Ana menüyü aç

Hititçe

(Hitit dili sayfasından yönlendirildi)

Hititçe veya Hitit dili (Hititçe: 𒉈𒅆𒇷; nešili veya nešaumnili), Tunç Çağı'nda Anadolu'da yaşamış Hititlerin veya dillerinde kendilerine verdikleri isimleri ile Neşalıların konuşmuş olduğu, Hint-Avrupa dillerinin Anadolu alt grubuna ait bir ölü dil. Dil, diğer Anadolu dilleri olan Luvice ve Palaca ile yakından ilişkilidir. Tarihte belgelenmiş en eski Hint-Avrupa dilidir.[1]

Hititçe
𒉈𒅆𒇷; nešili
Hittite Cuneiform Tablet- Legal Deposition(?).jpg
Hitit yasa tabletleri, MÖ 13. yüzyıl
Bölge Anadolu
Etnik köken Hititler
Ölü dil M.Ö'den önce 20. ve 13. yüzyıllarda.
Dil aileleri
Dil kodları
ISO 639-2 hit
ISO 639-3 Variously:
oht – Büyük Hititçe
hit – (Klasik) Hititçe
htx – Orta Hitiitçe
nei – Neo-Hititçe
MÖ 2000 yılında Anadolu'da konuşulan diller. Sarı renkle Hitit dilinin merkez bölgesi; mavi renkte ölü dil olan Luvi dilinin Anadolu Kolu; kırmızı renkli Palaiko adı verilen Hitit İmparatorluğu’na bağlı olan ve onun kuzeye doğru uzantısı durumunda bulunan bölgede ise MÖ 1500 yılına kadar konuşulan ve daha sonra Kafkasya’dan gelen göçler neticesinde ölü dil durumuna düşen Palaik dili gösterilmektedir.

Dilin tarihi, Asur Akadcasında yer alan alıntı sözcük ve özel isimler baz alınarak MÖ 20. yüzyıla kadar dayandırılabilir, ancak Hititçe yazılmış Anitta metinleri gibi ilk kaynakların tarihte ortaya çıkması MÖ 16. yüzyılda gerçekleşmiştir. Dil, Geç Tunç Çağı'nda yerini Luviceye bırakmaya başlamıştır. 13. yüzyılda ise Luvice, Hititlerin başkenti Hattuşaş'da dominant dil haline gelmiştir.[2] Bronz Çağı Çöküşü sonrasında Hititçe ölü bir dil haline gelse de, Luvice Geç Hitit Devletleri'nde varlığını bir süre daha sürdürmüştür.

Dil, Çek bilim adamı Bedřich Hrozný'nin çalışmaları sonunda çözümlenmiş, kendisi 1917'de ilk Hitit gramerini yayınlamıştır.[3]

Yazı sistemiDüzenle

Dil, Akadca'dan alındığı düşünelen Hitit çivi yazısı kullanılarak yazılmıştır, ancak bunun yanında farklı yazılar da kullanımdaydı. Resmî diplomatik yazışmaları ve saray arşivleri Âsur (Akad) çivi yazısıyla yazılırken kayalardaki kabartmalar ve yazıtlar için Anadolu hiyeroglifleri de denilen yazı sistemi kullanılırdı. Günümüzde, bu harflerle yazılan dilin Hititçe yerine dil ile akraba bir Luvice lehçesi olduğu bilinmektedir.

Hititçe kelime örnekleriDüzenle

Türkçe Hititçe Okunuşu
ana, anne an - na - aş (aš) annaş
baba at - ta - aş (aš) attaş
büyükbaş hayvan par - za - han - naş parzahannaş
çok mekk mekk
ekmek NINDA ninda
gece ne - kuz nekuz
gök ne - pi- iş (iš) nepiş
göz yummak maz - zal - la - şa mazzallaşa
hilekâr mar - şe marşe
isim la - man laman
karaciğer liş - şi lişşi
kil tuğla pu - rut - teş - şar purutteşşar
mayalanmış mar - ha - nu - wam - man marhanuwamman
mühür par - za - ki parzaki
parlak la - luk - ki - want lalukkiwant
sevgili pu - pu pupu
soyunmak ne - ku - man - da - ri - ya nekumandariya
su va, a - tar ua, vatar
süslü baş - tant baştant
toparlamak leş - şa- i leşşai
ülke ut - ne - e utne
yemek (fiil) ed-/-ezza ed, ezza
yemin lin - ga - i lingai
yeni ne - wa newa
zina pu - pu - wa - la - tar pupuwalatar

GaleriDüzenle


KaynakçaDüzenle

  1. ^ "2006-05-02 Hittite". 7 July 2004. 3 February 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 December 2016. 
  2. ^ Yakubovich, Ilya (2010). Sociolinguistics of the Luwian Language. Leiden: Brill. ISBN 9789004177918.  s:307
  3. ^ Hrozný, Bedřich, Die Sprache der Hethiter: ihr Bau und ihre Zugehörigkeit zum indogermanischen Sprachstamm: ein Entzifferungsversuch (Leipzig, Germany: J.C. Hinrichs, 1917).

DiğerDüzenle

1. Editör: İlker KOÇ, Hititler, ODTÜ Yayıncılık,Ekim 2006, sayfa 18-19 2. Editörler: Hans GÜTERBOCK, Harry HOFFNER, Theo van den HOUT, The Hittite Dictionary

Dış bağlantılarDüzenle

Vikikitapta bu konu hakkında daha fazla bilgi var: