Galanthus nivalis

bitki türü

Galanthus nivalis, Amaryllidaceae familyasının Galanthus cinsinden bir bitki türüdür.

Galanthus nivalis
Sneeuwklokjes (Galanthus nivalis).JPG
Poster galanthus nivalis.png
Korunma durumu

Neredeyse tehdit altında (IUCN 3.1)
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Plantae
Bölüm: Tracheophyta
Sınıf: Magnoliopsida
Takım: Asparagales
Familya: Amaryllidaceae
Cins: Galanthus
Tür: G. nivalis
İkili adlandırma
Galanthus nivalis
L., Sp. Pl.: 288 (1753).

Taksonomik notlarDüzenle

Galanthus nivalis için 50'den fazla eşadı vardır ve bunun birkaç nedeni vardır: değişken bir türdür ve dağılımı boyunca bu varyasyonu kaydetmek amacıyla bir dizi takson isimlendirilmiştir; ekimdeki uzun tarihi nedeniyle, çok sayıda takson ve çeşit tanınmış ve bu da isimlerin daha da çoğalmasına yol açmıştır; ve diğer birçok tür tanımlanmadan önce, çoğu Galanthus, muhtemelen en iyi bilinen ve en yaygın tür olduğu için G. nivalis ile ilişkilendirildi.[1]

IUCN kırmızı listesiDüzenle

Galanthus nivalis, Avrupa çapında geniş bir dağılıma sahiptir. Bununla birlikte, yaygın vatandaşlığa kabul nedeniyle yerli alt popülasyonların kapsamına ilişkin bazı belirsizlikler vardır. G. nivalis'in pek çok yerli alt popülasyonu, küçük kalıntı ormanlarda/ormanlık alanlarda meydana gelir ve uygun habitatların daha fazla kaybı, türlerde kesin bir düşüşe yol açacaktır. İklim değişikliğinin, halihazırda bulunduğu uygun mikro ve makro habitatların kaybı nedeniyle G. nivalis'i de tehdit etmesi muhtemeldir. Tür, birçok Avrupa ülkesinde Tehdit Altında, Hassas ve hatta Kritik Olarak Tehlike Altında olarak listeleniyor ve hemen hemen her ülkenin Kırmızı Listesine dahil ediliyor, bu da her bir ülkedeki alt popülasyonların tehdit altında olduğunu gösteriyor. Uluslararası ticaret CITES tarafından kısıtlanmış olsa da, türün hasadı ve ticareti yerel ölçekte halen devam etmektedir. Nüfusu bir bütün olarak tehdit eden yukarıdaki faktörlerin tümü ve G. nivalis'in yakın gelecekte bir tehdit kategorisine girme olasılığı (VU A3cd) nedeniyle küresel düzeyde Tehdit Altında olarak bir derecelendirme önerilmektedir.[2]

Coğrafi dağılım bilgileriDüzenle

Galanthus nivalis tüm Avrupa'da bulunur: doğuya doğru Pireneler ve kuzey İspanya'dan Ukrayna'ya ve güneye doğru Almanya ve Polonya'dan güney İtalya, Arnavutluk ve kuzey Yunanistan'a. Galanthus nivalis Kafkas dağlarında görülmez. Kuzeybatı Avrupa'da 50º N enleminin üzerindeki birçok yerde kuşkusuz yerlidir ve İngiltere, Hollanda ve diğer kuzey Avrupa ülkelerinde tanıtılır ve vatandaşlığa alınır. Geniş bir rakım dağılımında bulunmasına rağmen, popülasyonların çoğu 900 m'nin altında bulunur.[2]

Nüfus bilgileriDüzenle

Yerli popülasyonların reliktual (kalıntı) olduğuna inanılıyor. Galanthus nivalis, sadece üç yabani popülasyonun bilindiği İspanya, Valencia topluluğunda kalıntı bir tür olarak tanımlanmıştır.[3]

Doğu Karpatlar'daki çeşitli G. nivalis popülasyonlarının tohum verimliliği çalışmaları, tohum yoluyla rejenerasyon nedeniyle popülasyon yaş yapısının sabit kaldığını göstermiştir. Ova eteklerindeki popülasyonların en yüksek üretken üreme kapasitesine sahip olduğu görülmektedir. Ova popülasyonları ayrıca genç bitkiler tarafından (yaklaşık %40) baskındır ve olgun bitkiler daha düşük sayılardadır. Bunun, bu ova alanlarındaki büyük miktarda hasattan kaynaklandığı düşünülmektedir. Üst dağ kuşağı, genç (%11) bitkilerden çok daha yüksek bir olgun (%58) yüzdesine sahiptir. Bu popülasyonlar, insan baskılarından önemli ölçüde daha az “etkilenir” ve muhtemelen “normal” bir yaş yapısını temsil eder.[4]

