Mie saçılması

Mie saçılması veya Mie teorisi, düzlem bir elektromanyetik dalganın (ışık) homojen bir küre tarafından saçılmasını ifade eder. Maxwell denklemlerinin Lorenz–Mie–Debye çözümü olarak da bilinmektedir. Denklemlerin çözümü sonsuz bir vektör küresel harmonik serisi şeklinde yazılır. Saçılma ismini fizikçi Gustav Mie'den almaktadır; analitik çözümü ilk kez 1908 yılında yayınlanmıştır.[1]

Mie saçılmasının şeması

"Mie saçılması" terimi aynı zamanda ışığın dalga boyunun kürenin yarıçapı ile yaklaşık eşit olduğu saçılma durumları için de kullanılmaktadır; bu saçılma özellikle atmosferde görülür. Genel Mie saçılmasının teknik olarak bir boyut limiti yoktur: saçılma sonuçları kürenin dalga boyundan küçük olduğunu durumlarda Rayleigh saçılmasına, büyük olduğu özel durumlarda ise geometrik optiğe yakınsar. Mie saçılması ve tesir kesitinin hesaplanması için birçok kod bulunmaktadır; Mie teorisinin konsentrik küreler, sonsuz silindir ve küre kümelerine uygulandığı kodlar da mevcuttur.

TeoriDüzenle

 
Elektrik ve manyetik vektör küresel harmoniklerinin açısal kısımları. Kırmızı ve yeşil oklar alanın yönünü göstermektedir.

Mie saçılmasında çarpan ve saçılan elektrik alanlar vektör küresel harmonikleri olarak yazılır. Helmholtz denkleminin küresel koordinat sisteminde değişkenlerin ayrımı ile çözülmesi ile elde edilir. Kürenin yüzeyinde elektromanyetik sınır koşulları sağlanarak saçılan dalga farklı katsayılarda çok kutuplu harmonikler cinsinden gösterilir. Işık saçılma oranı genellikle optik tesir kesiti ile ifade edilir ve bu katsayı Mie saçılması ile elde edilebilir.[1][2] Teori kullanarak Mie rezonansları ve saçılma katsayıları da bulunabilmektedir.[3]

Işığın dalga boyunun kürenin yarıçapına oranına ve malzeme özelliklerine göre farklı yaklaşım ve tanımlamalarda bulunulabilir. Rayleigh saçılması dalga boyundan çok daha küçük parçacıklardaki ışık saçılmasını belirtir.[1] Bu dalga boyları için yarı-statik yaklaşım kullanılarak Laplace denklemi de çözülebilir.[4] Rayleigh–Gans yaklaşımı ve ayrıksı kırınım teorisi (van de Hulst yaklaşımı) parçacığın kırılma indisinin bulunduğu ortamınkine çok yakın olduğu durumlarda kullanılabilir. Yaklaşımlar her ne kadar birçok uygulamada iş görse de atmosferdeki su damlacıklarındaki, hücrelerdeki ve emülsiyonlardaki saçılmaların hesaplanması için tam teorinin kullanılması esastır.[1]

Matematiksel temellerDüzenle

Mie saçılmasının türetilmesiDüzenle

 
z-ekseninde hareket eden ve x-ekseninde polarize olmuş bir düzlem dalganın saçılması. Kürenün yarıçapı a'dır.

Mie saçılmasının standart analitik çözümü genelde z-ekseninde hareket eden ve x-ekseninde polarize olmuş bir düzlem dalga için yapılır. Parçacığın yalıtkanlık sabiti ve manyetik geçirgenliği   ve   ile gösterilirken, parçacığın bulunduğu ortamdaki değerler   ve   ile gösterilir.[1]

Saçılma probleminin çözümü için öncelikle vektör Helmholtz denklemi küresel koordinatlarda yazılır. Helmholtz denklemi, elektrik ve manyetik alanlar için şu şekilde gösterilir:[5]

 

Helmholtz denklemi dışında, alanların  ,   ve   koşullarını sağlaması gerekir. Daha sonra   ve   küresel harmoniklerinin üreten fonksiyonu olarak kabul edebileceğimiz skalar   fonksiyonu denkleme eklenir; vektör küresel harmonikler gerekli koşulları sağlamaktadır.

Küresel koordinatlarda açılan dalga denklemi şu şekilde ifade edilebilir:

 

Bu denklem değişkenlerin ayrımı yöntemi ile çözülür. Denklemin çözümüne göre üreten fonksiyonunu sağlayan vektör küresel harmonikler şu şekilde ifade edilir:

  — manyetik harmonikler (TE)
  — elektrik harmonikler (TM)

ve

 
 

  Asosiye Legendre polinomlarını ve   ise küresel Bessel fonksiyonlarını gösterir.

Daha sonrasında küreye çarpan düzlem dalga vektör küresel harmonikler cinsinden açılır:[5]

 
 

Buradaki   üst-imi   fonksiyonun radyal kısmının küresel Bessel fonksiyonu olduğunu belirtir. Açılım katsayıları ise şu integraller ile elde edilir:

 

 'ı sağlayan tüm katsayılar 0'dır.

