Don Kişot

İspanyol romancı Miguel de Cervantes Saavedra'nın romanı

Don Kişot ya da Don Kihote (İspanyolcaDon Quijote), İspanyol romancı Cervantes'in (Miguel de Cervantes Saavedra) kendi dilinde yazdığı roman ve bu romandaki asıl şahsiyetin adı.

Don Kişot
El ingenioso hidalgo
Don Quijote de la Mancha
Miguel de Cervantes (1605) El ingenioso hidalgo Don Quixote de la Mancha.png
Yazar Miguel de Cervantes Saavedra
Ülke İspanya
Dil İspanyolca
Türler Roman (Hiciv, Mizah, Psikoloji)
Yayım 1605 (1. bölüm)
1615 (2. bölüm)
Yayımcı luan de la Cuesta

1605 ve 1615’te 'La Mancha'lı Yaratıcı Asilzade Don Quijote' (El İngenioso Hidalgo Don Quijote de La Mancha) ve 'Marifetli Şövalye La Mancha'lı Don Kişot'un İkinci Bölümü' (Segunda parte del ingenioso caballero Don Quijote de La Mancha) olmak üzere iki bölüm halinde yayımlanan roman, İspanyol Altın Çağından bir örnek olarak en akıcı edebi eserlerden biridir ve İspanyol edebiyatına ciddi bir giriş kabul edilir. Modern Batı Edebiyatı'nın kurucu eserleri olarak İlk Modern Roman sıfatıyla anılır.[1]

Yazılış AşamasıDüzenle

Cervantes çalışmalarını dilin ortaçağ biçimi olan eski İspanyolca'dan bolca örnekleme yaparak modern İspanyolca dilinde yazdı. Temmuz 1604'te Cervantes, eserin ilk bölümünün haklarını bilinmeyen bir meblağ karşılığında yayıncı Francisco de Robles'a sattı.[2] Basım ruhsatı Eylül'de verildi, basımı Aralık'ta tamamlandı ve kitap 16 Ocak 1605'te çıktı.[3][4]

Eserin satış başarısı, korsan basımlara zemin hazırladı. 1614 yılında gizemli bir yazar tarafından Avellaneda mahlasıyla sahte bir ikinci bölüm yayınlandı. Bu gelişme, Cervantes'i gerçek bir ikinci bölüm yazmaya teşvik etti ve yeni sahte kitapların önüne geçmek niyetiyle olay örgüsünde Don Quijote'yi öldürdü. Bu ikinci eser Cervantes'in ölümünden bir sene önce 1615 yılında yayınlandı.[5]

Bir Hiciv Olarak Don KişotDüzenle

Cervantes, hakikatte öyle olmadığı halde ünlü kişilere atfedilerek, süslü sözlerle doldurulmuş olan ve böylece yazarının aslında okura karşı sahtekarlık yapmış olduğu dönemin şövalyelik romanlarını eleştirir. Ona göre bu tür hilekâr tutumlar yerine, yazar özgün olabilmeli ve bu uğurda gerektiğinde yerleşik kalıplarla kavga ederek, okuru aldatmaksızın ona ulaşabilmelidir. Cervantes’in yine roman kahramanları üzerinden, eski dönemi temsil eden şövalyelik romanlarına yönelik eleştiride bulunurken, ‘akıllıca sanattan mahrum’ bu eserlerin, gereksiz kimseler gibi Hristiyanlık topraklarından kovulması gerektiğinin belirtilmesi bu anlamda dikkat çekicidir.[6]

Ana karakterlerDüzenle

  • Don Kişot (Alonso Quijano): Şövalye serüvenleri okumaktan aklı karışmış yaşlı bir aristokrat. Kitabın ana karakteridir.
  • Rosinante: Don Kişot'un atı.
  • Sancho Panza: Don Kişot'un silâhtarı.
  • Dulcinea del Toboso: Don Kişot'un sevdiği kız. Gerçek adı Aldonza Lorenzo'dur.

