Han Fei

Han Fei ( [1] y. 280 – 233 m.ö), aynı zamanda Han Fei Zi olarak da bilinir. Savaşan Devletler döneminde " yaşamış Çinli bir filozof veya devlet adamı [2] ve Han eyaletinin bir prensiydi.[3]

Han Fei, seleflerinin yöntemlerini sentezleyen [4] Han Feizi adlı kendi adını taşıyan çalışması nedeniyle genellikle "Çin Hukukçuluğunun" en büyük temsilcisi olarak kabul edilir.[5] Han Fei'nin fikirleri bazen Niccolò Machiavelli [6] ile karşılaştırılır ve bazıları tarafından kitabı hem içerik hem de yazı stili açısından Niccolò Machiavelli'nin "Il Principe"sinden üstün olarak kabul edilir.[7] Shu Han'ın şansölyesi Zhuge Liang'ın, imparator Liu Shan'dan yönetim şeklini öğrenmek için Han Feizi'yi okumasını talep ettiği söylenmiştir.[8]

Sima Qian, İlk İmparator'a Han Fei'nin eserleriyle sunulduğunu, Han Fei ile bir takipçi kitlesi elde etmek için Han ile savaşa gidecek kadar ileri gittiğini, ancak nihayetinde onu hapse atmaya ikna olduğunu ve bunun üzerine intihar ettiğini anlatıyor.[9] Qin hanedanının erken devrinin ardından, "Hukukçu" okul takip eden Han hanedanı tarafından resmen karalandı. İmparatorluk Çin tarihi boyunca dışlanmış statüsüne rağmen, Han Fei'nin siyasi teorisi ve "Hukukçu" okulu sonraki her hanedanı yoğun bir şekilde etkilemeye devam etti ve bu nedenle Konfüçyüsçü kanunsuz bir kural ideali asla gerçekleştirilemeyecekti.[5]

İsimDüzenle

Yaşadığı dönemde asıl adı olan Han Fei ismine - Zi (Çince, "Usta") eki genellikle filozofların adlarına bir onur eki olarak eklenirdi. Han Feizi unvanı aynı zamanda yazdığı kitabı belirtmek için de kullanılmaktadır.

YaşamıDüzenle

Han Fei'nin doğumunun kesin yılı bilinmiyor ancak bilim insanları bunu MÖ 280 civarına tarihlemektedirler.[3]

Zamanın diğer ünlü filozoflarından farklı olarak Han Fei, Savaşan Devletler döneminin son aşamasında Han Devleti'nin yönetici ailesinde dünyaya geldiği için yönetici aristokrasinin bir üyesiydi. Bu bağlamda eserleri bazı alimler tarafından kuzeni Han Kralı'na yönelik olduğu şeklinde yorumlanmıştır. Sima Qian'dan Shi Ji, Han Fei'nin gelecekteki Qin şansölyesi Li Si ile Konfüçyüsçü filozof Xunzi altında birlikte çalıştığını söylüyor. Han Fei'nin kekemeliği nedeniyle fikirlerini mahkemede düzgün bir şekilde sunamadığı söylenir. Han devletinin yavaş yavaş düşüşünü gözlemleyerek, "eski Çin'deki en parlak (yazı) stillerinden birini" geliştirmiştir.[4][5]

Çalışmaları nihayetinde, "Bu kişiyle [Han Fei] arkadaş edinebilirsem, pişmanlık duymadan ölebilirim" yorumunu yapan Qin kralı Ying Zheng'in ellerinde sona erdi.

Han Fei, kraldan anavatanına saldırmamasını istemek için "Han'ı Korumak" makalesini sundu, ancak eski arkadaşı ve Han Fei'yi kıskanan rakibi Li Si, bu makaleyi Han Fei'nin hapsedilmesi için kullandı. Han Fei, yazma yeteneğini kralın kalbini kazanmak için kullanmayı umarak "Qin Kralı ile ilk tanışmada" adlı başka bir makale yazarak yanıt verdi. Han Fei kralın kalbini kazandı ancak bu Li Si onu zehir içerek intihar etmeye zorlamadan önce olmamıştı. Qin kralı daha sonra Han Fei'nin ölümünden pişmanlık duydu.[4][5]

NotlarDüzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Han" 25 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  2. ^ 2018 Henrique Schneider. p.1.
  3. ^ a b Han Feizi – Basic Writings. Columbia University Press. 2003. s. 2. ISBN 9780231521321. OCLC 796815905.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: ":0" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ^ a b c "Archived copy". 8 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2015.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "cc" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "cc" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme)
  5. ^ a b c d Hàn Phi Tử, Vietnamese translation by Phan Ngọc, Nhà xuất bản Văn học, HCMC 2011
  6. ^ Nguyển Hiến Lê, Giản Chi (1995).
  7. ^ "PGS – TS Trần Ngọc Vương: Ngụy thiện cũng vừa phải thôi, không thì ai chịu được!". 1 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ "Legalism in Chinese Philosophy". 10 Aralık 2014. 20 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  9. ^ The biography by Sima Qian is presented in "The Biography of Han Fei Tzŭ By Ssŭ-ma Ch'ien" chapter of The Complete Works of Han Fei Tzu, translated by W.K. Liao, 1939, reprinted by Arthur Probsthain, 1959. https://books.google.com.tw/books?id=op8KAQAAIAAJ 2 Ağustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. http://www2.iath.virginia.edu/saxon/servlet/SaxonServlet?source=xwomen/texts/hanfei.xml&style=xwomen/xsl/dynaxml.xsl&chunk.id=d1.4&toc.depth=1&toc.id=0&doc.lang=bilingual 4 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Ek okumaDüzenle

  • Burton Watson (1964). Han Fei Tzu: Temel Yazılar . New York: Columbia University Press.978-0-231-08609-7ISBN'si 978-0-231-08609-7 .
  • Hàn Phi Tử, Vietnamca çevirisi Phan Ngọc, Nhà xuất bản Văn học, HCMC 2011.

Dış bağlantılarDüzenle