Habitat ve ekoloji bilgileriDüzenle

En sık olarak yaprak döken ormanlık alanlarda (Fagus sylvatica, Quercus spp., Carpinus spp. vb.) ve bazen de iğne yapraklı ormanlarda (Abies spp.) nemli koşullarda meydana gelir. Ayrıca çayırlarda, meralarda, çalılıkların arasında, nehirlerin yakınında ve taşlı yamaçlarda, özellikle kireçli topraklarda meydana gelir.[2]

Galanthus nivalis çapraz tozlaşma yapan bir bitkidir, ancak bazen kendi kendine tozlaşma gerçekleşir. Arılar tarafından tozlaştırılır. Tohumların karıncalar tarafından yenen elaiosomları vardır ve tohumları yer altı tünellerinden taşıyarak dağıtmalarına yardımcı olurlar.[2]

Tehdit bilgileriDüzenle

Birçok Galanthus türünün hayatta kalması, habitat tahribatı ve bahçecilik ticareti için toplanma nedeniyle doğada tehdit altındadır. Galanthus, dünyada en çok ticareti yapılan yabani soğan cinsidir. Ancak, tüm türler 1990'dan beri CITES Ek II'de listelenmiştir ve yabani örneklerin ticareti şu anda büyük ölçüde kısıtlanmıştır. Ek olarak, çoğu fidanlık, seçilmiş güvenilir klonlardan yetiştirilen stokları satar, bu nedenle yabani popülasyonların kullanımından kaçınır.([1]. G. nivalis'in yabani örneklerinde bildirilen ticaret, Macaristan'dan bildirilen ihracatın durdurulmasıyla birlikte 1995 yılında fiilen sona ermiştir.[2]

CITES tarafından bildirilen Galanthus nivalis canlı/soğan ihracatı:

Macaristan: 200.000 (1992), 120.000 (1993), 150.000 (1994) Romanya: 41 kg (2000) Türkiye: 28,670 (1994) [tümü G. nivalis değil] Hollanda: 300 (1995), 1.325 (1998), 219 (1999)

Bazı popülasyonlar diğerlerinden daha fazla tehdit altındadır, Ukrayna'dan bir örnek aşağıda özetlenmiştir:

Galanthus nivalis, daha önce Doğu Karpatlar'da yaygın bir şekilde yayılıyordu, ancak son on yılda, birincil habitatlarının (özellikle popülasyonların nüfuslu alanlara veya rekreasyon alanlarına yakın olduğu ova-etek bölgesi) ve doğrudan çiçeklerini toplayarak ve soğanları kazarak yaşam alanlarının tahrip edilmesinin bir sonucu olarak alanı önemli ölçüde azaldı. Bazı bölgelerde yok olma tehdidiyle karşı karşıya kalan tür, "Ukrayna Florasının Nadir ve Kaybolan Türler Listesi"ne dahil edilmiş ve "Ukrayna'nın Kırmızı Veri Kitabı"nda (1996) düşüşte olan bir tür olarak listelenmiştir. Galanthus nivalis korunmaktadır ve Karpatlar bölgesinin tüm komşu ülkelerinin Polonya, Slovakya, Macaristan ve Romanya ulusal Kırmızı Veri Kitaplarına veya listelerine dahil edilmiştir. Bununla birlikte, 1997 yılında Ukrayna'dan Galanthus plicatus ve G. nivalis'in yasadışı ihracatı rapor edilmiştir.[2]

Kullanım ve ticaret bilgileriDüzenle

Galanthus nivalis, dünya çapında yaygın olarak yetiştirilen bir dış mekan süs bahar çiçeğidir. Tüm ekili soğanlı bitkilerin en popülerlerinden biridir. Galanthus nivalis ekimde her yerde bulunur ve her yıl bahçecilik ticaretinde yüz binlerce kişiye satılır.[2]

G. nivalis'in yer üstü kısmında beş, yeraltı kısmında da beş alkaloid bulunur. Biri, güçlü bir zehir olan ve tıpta sinir sistemindeki travmatik yaralanmaları gidermek için kullanılan Galanthamin'dir. Bir diğeri de zehirlenmeye neden olabilen Lycorine'dir. İkinci Dünya Savaşı sırasında Hollanda'da bazı kişiler soğanları acil gıda olarak yedikten sonra zehirlendi. İshal, mide bulantısı ve kusma gibi toksik reaksiyonlar üretmek için büyük miktarlarda soğan yutulması gerekir. Bitki aynı zamanda bir emmenagogdur - adet akışını teşvik eder veya arttırır veya hamileliğin erken evrelerinde kürtaja neden olabilir.[2]