KonuDüzenle

La Mancha ilinde yaşayan 50'li yaşlarında bir aristokrat olan Alonso Quijano, şövalye kitaplarına takıntılıdır. O kadar çok okur ki, sonunda çıldırır. Fakat sadece şövalyelerle ilgili konularda çıldırmıştır, diğer konularda ise son derece akıllı bir asilzadedir. Quijano şövalye kitaplarını okuya okuya iyice onlara özenir. Dedesinden kalma zırh, kılıç vs aletleri temizler, kendi gibi sıska olan atını da eyerleyip yola çıkar. Sonra komşusu Sancho Panza'yı vali yapma vaatleriyle kandırıp kendine silahtar yapar. Bir köylü kızını da sevgilisi ilan eder. Ve her şeyini bırakıp yollara düşer.

Türkçe BaskısıDüzenle

Romanın Türkçe baskısı Roza Hakmen çevirisiyle YKY Tarafından yayınlandı. Romanın arka kapağında şu sözcükler kullanıldı:

Romanın 'öz' babası Miguel de Cervantes Saavedra, kendisini izleyen tüm romancıları yapıtlarının 'üvey' babası konumuna düşüreceğini -çünkü Don Quijote'den şu ya da bu biçimde etkilenmemiş tek büyük romancı yoktur- (...) okuruna seslenirken bilebilir miydi?" Jale Parlanın yerinde saptamalarıyla: "Shekaspeare'le birlikte belki de ilk kez 'modern' okuru düşleyen" ve sadece "şövalye romanları"nınn değil, "Rönesans'ta kullanılan bütün yazınsal türlerin otoritesini yıkan" bu öncü yazarın, "1605 yılından beri en çok okunan, en çok sevilen, en çok yorumlanan ve yeniden en çok yazılan" ve belki postmodern anlatıyı bile dört yüzyıl önceden haber veren bu öncü romanı, ilk kez tam anlamıyla Tükçede. La Mancha'lı Yaratıcı Asilzade Don Quijote, Roza Hakmen'in İspanyolca aslından yaptığı tam metin çeviriyle (ve Ahmet Güntan'ın şiir çevirileriyle) nihayet dilimizde.

İspanya edebiyat tarihinin en önemli ismi sayılan Cervantes, Don Quijote'yi İspanyolca yazmıştır. İspanyolca ismin Türkçe telaffuzu Don Kişot değil, Don Kihote'dir.[6] Türkiye'de neden doğru kullanılmadığı sorusu ise şöyle açıklanabilir: Fransız İhtilali'nin Osmanlı İmparatorluğu üzerindeki etkileri ve sonrasında yavaş yavaş nükseden Fransız hayranlığı neticesinde, birçok Fransızca eser Osmanlı'nın ilgi odağına yerleşti. Tanzimat döneminde Don Quijote'nin Fransızca baskıları (Don Quichotte) okunurdu. Eserin Fransızca'daki telaffuzu ise Don Kişot'tur. Dolayısıyla yapılan ilk çevirilerde Don Quijote'nin dilimize aktarımı çevirinin çevirisi biçiminde ilerledi.

KaynakçaDüzenle

  1. ^ "Don Quixote is the world's best book say the world's top authors". the Guardian (İngilizce). 8 Mayıs 2002. 26 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2022. 
  2. ^ Clement, Richard W. (2002). "Francisco de Robles, Cervantes, and the Spanish Book Trade". Mediterranean Studies. 11: 115-130. ISSN 1074-164X. 13 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2022. 
  3. ^ "Don Quixote". web.archive.org. 25 Mayıs 2007. 8 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2022. 
  4. ^ "Don Quixote, by Miguel de Cervantes (preface1)". web.archive.org. 3 Eylül 2006. 8 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Şubat 2022. 
  5. ^ Lyons, M. (2011). Books: a living history. London: Thames & Hudson.
  6. ^ a b "Modern Bireye ve Okura Vurgusu Bağlamında Don Quijote Üzerine Bir Edebiyat Sosyolojisi Analizi", Mehmet Anık, folk/ed. Derg, 2020; 26(4):919-933