını doğumla kazanmış ve çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olmasıdır. Bu bakımdan altsoyların Mavi Kart alabilmesi için, yalnızca üstsoyu ile soy bağını belgelendirmesini, yalnızca üstsoyun doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olmasını yeterlidir.[19]

Tarihçe ve AmacıDüzenle

Türk Hukukunda çifte vatandaşlığa haiz olan kişilerin vatandaşlıklarından birinin Türk vatandaşlığı olması durumunda, bu kişilerin Türkiye’de bulundukları süre içerisinde ve yapacakları her türlü resmi işlemlerde Türk vatandaşlığı esas alınır. Ancak bükesilerin yurt dışında aynı zamanda vatandaşlık bağı ile bağlı oldukları diğer devlete karşı hak ve yükümlülükleri saklı kalmaktadır. Durum böyle olunca, birçok Türk vatandaşı yurt dışında daha iyi yaşam şartlarına kavuşmak, ekonomik, sosyal ve siyasal haklardan yararlanmak amacı ile aynı zamanda başka devletlerin vatandaşlığına da geçmek istemektedirler. Buna karşın Avrupa’daki bazı önemli ülkeler Türk vatandaşlarının Türkiye ile olan mevcut vatandaşlık bağlarını kesmeksizin aynı zamanda kendi vatandaşlıklarını kazanmalarını önlemek amacıyla çifte vatandaşlık yasağı getirmişler ve bu kişileri Türk vatandaşlığından çıkmamanın ve Türk vatandaşlığına tekrar geçmenin sonradan kazanılan mevcut yabancı vatandaşlığın kanun gereğince otomatikman kaybedilmesi ve bu kişilerin sınır dışı edilmesi gibi çok ağır bir yaptırıma tabi tutmuşlardır. Her ne kadar, Türk yetkilileri yabancı ülke vatandaşlığına geçildikten sonra, yeniden Türk vatandaşlığına geçenlerin bilgilerinin yabancı ülkelere verilmediğini birçok oturumda ve basın açıklamalarında belirtmesine rağmen, Almanya, Avusturya gibi ülkeler kendi vatandaşlığına aldığı kişilerin eski T.C. kimlik numaralarını sorgulamak ve pasaport veya kimlik çıkartma veya uzatma gibi işlemlerde eski Türk vatandaşı olan vatandaşlarından yinede Türk nüfus müdürlüklerine ya da konsolosluklarına gidip vukuatlı nüfus kayıt örneği getirmesini istemekte ve bu belgelere istinaden bu kişilerin Türkiye'deki vatandaşlık statüsünün aktif olup olmadığını, yeniden vatandaşlığa geçip geçmediklerini, nüfus kayıtlarının kapalı olup olmadığını, T.C. Kimlik numaraları ile kontrol etmek suretiyle tespit etmeye çalışmaktadır. Bu durumdan da en çok etkilenen kişiler ise, Almanya ve Avusturya vatandaşlığına geçen Türkler olmuştur. Durum böyle olunca, bazı nedenlerle ve yurt dışındaki ülkelerin dayatması ile Türk vatandaşlığından çıkma izni alarak çıkmak zorunda kalan kişilerin nüfus kütüklerindeki kayıtları kapatılarak yabancı muamelesine tabi tutulmakta, dolayısı ile ancak Türk kanunlarının yabancılara tanıdığı haklardan yararlanabilmekte idiler. Bu nedenle de vatandaşlarımız Türkiye'de kazanmış oldukları müktesep haklarını yitirmekteydiler. Bu nedenleri göz önünde bulunduran kanun koyucu 1995 yılında 403 sayılı Türk vatandaşlık Kanununda yapılan çok spesifik bir düzenleme ile hukuken çifte vatandaş olmayan ya da olamayan doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilere çok özel haklar tanınmıştır. İlk çıktığında pembe kart olarak adlandırılan ve söz konusu maddede belirtilen haklardan faydalanabileceklerini gösteren bu kart, daha sonra resmi şekilde Mavi Kart olarak tanımlanmış ve nitekim 2012, 2014 ve 2015 yıllarında yapılan son yasal düzenlemelerle hukuken çifte vatandaş olmayan ya da olamayan doğumla Türk vatandaşlığını kazanmış olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlere ve bunların 3 üncü dereceye kadar olan altsoylarına neredeyse çifte vatandaşlığa eşdeğer bir statü kazandırmıştır. Doktrinde bu statüye imtiyazlı yabancılık statüsü denilse de, birçok siyasetçi Mavi Kart hamili kişiler için vatandaş ifadesi kullanmış, nitekim yabancı basın yayın organlarında bu statüye Türkler için çifte vatandaşlığın light versiyonu tanımlamalarında bulunan kişiler de olmuştur.[14]

Avrupa Birliği'ndeDüzenle

Avrupa Birliği'nde Mavi Kart veya Mavi Avrupalı İşçi Kartı (İngilizce: Blue Card), Avrupalı olmayanlar için Avrupa Birliği genelinde (Danimarka ve İrlanda dışında) çalışma ve oturum izni sağlayan bir karttır. Mavi Kart, ABD'deki Yeşil Karttan ilham alınarak ortaya çıkarılmıştır. AB bayrağının zemin renginin mavi olması nedeniyle mavi kart adını almıştır.