Sonrasında şu koşullar çözümde göz önünde bulundurulur:

  1. Kürenin yüzeyinde elektromanyetik sınır koşulları sağlanmalıdır.
  1. Saçılma probleminin çözümü orijinde sınırlandırılmalıdır: bu nedenle kürenin içindeki alanların üreten fonksiyonu olarak küresel Bessel fonksiyonları seçilir.
  1. Saçılan alan, orijinden sonsuza doğru hareket etmelidir; bunun için birinci tip Hankel fonksiyonları seçilir.

Saçılan alanlar, daha sonra vektör harmonik açılımla şu şekilde yazılır:

 
 

Bu denklemlerde   üst-imi   fonksiyonun radyal kısmının küresel Hankel fonksiyonu olduğunu belirtir.

Kürenin içindeki alanlar ise şu şekilde açılabilir:

 
 

  ve   küre dışındaki ve içindeki dalga vektörünü ifade eder. Kürenin dışı ve içindeki kırılma indisleri   ve   ile gösterilir.

Sınır koşulları denklemlere uygulandıktan sonra Mie katsayıları elde edilir:

 
 
 
 
 
 

Bu katsayılarda   kürenin yarıçapına,   ile   fonksiyonları da sırasıyla birince tip küresel Bessel ve Hankel fonksiyonlarına tekabül eder.

Mie saçılması nümerik olarak hesaplanırken sonsuz seri toplamının bir yerden sonra kesilmesi gerekir. Bununla ilgili en yaygın kriterlerden biri Wiscombe'un kriteridir ve   terimlerin doğruya yakın sonuçlar için yeterli olduğunu belirtir. Bu denklem de x,   ile eştir.[6]

Saçılma ve yok olma tesir kesitleriDüzenle

 
100 nm yarıçaplı bir altın nanoküresinin dalga boyuna göre saçılma tesir kesiti spektrumu

Mie teorisinde ve saçılmada etkinlik katsayıları sıklıkla kullanılan parametrelerdendir. Bu katsayılar yok olma  , saçılma   ve soğurma   için tanımlanabilir.[7][8] Bu katsayılar ilgili tesir kesitlerinin ışığın saçıldığı kürenin kesit alanına oranıdır. Örnek olarak, bir Mie saçılmasında saçılma etkinlik katsayısı   formülü ile hesaplanabilir; bu denklemde   saçılma tesir kesiti ve a da parçacık yarıçapıdır.

Yok olma kesiti, Mie teorisinde şu şekilde tanımlanır:

  and  

Gene Mie teorisine göre, saçılma ve yok olma katsayıları sonsuz bir seri ile gösterilebilir:

 
 

UygulamalarDüzenle

 
Mükemmel iletken bir metal kürenin dalga boyuna göre Mie radar kesiti grafiği

Mie teorisi, atmosfer biliminde bulut ve tozlardaki ışık saçılmasının incelenmesi için sıkça kullanılmaktadır. Teorinin diğer kullanım alanları arasında biyomedikal sistemler ile radarlar bulunmaktadır. Mie saçılımı aynı zamanda bazı metamateryal ve plazmonik yapıların teorisinde yer edinmiştir.[4][9][10]

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b c d e Bohren & Huffman 2010, s. 82-97.
  2. ^ Jackson 1998, s. 473-478.
  3. ^ van de Hulst 1957.
  4. ^ a b Maier 2007.
  5. ^ a b Bohren & Huffman 2010, s. 82-129.
  6. ^ Wiscombe, W. J. (1980). "Improved Mie scattering algorithms". Applied Optics. 19 (9): 1505-1509. doi:10.1364/AO.19.001505. 
  7. ^ Survikov ST (2011). "Mie Scattering". A-to-Z Guide to Thermodynamics, Heat and Mass Transfer, and Fluids Engineering. Thermopedia. doi:10.1615/AtoZ.m.mie_scattering. ISBN 978-0-8493-9356-3. Erişim tarihi: 28 Ocak 2019. 
  8. ^ Ye Z, Jiang X, Wang Z (Oct 2012). "Measurements of Particle Size Distribution Based on Mie Scattering Theory and Markov Chain Inversion Algorithm" (PDF). Journal of Software. 7 (10): 2309-2316. 28 Ocak 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2020. 
  9. ^ Zhao, Q.; Zhou, J.; Zhang, F. L.; Lippens, D. (2009). "Mie resonance-based dielectric metamaterials". Materials Today. 12 (12): 60-69. doi:10.1016/S1369-7021(09)70318-9. 
  10. ^ Halas, Naomi J.; Lal, Surbhi; Chang, Wei-Shun; Link, Stephan; Nordlander, Peter (2011). "Plasmons in strongly coupled metallic nanostructures". Chemical Reviews. 111 (6): 3913-3961. doi:10.1021/cr200061k. 

Kitap kaynaklarıDüzenle

  • Bohren, C. F.; Huffmann, D. R. (2010). Absorption and scattering of light by small particles (İngilizce). New York: Wiley-Interscience. ISBN 978-3-527-40664-7. 
  • Jackson, John David (1998). Classical Electrodynamics (İngilizce). New York: Wiley. ISBN 9780471309321. 
  • Maier, S. A. (2007). Plasmonics: Fundamentals and applications (İngilizce). New York: Springer. ISBN 9780387378251. 
  • van de Hulst, H. C. (1957). Light scattering by small particles (İngilizce). New York: John Wiley and Sons. ISBN 9780486139753. 

Dış bağlantılarDüzenle