Sokoto Halifeliği

Sokoto Halifeliği, Nijerya’da 19. yüzyılda kurulan sultanlık, bu sultanlığın başşehri, günümüzde Nijerya’da aynı adı taşıyan eyaletin merkezi. Nijerya’nın kuzeybatısında Nijer sınırına çok yakın bir yerde bulunan Sokoto’nun adı Hevsâ dilinde Sakvato, Sakkwato ve Sakata olarak geçer. Bu ismin Arapça sûk (çarşı) kelimesinden geldiği ileri sürülmektedir. Kurucularına nispetle şehre Birnin Şeyhu da Bello da (Şeyh Osman b. Fûdî ve Muhammed Bello’nun başşehri) denmektedir. Osman b. Fûdî’nin başlattığı cihad hareketi öncesinde küçük bir kasaba olan Sokoto, onun 1804’te oğlu Muhammed Bello’ya kasabanın civarında askerî bir karargâh kurmasını emretmesiyle önem kazandı. Osman b. Fûdî, 1808’de Gobir’in başşehri Alkalawa’yı ele geçirip bölgedeki diğer Hevsâ devletlerini hâkimiyeti altına aldı, 1812’de Sokoto Sultanlığı (Halifeliği) veya Nijerya Fûlânî Devleti olarak tanınan bir yönetim kurdu. Halife unvanını taşımak ve cihad faaliyetini bizzat düzenlemekle birlikte aktif siyasetten büyük ölçüde çekildi. İki eyalete ayırdığı ülkesinin batı eyaletlerinin yönetimini kardeşi Abdullah’a, doğu bölgesinin yönetimini Sokoto’yu başşehir yapan oğlu Muhammed Bello’ya bırakıp Sifâve’de oturmayı tercih etti. Oğlunun daveti üzerine Sokoto’ya giden Osman b. Fûdî iki yıl sonra burada öldü (1817). Sokoto, bu tarihten 1903 yılına kadar bazı sultanların geçici sürelerle Vurno ve Chimmola’da oturduğu dönemler dışında Sokoto halifeliğine başşehirlik yaptı. Devlet en güçlü dönemini Muhammed Bello (1817-1837) zamanında yaşadı.

Sokoto Halifeliği
Daular Khalifar Sakkwato
al-Khilāfat fi'l-Bilād as-Sūdān
دولة الخلافة في بلاد السودان
1804-1903
Sokoto Halifeliği bayrağı
Bayrak
Ahmadu Rufai döneminde Hicri 1287 (Miladi 1870) yılında Sokoto Sultanlığı haritası
Ahmadu Rufai döneminde Hicri 1287 (Miladi 1870) yılında Sokoto Sultanlığı haritası
BaşkentSokoto
Resmî dil(ler)Arapça

Yaygın dil(ler)
Resmî din
Sünnilik
HükûmetHilâfet
Halife / Emîrü'l-mü'minîn 
• 1804-1817
Osman İbn Fodio (ilk)
• 1902-1903
Muhammadu Attahiru (son)
Sadrazam 
• 1804-1817
Abdullahi dan Fodio (ilk)
• 1886-1903
Muhammadu al-Bukhari (son)
Yasama organıŞura
Tarihçe 
• Kuruluşu
4 Şubat 1804
1 Ocak 1897
• Dağılışı
29 Temmuz 1903
Para birimiDirhem
Öncüller
Ardıllar
Katsina
Kebbi (eyalet)
Agadez Sultanlığı
Kuzey Nijerya Protektorası
Alman Kamerunu
Fransız Batı Afrikası

Kaynakça değiştir