TarihçeDüzenle

Avrupa Komisyonu tarafından sunulan öneri, AB dışındakilere 2 yıllık çalışma ve yaşama izni verilmesini, ardından bu iznin uzatılması istemiydi. Mavi Kart, 23 Ekim 2007'de Strazburg'da basın mensuplarına tanıtılmıştır. Sunumda AB'nin gelecekte yaşayacağı eğitimli iş gücü kaybına dikkat çekildi. Ayrıca göçmenlik koşullarındaki zorluklar ve Avrupa'daki göçmenlere karşı farklı ülkelerdeki uçurumlardan bahsedildi. Güney Afrika Cumhuriyeti Sağlık Bakanı bu kartın zaten az olan eğitimli kişi sayısını daha da azaltacağını belirtmiştir.[kaynak belirtilmeli]Bazı Afrikalı yazarlar bunu sömürgeciliğin yeni bir biçimi olarak gördüklerini açıkladılar.

KoşullarDüzenle

Mavi kart başvurusu iҫin aşağıdaki koşullar geҫerlidir: Kişinin Avrupa kimliğine sahip olmaması, en az yüksekokul seviyesi gereksinimlerini karşılaması ve Avrupa Birliği'nde kurulan bir kuruluşta iş sӧzleṣmesi sahibi olması gerekmektedir.[23]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü". 16 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2015. 
  2. ^ 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci maddesinin 7’nci fıkrasının açık amir hükmü uyarınca
  3. ^ a b 5901 sayılı Türk vatandaşlığı kanununun 28’inci maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünce
  4. ^ Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci maddesindeki açık hüküm ve Başbakanlığın 2005 yılındaki 2005/6 sayılı Genelgesi gereğince
  5. ^ Kamu düzeni ve millî güvenliğe zarar vermek gibi ama sadece bunlarla kısıtlı değil
  6. ^ RG. 25766, 25.03.2005, T.C. Başbakanlık 2005/6 sayılı Mavi Kart Genelgesi. 
  7. ^ "T.C. İçişleri Bakanlığı NVİ, Mavi Kart". 16 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2015. 
  8. ^ "R.G. 23970, 20.02.2000, Geçici İthalat Rejimi Kapsamında Tam Muafiyet Uygulanmak Yoluyla". 
  9. ^ "Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü". 26 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2015. 
  10. ^ Aygül, Musa. Türk Vatandaşlığını Çıkma İzni Alarak Kaybeden Kişilerin Kamu Görevine Girme Yasağı Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Fakültesi Dergisi, C. 14, Sayı 1, 2010 (2010 bas.). Ankara. s. S. 56. 
  11. ^ "T.C. İçişleri Bakanlığı N.V.İ, Mavi Kart". 16 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2015. 
  12. ^ 3201 sayılı kanun
  13. ^ R.G. 29116, 11.09.2014. 
  14. ^ a b c Bkz. C. Erdi Sarı, Mavi Kartlılar, Doğumla Türk vatandaşı olan yabancı uyruklular, Beykent Üniversitesi Hukuk Fakültesi, 2015 İstanbul
  15. ^ Elcivan, Temel. "Mavi kartlılar oy kullanamayacak, Doğan Haber Ajansı". 23 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2015. 
  16. ^ Tanal, Mahmut. "Atatürk Havaalanı'nda Dış Hatlarda Yaşanan Sorunlara, Pasaportunun Süresi Biten Vatandaşların Durumuna Ve Mavi Kart Sahibi Türk Vatandaşlarının Sorunlarına İlişkin 93. Birleşimdeki 27/05/2014 tarihli açıklaması". 21 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Haziran 2015. 
  17. ^ Ulutaş, Ahmet (2011). Suçluların Geri Verilmesinde Vatandaşlığın Rolü ve Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci Maddesinin Geri Verme Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi, içinde: Ankara Barosu Dergisi 2011/ 4. Ankara. s. S. 201-207. 
  18. ^ Tütüncübaşı, Uğur (2013). “Türk Vatandaşlığından Çıkma ve 6304 Sayılı Kanun Kapsamında Türk Vatandaşlığından Çıkanların Hakları (Yeni “Mavi Kart” Uygulaması)”, içinde: Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. İzmir. s. S. 186. 
  19. ^ a b c 5901 sayılı Türk vatandaşlığı kanununun 28’inci maddesine göre
  20. ^ (5901/m.7)
  21. ^ (5901/m.8)
  22. ^ 5901 sayılı Türk vatandaşlığı kanununun 28’inci maddesinin 5’inci fıkrası.
  23. ^ "Mavi kart arka plan bilgileri". 17 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2012. 

Ayrıca bakınızDüzenle