Lingua franca

Lingua franca veya geçer dil[1][2] ortak bir dili veya lehçeyi paylaşmayan insanların birbiriyle iletişim kurmak için kullandığı ortak dildir.[3] Lingua francalar insan tarihi boyunca, ticari, kültürel, dini, yönetimsel veya diplomatik gereklilikler dolayısı ile gelişmiş, farklı milletlere mensup bilim insanları ve akademisyenler arasındaki iletişimi sağlamak için de kullanılmıştır.[4][5]

Üçdilli Çince-Malayca-İngilizce metin, 1839. Malayca Malakka Boğazı çevresindeki geçer dil olmuştur.

Terimin ismi Orta Çağ'da denizciler ve tüccarlar tarafından 11. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar konuşulmuş, Romen dili bazlı bir pidgin olan Akdeniz Lingua Francası'ndan (Sabir) almıştır ve lingua franca, İtalyancada Frenk dili anlamına gelmektedir.[6] Eğer bir dil belli bir bölgede yaşayan farklı gruplar yerine tüm dünya çapında geçer dil statüsüne sahip ise dünya dili olarak adlandırılır.

ÖrneklerDüzenle

Lingua francalar antik çağlardan beri var olmuştur. Latince ve Koini Yunancası, Roma İmparatorluğu ile Helen kültüründe geçer dil statüsünde konuşulmuştur. Akadca ve Aramice de Orta Doğu'da eski zamanlarda geçer dil olmuştur.[7][8]

 
  İngilizcenin çoğunluğun anadili oluğu bölgeler
  İngilizcenin resmi dil olduğu, ancak çoğunluğun anadili olmadığı ülkeler

Birleşik Krallık'ın kolonicilik yolu ile Dünya'nın büyük bir kısmını kontrolü altına alması, bu bölgelerde İngilizce'nın yönetimde kullanılmasına yol açmıştır. Bunun sonucunda kolonicilik dönemi bitmesine rağmen, pek çok yüksek etnik ve dilsel çeşitliliğe sahip eski koloni ülkesi İngilizce'yi resmi dilleri olarak benimsemiştir. İngilizce aynı zamanda günümüzde bir dünya dilidir. Fransızca da benzer bir şekilde Fransız ve Belçika koloniciliği yolu ile günümüzde hala Batı ve Orta Afrika ülkelerinde geçer dildir ve resmi statüye sahiptir.

Eskiden Rus İmparatorluğu veya Sovyetler Birliği'nin bir parçası olmuş veya etkisi altında kalmış, Kafkaslar, Orta ve Doğu Avrupa ile Orta Asya gibi bölgelerde Rusça hala bir lingua francadır.[9]

Hindustânî (Hintçe-Urduca) ise Pakistan ve Kuzey Hindistan'da lingua francadır.[10][Şahsen yayımlanan kaynaklar?][11][sayfa belirt] Özellikle Arunaçel Pradeş gibi etnik açıdan yüksek çeşitlilik gösteren bölgelerde de Hintçe toplumun %90'ı tarafından anadilleri olmamasına rağmen konuşulur.[12][13] Malayca'nın bir varyantı olan Endonezce, Cavaca'nın ülkede daha çok konuşuru bulunmasına rağmen Endonezya'nın tek resmi dilidir. Farsça ise İran'da bulunan çeşitli azınlıklar arasında iletişimin sağlanmasında rol oynar.

Svahili Doğu Afrika'daki Bantular arasında 18. yüzyıl civarında yayılmış, kolonicilerin bu dili yönetim dili seçmesi ile de güçlenerek bölgede geçer dil statüsünü korumuştur.[14] Hausa dili de Batı Afrika ve Kuzey Nijerya'daki çeşitli farklı etnik gruplara mensup bireylerin biribirleri ile iletişimine olanak tanıdığı için bir lingua franca olarak nitelendirilebilir.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Yağcıoğlu, Semiramis (2005). "Dil asla masum değildir" (PDF). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 7 (2). s. 138. Erişim tarihi: 28 Şubat 2013. 
  2. ^ Demircan, Ömer (2012). "Dilbilim Sözlüğü 2: Düzçeviri yoluyla terimsel sığlama ve yanlışlari". Türk Dili Dergisi. 25 (148). Erişim tarihi: 28 Şubat 2013. 
  3. ^ Kelimenin anlamı hakkında Özdemir İnce'nin makalesi
  4. ^ Nye, Mary Jo (2016). "Speaking in Tongues: Science's centuries-long hunt for a common language". Distillations. 2 (1). ss. 40–43. Erişim tarihi: 20 Mart 2018. 
  5. ^ Gordin, Michael D. (2015). Scientific Babel: How Science Was Done Before and After Global English. Chicago, Illinois: University of Chicago Press. ISBN 9780226000299. 
  6. ^ "lingua franca." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  7. ^ Ostler, 2005 pp. 38–40
  8. ^ Ostler, 2010 pp. 163–167
  9. ^ "Department for General Assembly and Conference Management – What are the official languages of the United Nations?". United Nations. 12 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2008. 
  10. ^ Mohammad Tahsin Siddiqi (1994), Hindustani-English code-mixing in modern literary texts, University of Wisconsin, ... Hindustani is the lingua franca of both India and Pakistan ... 
  11. ^ Lydia Mihelič Pulsipher; Alex Pulsipher; Holly M. Hapke (2005), World Regional Geography: Global Patterns, Local Lives, Macmillan, ISBN 0-7167-1904-5, ... By the time of British colonialism, Hindustani was the lingua franca of all of northern India and what is today Pakistan ... 
  12. ^ Chandra, Abhimanyu (22 August 2014). "How Hindi Became the Language of Choice in Arunachal Pradesh." Scroll.in. Retrieved 12 March 2019.
  13. ^ http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-17.html
  14. ^ "Swahili language". Encyclopædia Britannica. 27 Ağustos 2014. 23 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2019.