Lezgiler

Lezgiler
Lezgin (plemeni Asakho) (A).jpg
Ressam Gorshelt: Lezgi erkek
Önemli nüfusa sahip bölgeler
 Rusya
473.722
385.240[1]
 Azerbaycan 180.000-190.000[2][3]
 Türkmenistan 17.000
 Ukrayna 4.349
 Özbekistan 4.300
 Kazakistan 5.300
 Kırgızistan 2.603
 Türkiye 2.000–10.000
 Belarus 404
 Letonya 280
 Estonya 121
 Litvanya 82
 Moldova 74
 Gürcistan 44–2.900
Diller
Din
İlgili etnik gruplar
Dağıstan

Lezgistan: Hereketli Qafqazlarin adini veren Cenubi Qafqaziya aid bir dil olan Lezgice danisan Qafqaziyanin en qedim xalqlarindan olan Lezgiler kimdir? Rusiyaya bagli bir dovlet olan Dagistandan Azerbaycana yayilmis texmini 700min ile 1milyona yaxin bir nufuzu oldugu dusunulen Lezgilerin medeni ve dini baximindan en yaxin qohumlari sadece 35min nufuza sahib Aqullardir. Uzag qohumlari ise Cenub qonsulari olan Tsukurlar,Rtullar ve Tabasaranlardir. Lezgi adinin kokenine aid arasdirmalar deqiqlesmemis olsada Heradot, Plinus, ve Strabon kimi Yunan tarixcilerinin dediklerine gore Antik Albanyada yasayan Legoyo xalqinin Lezgilerin ilk atasi oldugu dusunulmekdedir. Lezgilere aid arxeloji arastirmalar Lezgilerin Bronz caginda Simali Dagstan bolgesinde yasayan insanlarin soyundan gelmeyle birliyde Pakistandaki Hunza xalqi ile Lezgilerin diqete deyer benzerliyleri gorulmusdur.Bundan elave aparilan genetik arasdirmalar Lezgilerin son 4min ilde Gunumuz orta Asya kokenli Turk nufuzuyla coxlu olaraq qarisdigini gosterir. Lezgiler Islam dini ile 8-ci yuzilillikde tanismis olsalarda Qizil ordunun guclenmesi ve Iranli tacirlerin tesiri ile Islam dini yayilmaga baslayacaqdir. Ancaq yenede 18-ci yuziliye qeder Lezgiler arasinda evelki dinlerinden gelen animist medenyeti olduqca yaygin idi: 16-ci yuzilliyin baslangicindan Lezgiler Sefevi dovletinin esareti olarken 1578-1590 Osmanli Sefevi muharibesinden sonra Osmanli bolgeni mueyen bir zaman icinde idare etmisdir. Ancaq qisa zaman sonra Sefevi sahi 1Abbas bolgeni geri alacaqdir. Safavi hokumdarligi esnasinda Turk medenyeti ile yaxin munasibet quran Lezgilerin bu zamanlarda en popular tarixi simasi Fetelixan Dagistani olmusdur. Lezgi kokenli olan Alihan 1716 dan 1720-ci ile qeder Sefevi Sadrazami olaraq is gormusdur 18-ci-yuzillikde Sefevilerin zeiflemesi ile ayaqlanan Lezgiler 1721 de Sirvan paytaxti Samaxi seherini talayaraq yandiracaqlardi Sefevilerin dagilmasindan sonra Lezgilerin bir muddet Dagistan kokenli Qazi kamandirliyi idare edib. NadirSah dovrunde Avsar Imparatorlugunda Lezgiler yeniden Turk esaretinde yasamaga basladilar NadirSahin olumunden sonra bolgede yeniden boslug yaranmisdir. Bu donemde bir qurup Lezgi QubaXanligi ve DerbendXanligi terkibinde yasayirken, Lezgi xalqinin boyuk bir qismi Ruti fedarasyonu icerisinde yasamaga basladi. 1813-cu ilde Ruslar SimaliDagistani ve bu gun ki AzerbaycanRespublikasinin boyuk bir qismini oz esaretleri altina saldilar 1828 Turkmencay muqavilesine esasen Rusiyanin Dagistan ve Lezgilerin yasadigi diyer bolgeler uzerinde olan nezati ele kecirmisdir. Dagistandaki bir cox Lezgi 19-cu yuzilliyin evellerinde yasanan Rus Kacar ve Rus Osmanli muharibeleri esnasinda SeyxSamilin baslatdigi ve 25 il davam eden Rus hokumdarligina qarsi baslatilan Boyuk Qafqaziya doyusune qatilmisdir. Direnisin 1859 daki meglubiyetinin davaminda Ruslar Dagistalilar ve Lezgiler uzerinde olan hakimiyetini pekistirmis olsada bolgeni Ruslasdirmaqdan ve Cerkeslere etdiyi kimi yerli xalqlari surgun etmeyden qacinmisdir. 1930-cu ile geldikde ise SeyxMehemed Sovet hokumetine qarsi bir usyan qaldirmis ve bu usyan Sovetler terefinden 1 nece ay icinde batirilisdir. 1940-ci illerde Lezgilerinde boyuk bir qismi bir cox Qafqaz xalqi kimi Stalin surgun qerari ile OrtaAsiyaya surgun edilmisdir Gunumuzde Smali Dagistan ve Cenubi Azerbaycanin serhedlerini bir-birine baglyan kicik bir bolgede yasaynDüzenle

