İran Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi[1] (Farsça: ححب سوسیالیست ملی یارران ایران, Latin alfabesiyle: Ḥezb-e Sosīālīst-e Mellī-e Kārgarān-e Īrān), daha çok kısaltması olan SUMKA (Farsça: سومیا) olarak bilinir.

İran Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi
Kısaltma SUMKA
Kurucu Davud Monşizade
Kuruluş tarihi Nisan 1952[1]
Üyelik  (1952) 600
İdeoloji

İran milliyetçiliği
Faşizm[1][2]
Pan-İranizm[2]
Arap düşmanlığı
Neo-Nazizm
Antisemitizm
Antikomünizm[1]

Anti emperyalizm
Siyasi pozisyon Aşırı sağ[1]
Parti bayrağı
Flag of SUMKA.svg

KuruluşDüzenle

Parti 1952 yılında Davud Monşizade[3] tarafından kuruldu ve İran üniversitelerinde küçük merkezleri vardı.[kaynak belirtilmeli]

YükselişiDüzenle

SUMKA, daha sonraları ülkede ünlenecek eski bir üye olan Dariush Homayoon da dahil olmak üzere İran'daki genç milliyetçilerin desteğini kısa bir sürede çekti.[4]

Kısa bir süre boyunca Muhammed Mossadegh'in yönetimine kesin bir şekilde karşı çıktılar ve parti Mossadegh'e karşı Fazlollah Zahedi ile birlikte çalıştı. 1953'te Mossadegh'in devrilmesini talep eden ve Mohammad Rıza Pehlevi'nin sarayına doğru yürüyen büyük bir Zahedi destekçisi grubun bir parçasıydılar.[5]

Finansal kaynaklarıDüzenle

1953 İran darbesinden sonra parti, polis ve diğer güvenlik makamlarından aylık 2,500 İran riyali maaş aldı. 1958'de Monşizade, SAVAK'tan ABD'ye gitmek için 7.000 dolar aldı.[1] Parti, büyük olasılıkla İran merkezli yabancı büyükelçilikler tarafından da finanse edildi.[1] Nisan 1952'de İran polisi, Monşizade'nin mali destek almak için İngiliz büyükelçiliğiyle ilişkiler kurmaya çalıştığını bildirdi. İddiaya göre, Merkezî İstihbarat Teşkilatı (CIA) tarafından TPBEDAMN aracılığıyla finanse edildi.[1]

MirasıDüzenle

2010 itibarıyla İranlı gençler arasında Nazizmin yavaş yavaş arttığı bildiriliyor.[6]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c d e f g h Rahnema, Ali. İran'daki 1953 Darbesinin Arka planı. Cambridge Üniversitesi. s. 54–57. ISBN 1107076064. 
  2. ^ a b Bashiriyeh, Hossein. İran'da Devlet ve Devrim (RLE Iran D). Taylor & Francis. s. 14. ISBN 9781136820892. 
  3. ^ Leonard Binder, İran: Değişen Toplumda Siyasi Gelişme, Kaliforniya Üniversitesi, 1962, s. 217
  4. ^ Hussein Fardust, Pehlevi Hanedanı'nın Yükselişi ve Çöküşü: Eski General Hussein'in Anıları, s. 62
  5. ^ Mark J. Gasiorowski, 'İran'da 1953 Darbesi', Uluslararası Orta Doğu Araştırmaları Dergisi, Bölüm 19, Numara 3. (Ağustos, 1987), s. 270
  6. ^ Lorena Galliot (18 Kasım 2010), "İran Nazileri'nin arkasında kim var?", France 24, 3 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 5 Ekim 2017