Kardelen'den elde edilen mannoz bağlayıcı spesifik lektin (Galanthus nivalis aglutinin; GNA), Homoptera, Coleoptera ve Lepidoptera takımlarındaki çok çeşitli zararlı böceklere karşı, hedef olmayan böcekler ve toprak bakteri toplulukları üzerinde neredeyse hiç etkisi olmayan etkili bir insektisittir. GNA, etkilenen zararlıların aralığını artırmak ve böcek direncinin gelişimini geciktirmek için kültür bitkilerine dönüştürülecek potansiyel bir böcek öldürücü gen olarak kabul edilir. Araştırmacılar, böcek zararlılarına karşı dirençlerini artırmak için greyfurt, tütün, domates, patates, pirinç ve buğday gibi ekinlerin GNA ile transgenik olarak dönüştürülmesini savundular. GNA lektini, insektisit olarak kullanımının yanı sıra antikor ve HIV araştırmalarında kullanımı açısından da araştırılmaktadır.[2]

Koruma işlemleri bilgileriDüzenle

Galanthus nivalis, Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşmenin (CITES) Ek II'sinde, AB Yaban Hayatı Ticaret Tüzüğü 318-2008'in Ek B'sinin ve 92/43 sayılı AT Habitatlar Direktifinin Ek V'inde listelenmiştir.[2]

Galanthus nivalis aşağıdaki ülkelerin Kırmızı Veri Kitaplarında yer almaktadır:

  • Avusturya (Niklfeld 1999), İtalya (Conti ve diğerleri 1997), İtalya / Sicilya (Conti ve diğerleri 1997), İtalya / Sardunya (Conti ve diğerleri 1997), Hollanda (van der Meijden 2000), Romanya (1994), Birkaç ülkede farklı tehdit derecelendirmelerine atanmıştır:
  • Bulgaristan'da tehlikede (Petrova ve Vladimirov 2009)
  • Bosna ve Hersek (Šilić 1996), Çek Cumhuriyeti (Procházka 2001) ve Almanya'da (Ludwig ve Schnittler 1996) savunmasız
  • İsviçre'de Tehdit Altında (Moser ve diğerleri 2002) ve Slovakya'da (Feraková ve diğerleri 2001)
  • Yunanistan (Phitos ve diğerleri 1995), Moldova (Postolache 1995) ve Ukrayna'da (Schelag-Soconko 1996) nadirdir.
  • Hırvatistan'da En Az Endişe (Nikolić ve Topic 2005)

Galanthus nivalis popülasyonları, aşağıdakiler de dahil olmak üzere, Avrupa genelinde çeşitli korunan alanlarda bulunur:

  • Volcan Montsacopa, Kısmi Doğa Koruma Alanı, İspanya
  • Massis del Montseny Doğa Parkı, İspanya
  • Valencia, İspanya'da mikro rezerv ağı
  • Ecrins Ulusal Parkı Tampon Bölge, Fransa
  • Poondri Korumalı Peyzaj Alanı, Çek Cumhuriyeti
  • Litovelske Pomoravi Ramsar Bölgesi, Çek Cumhuriyeti
  • Labske Piskovce Korumalı Peyzaj Alanı, Çek Cumhuriyeti
  • Orta Balkan Milli Parkı, Bulgaristan
  • Rila Ulusal Parkı, Bulgaristan
  • Wattenmeer ve Unterer Niederrhein, Wadden Denizi (Avrupa PSSA) dahil olmak üzere Almanya ve Avusturya'daki birçok Ramsar Sahası

KaynakçaDüzenle

  1. ^ a b Davis, A.P. 1999. The genus Galanthus. Timber Press, in association with the Royal Botanic Gardens, Kew, Portland, Oregon.
  2. ^ a b c d e f g h i j Crook, V. & Davis, A.P. 2011. Galanthus nivalis. The IUCN Red List of Threatened Species 2011: e.T162168A5551773. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2011-1.RLTS.T162168A5551773.en.
  3. ^ Estrelles, E., Ferrando, I. and Ibars, A.M. 2001. Galanthus nivalis L.: Germination requirements for a west Mediterranean population. Jardi Botanic de la Universitat de Valencia, Valencia.
  4. ^ Budnikov, G. and Kricsfalusy, V. 1994. Bioecological study of Galanthus nivalis L. in the East Carpathians. Thaiszia 4: 49-75.

Dış bağlantılarDüzenle