Sadzlar

Sadzlar veya Asadzvalar, Ciketler olarak da bilinir, Çerkes kökenli bir topluluk olup zaman içerisinde Abhaz dilini kullanmaya başlamışlardır. Gürcistan tarafından bir Çerkes kavmi olarak kabul edilirler ve bu vesileyle Gürcistan Çerkes'leri Gürcistan'ın yerli halkı olarak tanımıştır. Sadzların, Eski Yunan ve Romalı yazarların Sanigler olarak adlandırdığı kavimden geldiği de ileri sürülür. 6. yüzyılda Abhazya Krallığı sınırları içinde değişik kabileler yaşıyordu. Bunlar Abazglar, Apsiller ve Misimianlardı. Ciget adı, Gürcülerin Sadzların ve Ubıhların yaşadığı topraklara verdiği ad olan Ciketi’den (Jiqeti) gelir. Köken olarak Çerkes'lerin Abzah kolunun bir uzantısı olduğu dönemin tarihçileri ve araştırmacıları tarafından ifade edilmektedir. Abhaz'lar tarafından Türkiye'de bu topluluk Çerkes olarak tanımlanmaktadır ve tarihsel olarak Çerkesya bağımsızlık mücadelesinde Ruslar'ın tarafında olan Abhaz'ların aksine Ciget (Sadz)'ler Çerkesler ile birlikte Rusya'ya karşı ve Abhaz'lara karşı savaşmışlardır.

Gürcistan Krallığı döneminde Kıpçakların güneyinde Abhazya'nın uç kısmında Jiqeti (ჯიქეთი, Саӡен, Саӡны) bölgesi

1864 yılına değin Sadzlar, Gagra'nın kuzeyinde Hosta nehrine kadar uzanan Karadeniz kıyılarında yaşıyorlardı. Sadz olarak adlandırılan bu bölgede Kamiş, Arıdba, Marşan ve Geçba gibi kabileler yaşıyordu ve bu kabileler Tsanba kabilesinin egemenliği altındaydılar. Ubıh prensi Awubla, Çızmaa ve Dziaş, Sdaz kökenli bir aileden geliyordu.

Bir görüşe göre 12-14. yüzyıllarda Sadzların bir bölümü, Ubıhların baskısı sonucunda Büyük Kafkas Dağlarının kuzey eteklerine göç etmek zorunda kaldı. Bu göç eden boylar Abaza halkını oluşturdu. Bu teorilerden birine göre de bugünkü Abazaların atalarının Abhazya'dan göç ettiği varsayımına dayanır. 1864'te son bulan Çerkes-Rus savaşının sonucunda Sadzların çoğu Osmanlı topraklarına sürgün edildi. Sürgün edilenlerin bir bölümü, henüz Osmanlı egemenliği altında olan Acara'ya yerleşti.

Abhazca’nın bir diyalekti sayılan Sadz dili yalnızca Türkiye’de konuşulur. Sadz diyalekti, Ahaltsis ve Tsviji alt diyalektlerine ayrılır.

Sadzlar, Aibgalar ve Ahçipsoular (Açipsiler), Kafkasya Savaşı’nda Ruslara karşı direnen son Abhazyalı kabilelerdi. Ruslar, son olarak Açipsiler ve Aibgaların topraklarını ele geçirdiler. Günümüzde bu topraklar Krasnaya Polyana olarak adlandırılmaktadır.

Bu madde Çerkesler ile ilgilidir.
Çerkesler (Adığeler)

Circassian flag.svg

Çerkes Kabileleri
Abzehler · Ademıylar · Barakaylar · Bjeduğlar · Besleneyler
Çemguylar · Hatukaylar · Janeler · Mahoşlar · Mamhığlar
Natuhaylar · Şapsığlar · Ubıhlar · Yecerukaylar · Kabardeyler

Dil ve lehçeleri
Çerkes dilleriAdigece (Abzah · Bjeduğ · Şapsığ) ·
Kabardeyce (Besleney lehçesi) · Ubıhça

Kimlik ve milli semboller
Adige Habze · Çerkesya · Hase
Çerkesçe Çerkes Bayrağı

Çerkes kültürü
Mutfak · Müzik · Mitoloji

Tarih
Çerkesya
Sindika
Adıge Cumhuriyeti
Karaçay-Çerkesya
Kabardey-Balkarya
Rus-Çerkes Savaşı
Soykırım
Kanjal savaşı

Bazı Çerkesler
Çerkesler listesi