Grekçe

Yunanca'nın İlk Çağ'da konuşulan hali
(Antik Yunanca sayfasından yönlendirildi)

Grekçe (kendilerince Ελληνική, Helenike) veya Antik Yunan dili (kendilerince Αρχαία Ελληνική γλώσσα, Archea Helenike Glossa), Antik Yunanistan'da ve Doğu Akdeniz havzasında MÖ 9. yüzyıldan MS 6. yüzyıla kadar konuşulmuş olan ölü bir dildir.[1] Arkaik, Klasik ve Helenistik dönemleri vardır. Antik Yunanca olarak da bilinir.

Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator'de Grekçe Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.
Grekçe
Ana dili olanlar Antik Yunanistan, Doğu Akdeniz
Ölü dil MÖ 9. yüzyıl - MS 6. yüzyıl
Dil ailesi
Yazı sistemi Yunan alfabesi
Dil kodları
ISO 639-1 Yok
ISO 639-2 grc
ISO 639-3 grc
Homeros'un Odysseia eserinin Grekçe başlangıcı.

Bugünkü Yunancanın atası sayılmakla beraber gerek farklı harfler kullanması gerek telaffuz farkları gerekse dilbilgisi ve oldukça gelişmiş bir vurgu sistemi ile bugünkü Yunancadan oldukça farklıdır.[2]

Grekçe DilbilgisiDüzenle

FiillerDüzenle

Grekçe'de fiiller mastar, emir, dilek - şart ve istek kipi olmak üzere dört farklı forma sahiptir.

MastarDüzenle

Çekimlenmemiş fiiller -σαι, -ειν, -σθαι, -ναι eklerinden mutlaka birisine sahiptirler ve bu ekler fiillerin hangi zamana ait olduklarını da bildirirler. Bütün mastarlar öneksiz olmakla birlikte, edilgen yapıdaki bütün fiiller -σθαι ekiyle bitmektedir.

Emir kipiDüzenle

Emir kipi, komuta verirken kullanılan bir fiil formudur. Sıklıkla ikinci tekil ve çoğul şahıslarda kullanılır. Olumsuz bir komuta verilmek istendiğinde, cümleye μή negasyonu eklenir.

Dilek - Şart kipi (Konjunktiv ya da Subjonktiv)Düzenle

Dilek - Şart kipi ile çekimlenen fiillerin eklerinde mutlaka ω (ō) ya da η (ē) harfi bulunur. Nadiren bazı durumlarda ikinci ve üçüncü tekil şahısta bu harfler görünmez. Dilek - şart kipi yalnızca geniş zaman, aorist ve geçmiş zaman'da olsa da, geçmiş zamanda dilek - şart kipi oldukça nadir kullanılmaktadır. Aşağıda geniş zamanda dilek - şart kipiyle çekimlenen bazı fiiller listelenmiştir

Dilek - Şart kipi Geniş zaman
λῡ́ω ποιέω τῑμάω δηλόω εἰμί εἶμι φημί δίδωμι οἶδα
Etken λῡ́ω
λῡ́ῃς
λῡ́ῃ
λῡ́ωμεν
λῡ́ητε
λῡ́ωσι(ν)
ποιῶ
ποιῇς
ποιῇ
ποιῶμεν
ποιῆτε
ποιῶσι(ν)
τῑμῶ
τῑμᾷς
τῑμᾷ
τῑμῶμεν
τῑμᾶτε
τῑμῶσι(ν)
δηλῶ
δηλοῖς
δηλοῖ
δηλῶμεν
δηλῶτε
δηλῶσι(ν)

ᾖς

ὦμεν
ἦτε
ὦσι(ν)
ἴω
ἴῃς
ἴῃ
ἴωμεν
ἴητε
ἴωσι(ν)
φῶ
φῇς
φῇ
φῶμεν
φῆτε
φῶσι(ν)
διδῶ
διδῷς
διδῷ
διδῶμεν
διδῶτε
διδῶσι(ν)
εἰδῶ
εἰδῷς
εἰδῷ
εἰδῶμεν
εἰδῶτε
εἰδῶσι(ν)

Bu fiil türü ana cümlede kullanıldığından, çevirisinde 3 farklı duruma dikkat etmek gerekmektedir.

  • Adhortativ: şiddetli tavsiye ve öneri, genellikle birinci çoğul şahıs ile birlikte kullanılır. Örnek: ἄγε νῡν, ἴωμεν (áge nūn, íōmen): Hadi gel, gidelim.
  • Dubitativ: şüpheli, ihtiyatlı, onay bekleyen, genellikle fiilin soru olarak formüle edildiği cümlelerde görülür. Örnek: εἴπωμεν ἢ σῑγῶμεν (eípōmen ḕ sīgômen?): Konuşmalı mıyız?
  • Prohibitiv: yasaklayıcı ifadeler, olumsuz buyruklar. Örnek: μὴ θαυμάσῃς (mḕ thaumásēis): Şaşırma!.

Bu fiil türü yan cümle olarak kullanıldığında genellikle tam olarak belirli olmayan gelecek bir zamana ya da mevcut zaman içerisinde tekrarlayan bir olaya işaret etmektedir. Aşağıda listelenen üç farklı duruma dikkat etmek gerekir.

  • Cümle içerisinde ἄν (án) ya da ἐάν (eán) kelimecikleri varsa, çeviri "şayet, ise, -inde" gibi şartlı kip ile yapılmalıdır. Bu çeviriler genellikle sürekli tekrar eden olaylara işaret ettiğinden geniş zaman ya da tek seferlik gelecek bir olaya işaret ettiğinden gelecek zaman dahilinde yapılır. Geçmiş zamanın ifade edilmesi gerektiği durumlarda bu kelimecikler olmaksızın optativ kullanılır. Örnek: ἢν μὲν ἀνάγκη ᾖ, πολεμήσομεν (ḕn mèn anánkē êi, polemḗsomen): Eğer gerekliyse, savaşacağız.
  • Cümle içerisinde ινα, ως, οπως kelimecikleri varsa, bu cümleler belirli bir amaç bildirir. Örnek: δίδαξον καὶ ἐμέ, ἵνα σοφώτερος γένωμαι (dídaxon kaì emé, hína sophṓteros génōmai): Bana da öğret ki, daha bilge olabileyim.
  • Bir şeyin bilinmediği ifade edildiğinde ve korku ya da şüphe bildiren fiiller ile başlayan cümlelerde yan cümlede görülür. Örnek: φοβεῖται μὴ πολιορκώμεθα (phobeîtai mḕ poliorkṓmetha): Kaybetmiş olmaktan korkuyor.

Latince'de "olurdu" ya da "olmuş olurdu" gibi cümleleri ifade etmek için bu kip kullanılmasına karşın, Grekçe'de bu gibi ifadeler için aorist ya da imperfekt kullanılır.

İstek kipi (Optativ)Düzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Stwertka, Albert (2018). A guide to the elements (4. bas.). New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0190682347. 
  2. ^ Keridis, Dimitris (2009). Historical Dictionary of Modern Greece. Scarecrow Press. ISBN 978-0810859982.