Lezgiler Coxlug olaraq Sunni MuselmandirDüzenle

 
Lezginlerin çoğunlukta olduğu bölgeler

Lezgiler (Lezgice: Лезги/Lezgi), Kuzeydoğu Kafkasya'da Azerbaycan'ın kuzey ve Dağıstan'ın güney kesimlerinde yerleşik halk. Kafkasya'nın yerli halklarından biridir. Konuştukları dil Lezgice olarak adlandırılır. Samurçay civarında yaşamaktadırlar.

Lezgi milliyetçiliği ve SadvalDüzenle

SSCB'nin dağılmasının ardından, birliğe bağlı birçok halk bağımsızlığını ilan etmişti. Topraklarının Azeriler ve Ruslar tarafından gasp edildiği iddiasıyla Lezgiler 1990'da, Dağıstan/Derbent'te Sadval (‘Birlik’) adlı ayrılıkçı, silahlı bir örgüt kurdular.[4]

AzerbaycanDüzenle

Lezgiler'in büyük çoğunluğu Azerbaycan'ın kuzeyinde, Kusar, Kuba, Haçmaz, Kebele, İsmayıllı, Oğuz, Kah, Şeki rayonları toprağında toplu bir halde Bakü, Gence, Sumgayıt ve Mingeçevir şehirlerinde yaşıyorlar.

Azerbaycan'da Lezgiler'in sayılarının 190.000 kişi olduğu bilinmektedir.

RusyaDüzenle

Rusya'ya bağlı Dağıstan'da Lezgiler'in sayısının 550.000 ve diğer Samur boylarıyla birlikte değerlendirildiğinde 850.000'e eriştiği görülmektedir.

Türkiye LezgileriDüzenle

Türkiye'de de Lezgiler bulunmaktadır. Lezgiceyi hâlâ günlük yaşamda konuşurlar ve gelenek, göreneklerini hâlâ sürdürmektedirler. Bulundukları şehirler Balıkesir'in merkez ilçesi ve şehrin bazı köyleriyle (Ortaca Köyü, Yaylaköy) İzmir'in merkezi ve bazı köylerinde (Dağıstan Köyü), Kahramanmaraş’ın Göksun ilçesinin Alıçlıbucak ve Ortatepe köylerinde.

GaleriDüzenle

KaynaklarDüzenle

  1. ^ "Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи аселения 2010 года". gks.ru. 29 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2011. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 17 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2014. 
  3. ^ "The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan. Population by ethnic groups". 3 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2014. 
  4. ^ "english.pravda.ru". 

Dış bağlantılarDüzenle