Asparagales

bitki takımı

Asparagales, Angiosperm Phylogeny Group (APG) ve Angiosperm Phylogeny Web gibi modern sınıflandırma sistemlerine göre bir bitki takımıdır. Takım, adını Asparagaceae familyasından alır ve Angiosperms ile Monocots kladlarına bağlıdır. Takım, yakın bir tarihte sınıflandırma sistemlerine dahil edilmiştir. İlk olarak 1977'de Herbert Huber tarafından ortaya atılmış ve daha sonra 1985'de Dahlgren sistemine, ardından 1998, 2003 ve 2009'da APG'ye alınmıştır. Bu düzenlemeden önce bu takıma bağlı familyalar Liliales takımına bağlıydı. Günümüzde Liliales takımı Lilales, Asparagales ve Dioscoreales olmak üzere üç takıma bölünmüştür. APG'ye göre, Asparagales takımına bağlı 14 familya, 1.122 cins ve yaklaşık 36.000 tür bulunmakta olup, bu bakımdan en kalabalık monokot takımıdır.

Asparagales
Orchis simia flower.jpg
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Üst âlem: Eukaryota
(sırasız): Diaphoretickes
(sırasız): Archaeplastida
Âlem: Plantae
Klad: Tracheophyta
Klad: Angiosperms
Klad: Monocots
Takım: Asparagales
Link[1]
Tip tür
Asparagus

Takıma bağlı türlerinin önemli bir bölümü otsu çok yıllıktır, ancak bazı türler tırmanıcı, bazıları da ağaç formuna sahiptir. Takıma aynı zamanda birçok geofit (rizom, soğanlar ve çeşitli yumrular) içerir.

Neredeyse tüm türlerin yaprakları, bitkinin tabanında veya sapın ucunda, bazen de sap boyunca sıkı bir rozet oluşturur. Çiçekler, altı tepal ve altıya kadar erkek organ bulundurur.

İktisadi değeri açından Asparagales takımı, monokotlar içinde Poales (otları ve tahılları içeren takım) takımından hemen sonra gelmektedir. Takıma bağlı çok sayıda tür gıda ve tatlandırıcı (örn. Soğan, sarımsak, pırasa, kuşkonmaz, vanilya ), hediyelik bitki (örn. Frezya, glayöl, Iris, orkide ) ve bahçe süsleri (örn. Hemerocallis, Convallaria, Agapanthus) olarak kullanılmaktadır.

TanımıDüzenle

 
Beaucarnea recurvata ağaç benzeri bir forma sahiptir.

Bağlı türlerin büyük bölümünün otsu olmasına ve bazılarının da en fazla 15 cm yüksekliğinde olmasına rağmen, nadiren de olsa tırmanıcı ( örneğin, bazı Kuşkonmaz türleri) ve ağaç formlu (ör. Agave, Cordyline, Yucca, Dracaena, Aloe ) türler de mevcuttur. Aloe gibi cinsler aynı zamanda sukulent sınıfındadır.

Hemen hemen tüm türlerin yaprakları rozet formunda ve sıkı bir küme halindedir . Bazı durumlarda ise, yapraklar gövde üzerinde görülür. Çiçekler genellikle çiçekli gövdenin ucunda kümelenir.

Bağlı cinslerDüzenle

Asparagales Link, Handbuch 1: 272. (1829).

NotlarDüzenle

  1. ^ Alliaceae adı, Alliaceae sensu stricto olarak Amaryllidaceae ve Agapanthaceae ailelerini de kapsayacak biçimde kullanılır. 'Amaryllidaceae' APG III sisteminde korunan ad olarak kullanılır.
  2. ^ Xanthorrhoeaceae önceliğe sahip isimdir fakat APG IV sisteminde Asphodelaceae isminin korunması önerilmiştir.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Handbuch 1: 272. 1829.
  2. ^ Sp. Pl. 1: 313–314. 1753.
  3. ^ "WikiSpecies". 13 Eylül 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2020.