Sâmânizade Ömer Hulusi Efendi

Sâmânizade Ömer Hulusi Efendi (d. 1727 İstanbul - ö. 1812 İstanbul ) müderris, Osmanlı Devleti'nde kadılık, kazaskerlik ve (1800 - 1803; 1807 ve 1810 - 1812 donemlerinde) 3 kez şeyhülislamlık görevinde bulunmuş bir din adamıdır.

Sâmânizade Ömer Hulusi Efendi
Doğum 1727
İstanbul
Ölüm 12 Haziran 1812
İstanbul
Meslek Müderris, kadı, kazasker, Şeyhülislam

HayatıDüzenle

1727 yılında İstanbul’da doğdu. Ulemadan İstanbul kadılığı payesi sahibi Hüseyin Efendi’nin oğludur.[1] Adı Ömer Hulusi olmakla beraber Sâmânizade olarak anılır.

İlk eğitimini babasından gördü. Sonra medrese eğitimine başlayıp 1748 yılında icazet alıp müderris oldu. Çeşitli medreselerde müderrislik yaptı.[2]

1777'de İzmir kadısı oldu ama aynı yıl görevden alındı. 1784'te Mısır kadısı görevi verildi. Eylül 1785'te Mekke kadılığına nakledildi ve böylece hacı da oldu. 1790'de İstanbul kadılığı payesi ve 1791/92'de Anadolu kazaskeri payesi de verildi. 1794'te Anadolu Kazaskeri ve 1797'de Rumeli Kazaskeri görevlerini yaptı..[1]

11 Temmuz 1800'de ilk kez şeyhülislam olarak görev verildi. Yaklaşık üç yıl bu görevde kaldıktan sonra 26 Nisan 1803'de azledildi. Azil nedeni olarak memuriyet verilirken iltimas kabul etmemesi ve bu nedenle ilmiye sınıfının hoşnutsuz olduğu belirtilmektedir. <raf name="yasamyapit"/>

13 Temmuz 1807'de ortaya çıkan yeniçeri ve Kabakçı Mustafa İsyanı üzerine isyancı yeniçeriler tarafından istenmeyen kişi olan şeyhülislâm Şerifzade Ataullah Mehmed Efendi yerine III. Selim tarafından ikinci kez şeyhülislam görevine getirildi. Fakat bir gün bu makamda kaldıktan sonra, ertesi gün Kabakçı Mustafa isyanı elebaşıları tarafından istenmeyen kişi olduğu belirtildiği için o da bu görevden ayrılmak zorunda kaldı.

Bu azilden sonra Sâmânizade Ömer Hulusi Efendi inzivaya çekildi. II. Mahmut tahta geçtikten sonra 22 Eylül 1810'de ona tekrar şeyhülislâmlıık görevi verildi. Bu üçüncü kez şeyhülislâmlığı 1 yıl 8 ay 19 gün sürdü. Yaşının ilerlemiş olması nedeniyle, 1812 yılında bu görevden istifa etti ve emekli oldu.

Birkaç günlük hastalıktan sonra 12 Haziran 1812'da İstanbul’da öldü. Fatih Camii yakınlarında, Otlukçu yokuşundaki mezarlığa gömüldü.

Şeyhülislâmlik yaptığı üç dönem toplam 5 yıl 1 ay 23 gündür.

DeğerlendirmeDüzenle

Sâmânizade Ömer Hulûsî Efendi, Sicill-i Osmani'de şöyle değerlendirilmiştir:[2]

Âlim, kamil, zengindi. ... Cimriliği hayır yapmasına engel olmadı. Mensipleri ehline vermek alışkanlığından dolayı meslek mensuplarını memnun edemezdi.

"Osmanlılar Ansiklopedisi"'ne göre[1]

Olgun, faziletli ve iktisatlı bir kişi(dir).

EserleriDüzenle

Fatih Camii civarında bir mescit, hücreler ve fakirler için barınma yerleri inşa ettirmiştir. Bunlara gelir sağlamak için de akar ve nakit vakıfları tahsis etmişti. Özbekler Tekkesi de onun eseridir.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c Özcan, Tahsin (1999) "Ömer Hulusi Efendi (Samanîzade)", Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, C.2 s.424, ISBN 975-08-0073-7
  2. ^ a b Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.4, say.597/598 [1]

Dış bağlantılarDüzenle

  • Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.4, say.597/598 [2]
  • Özcan, Tahsin (1999) "Ömer Hulusi Efendi (Samanîzade) ", Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, C.2 s.424, ISBN 975-08-0073-7
  • Özcan, Tahsin (2007) "Ömer Hulûsi Efendi, Sâmânîzâde", DİA, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c.XXXIV, İstanbul:Türkiye Diyanet Vakfı s.72-73.
Önce gelen:
Mustafa Aşir Efendi
Osmanlı Şeyhülislamı
1800 - 1803
Sonra gelen:
Salihzade Ahmet Esat Efendi
Önce gelen:
Şerifzade Ataullah Mehmed Efendi
Osmanlı Şeyhülislamı
1807
Sonra gelen:
Şerifzade Ataullah Mehmed Efendi
Önce gelen:
Dürrizade Seyit Abdullah Efendi
Osmanlı Şeyhülislamı
1810 - 1812
Sonra gelen:
Dürrizade Seyit Abdullah Efendi