Tepecik (bitki)

(Stigma sayfasından yönlendirildi)

Tepecik ya da stigma, pistilin çiçek tozlarının ulaşıp tutunduğu genişlemiş üst kısmı.

Tepecik
Çiçeğin tepesine sabitlenmiş stigmayı, yumurtalığın yukarı doğru dar bir uzantısını gösteren çiçek başı diyagramı.

TanımDüzenle

 
Polenli bir Tulipa türünün stigması
 
Stigmanın yakından çekilmiş hali

Stigma, yumurtalık ile birlikte, bir bitkinin jinekium veya dişi üreme organının bir parçası olan pistili içermektedir. Stigma, stilin veya stilodianın distal kısmını oluşturmaktadır. Stigma, polen alıcı hücreler olan stigmatik papilladan oluşmaktadır. Bunlar, çiçeğin zirvesiyle sınırlı olabilir veya özellikle rüzgarla tozlaşan türlerde geniş bir yüzey kaplayabilir.[1]

Stigma, poleni alır ve polen tanesinin filizlendiği bölüm stigma üzerindedir. Genellikle yapışkan olan stigma, çeşitli tüyler veya kanatçıklar ile poleni yakalamak ve hapsetmek için çeşitli şekillerde uyarlanmaktadır.[2] Polen, havadan (rüzgar kaynaklı polen, anemofili), ziyaret eden böceklerden veya diğer hayvanlardan (biyotik tozlaşma) veya nadir durumlarda çevredeki sudan (hidrofili) yakalanabilir. Stigma, uzun, ince veya küre şeklinden tüylüye kadar değişik şekillerde olabilir.[3]

Polen, bir ercik başına geldiğinde tipik olarak yüksek oranda kurur. Stigmanın polenin dehidrasyonuna ve polen tüpünün çimlenmesini teşvik etmeye yardımcı olduğu gösterilmiştir.[4] Stigma ayrıca doğru polen türlerinin uygun şekilde yapışmasını sağlar. Stigma, polen ayrımcılığında aktif bir rol oynayabilir. Aynı veya genetik olarak benzer bitkilerden gelen poleni reddeden bazı kendi kendine uyumsuzluk reaksiyonları, stigma ile polen tanesinin yüzeyi arasındaki etkileşimi içermektedir.

ŞekilDüzenle

Stigma genellikle loblara bölünmektedir: üç parçalı (üç loblu), bir toplu iğnenin başı kadar olan kapitat ve bir nokta şeklinde (noktasal) olabilir. Stigmanın şekli önemli ölçüde değişebilir:[1]

 
Mısır stigmaları
Stigmanın şekli
Kapitat
Üç loblu

StilDüzenle

YapısıDüzenle

Stil, yumurtalığın yukarı doğru dar bir uzantısıdır ve onu stigmatik papillaya bağlamaktadır. Stigmanın sapsız olarak adlandırılması durumunda bazı bitkilerde bulunmayabilir. Stiller genellikle tüpe benzemektedir, uzun veya kısa olabilirler.[5] Stil, müsilaj ile doldurulabilen bir merkezi kanal ile açık olabilmektedir. Merkezi kısımda çok az hücre içerir veya hiç hücre içermez. Alternatif olarak, stil kapalı olabilir. Bu durumda, yoğun bir şekilde hücrelerle doludur. Çoğu senkarpöz monokotlar ve bazı eudicotlar açık stillere sahipken, birçok senkarpöz ödikotlar ve çimenler, stigmayı yumurtalığın merkezine bağlayan özel salgı ileten doku içeren kapalı (katı) stillere sahiptir. Bu, polen tüpünün büyümesi için besin açısından zengin bir yol oluşturmaktadır.[3]

Pistilde birden fazla karpel olduğunda, her birinin stil benzeri ayrı bir stili olabilir veya ortak bir stili paylaşabilmektedir. Süsenlerde ve Iridaceae familyasındaki diğer türlerde, stil, neredeyse stilin tabanına kadar üç petal benzeri (petaloid) dala (bazen 'stylodia' olarak da adlandırılır) ayrılır ve tribrachiate olarak adlandırılmaktadır.[6][7] Bunlar, çanak yaprağın üzerindeki periant tüpünden uzanan doku kanatlarıdır. Stigma, dalın alt tarafında, uç lobların yakınında bir kenardır.[8] Stil dalları ayrıca Dietes, Pardanthopsis ve çoğu Moraea türünde görülmektedir.[9]

Çiğdemlerde, bir tüp oluşturan üç bölünmüş stil dalı vardır.[10] Hesperantha'nın yayılan bir stil bölümü de vardır. Alternatif olarak, stil dallanmak yerine loblu olabilmektedir. Gladiolus'un iki loblu bir dalı (bilobate) vardır. Frezya, Lapeirousia, Romulea, Savannosiphon ve Watsonia çatallı (iki dallı) ve kıvrımlı stil dallarına sahiptir.[1][9]

Stil morfolojisi
Iris versicolor iki üst üste binen dudak, bir üst petaloid tarzı dal ve bir erciği çevreleyen bir alt tepal
Iris missouriensis sarkık taç yaprağı

Yumurtalığa yapışmaDüzenle

Stil konumları
Terminal (apikal)
Lateral
Jinobazik

Terminal (apikal) stil pozisyonu, yumurtalığın tepesindeki eki ifade eder ve en yaygın modeldir. Subapikal modelde stil, apeksin biraz altında olan tarafa doğru yükselmektedir. Yumurtalığın yanından yanal bir stil ortaya çıkar ve Rosaceae'de bulunmaktadır. Jinobazik stil, yumurtalığın tabanından veya yumurtalık lobları arasından kaynaklanır ve Boraginaceae'nin karakteristiğidir. Subjinobazik stiller Allium'u karakterize etmektedir.[11]

TozlaşmaDüzenle

Polen tüpleri, yumurtalara ulaşmak için stilin uzunluğunu uzatır ve bazı durumlarda stildeki kendi kendine uyumsuzluk reaksiyonları, polen tüplerinin tam büyümesini engellemektedir. En azından Gasteria dahil olmak üzere bazı türlerde polen tüpü, stile göre yumurtanın mikropiline yönlendirilmektedir.[12]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c Dahlgren, Clifford & Yeo 1985, Gynoecium p. 11
  2. ^ The Penguin Dictionary of Botany, edited by Elizabeth Toothill, Penguin Books 1984 0-14-051126-1
  3. ^ a b Rudall 2007.
  4. ^ Edlund, Swanson & Preuss 2004.
  5. ^ González & Arbo 2016, Estilo y estigma
  6. ^ Klaus Kubitzki (Editor) Google Kitaplar'da Flowering Plants. Dicotyledons: Celastrales, Oxalidales, Rosales, Cornales and Ericales, s. 208,
  7. ^ Weberling 1989, pp. 182-186.
  8. ^ "The Anatomy Of Irises". herbs2000.com. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2015. 
  9. ^ a b Klaus Kubitzki (Editor) Şablon:Googlebooks
  10. ^ Michael Hickey, Clive King Şablon:Googlebooks
  11. ^ Simpson 2011, Style position p. 378
  12. ^ Christophe Clement, Ettore Pacini, Jean-Claude Audran (Editors) Şablon:Googlebooks

BibliyografiDüzenle