İmparatorluk

devlet şekli

İmparatorluk, genellikle bir imparator olan tek bir yönetici otoriteye tabi olan birkaç bölge ve halktan oluşan egemen bir devlettir.

İmparatorluk, "genellikle fetih yoluyla oluşturulan ve hakim bir merkez ile ona bağlı çevre bölgeler arasında bölünmüş" çeşitli bölge ve halklardan oluşan bir "siyasi birimdir". İmparatorluğun merkezi (bazen metropol olarak da anılır) çevre bölgeler üzerinde siyasi kontrol uygular.[1] Dar bir tanımla imparatorluk, devlet başkanı imparator olan egemen devlettir; ancak yüksek otoritelerin yönetimi altında toprakları bulunan tüm devletler imparatorluk olarak adlandırılmaz veya bir imparator tarafından yönetilmez; ayrıca kendi kendini tanımlayan tüm imparatorluklar çağdaşlar ve tarihçiler tarafından bu şekilde kabul edilmemiştir (Orta Afrika İmparatorluğu ve erken İngiltere'deki bazı Anglo-Sakson krallıkları örnek olarak verilebilir).

"Eski ve modern, merkezi ve merkezi olmayan, aşırı acımasız ve nispeten iyi huylu" İmparatorluklar olmuştur. Önemli bir ayrım, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu veya Rus İmparatorluğu gibi yalnızca bitişik bölgelerden oluşan kara imparatorlukları ile Kartaca İmparatorluğu ve Britanya İmparatorluğu gibi imparatorluğun 'ana' ülkesinden çok uzakta olan bölgeleri içeren deniz gücüyle oluşturulan imparatorluklar arasında olmuştur. İmparatorluk kavramı, emperyalizm, sömürgecilik ve küreselleşme gibi diğer kavramlarla ilişkilidir; emperyalizm, uluslar arasında eşitsiz ilişkilerin yaratılması ve sürdürülmesine atıfta bulunur ve bir imparator veya imparatoriçe tarafından yönetilen bir devletin politikası olmak zorunda değildir.

Tanım değiştir

Bir imparatorluk, yüce bir hükümdar veya oligarşi altında birçok ayrı devlet veya bölgenin toplamıdır.[2] Bu, özerk devletlerden ve halklardan gönüllü olarak oluşan geniş bir devlet olan federasyon ile zıttır. Bir imparatorluk, orijinal sınırlarının dışındaki bölgelerde hüküm süren büyük bir yönetim biçimidir.

Bir imparatorluğu fiziksel ve siyasi olarak neyin oluşturduğuna dair tanımlar değişiklik gösterir. Bu, emperyal politikaları etkileyen bir devlet veya belirli bir politik yapı olabilir. İmparatorluklar tipik olarak çeşitli etnik, ulusal, kültürel ve dini bileşenlerden oluşur. 'İmparatorluk' ve 'sömürgecilik', güçlü bir devlet veya toplum ile daha az güçlü bir toplum arasındaki ilişkilere atıfta bulunmak için kullanılır; Michael W. Doyle imparatorluğu "emperyal bir toplum tarafından tabi bir toplumun resmi veya gayri resmi etkin kontrolü" olarak tanımlamıştır.[3] Akademisyenler imparatorlukları ulus-devletlerden ayırmaktadır.[4][5][6] Bir imparatorlukta, bir grup insanın (genellikle metropol) diğer insan grupları üzerinde hakimiyet kurduğu bir hiyerarşi ve farklı insan grupları için bir haklar ve prestij hiyerarşisi vardır.[7] Josep Colomer imparatorluklar ve ulus-devletler arasında şu şekilde bir ayrım yapmıştır:

  • İmparatorluklar devletlerden çok daha büyüktür
  • İmparatorlukların sabit veya kalıcı sınırları yoktu, oysa bir devletin sabit sınırları vardır
  • İmparatorluklar "merkezle asimetrik bağları olan çeşitli gruplar ve bölgesel birimlerden oluşan bir bileşime" sahipken, bir devlet "bir bölge ve nüfus üzerinde üstün otoriteye" sahiptir.
  • İmparatorluklar çok düzeyli ve birbiriyle örtüşen yetki alanlarına sahipken, devlet tekelleşme ve homojenleşme arayışındadır[8]

Karakteristik değiştir

 
Roma İmparatorluğunun MS 117 yılındaki haritası

İmparatorluklar zaman içinde evrim geçirmiş ve tarih boyunca farklı şekillerde görülmüş bir devlet biçimidir. Genellikle güçlü bir monarşi ile karakterize edilirler ve farklı etnik, ulusal, kültürel ve dini geçmişlere sahip ayrı birimlerden oluşurlar. Bu çeşitlilik, yönetenler ve yönetilenler arasında belirli bir eşitsizlik düzeyine işaret eder ve bu da onları commonwealth'lerden ayırır. Tarih boyunca, büyük güçler sürekli olarak dünyanın diğer bölgelerini fethetmeye çalışmışlardır ve emperyalizm, büyük bir gücün, kaynaklarını ve insanlarını ana ülkeye fayda sağlamak amacıyla kullanma niyetiyle başka bir ulusu veya toprağı kontrol etme fikridir. Birçok imparatorluk askeri fetih yoluyla kurulmuştur, ancak seçim gibi başka yollarla da kurulabilirler. Atina İmparatorluğu, Roma İmparatorluğu ve Britanya İmparatorluğu en azından kısmen seçimle kurulan imparatorluklara örnektir. Brezilya İmparatorluğu 1822'de Portekiz İmparatorluğu'ndan ayrıldıktan sonra kendisini bir imparatorluk olarak ilan etmiştir ve Fransa denizaşırı bir imparatorluğu elinde tutarken iki kez Fransız Cumhuriyeti olarak adlandırılmaktan Fransız İmparatorluğu olarak adlandırılmaya geçmiştir.[9]

"İmparatorluk" terimi Qing İmparatorluğu ve Babür İmparatorluğu ile Maratha İmparatorluğu gibi Avrupalı olmayan monarşilere de uygulanmıştır. Bazı monarşiler kendilerini gerçeklerin desteklediğinden daha büyük boyut, kapsam ve güce sahipmiş gibi göstermişlerdir. Sonuç olarak, bazı hükümdarlar "imparator" unvanını almış ve devletlerinin adını "... İmparatorluğu" olarak değiştirmişlerdir. İmparatorluklar, imparatorluk yapısını güçlendirmek için kültürlerini tabi devletlere empoze etme eğilimindedir ve bunun imparatorluğun kendisinden daha uzun süren hem olumlu hem de olumsuz etkileri olabilir. Çoğu imparatorluk tarihi düşmanca olmuştur, ancak bazı tarihçiler tebaaları için istikrar, güvenlik ve yasal düzen gibi olumlu niteliklere ve etnik ve dini düşmanlığı en aza indirme girişimine dikkat çekmişlerdir.[9]

Emperyal bir siyasi yapı kurmanın ve sürdürmenin iki ana yolu vardır: doğrudan fetih ve güçle kontrol ya da dolaylı fetih ve güçle kontrol. İlk yöntem daha fazla haraç ve doğrudan siyasi kontrol sağlar, ancak askeri güçleri sabit garnizonlara çektiği için daha fazla genişlemeyi sınırlar. İkinci yöntem daha az haraç ve dolaylı kontrol sağlar, ancak askeri güçlerin daha fazla genişleme için kullanılmasına izin verir. Bölgesel imparatorluklar (örneğin Makedonya İmparatorluğu ve Bizans İmparatorluğu) bitişik bölgeler olma eğilimindeyken, deniz imparatorlukları (örneğin Atina İmparatorluğu ve Britanya İmparatorluğu) daha gevşek yapılara ve genellikle birçok ada ve diğer mülk biçimlerinden oluşan daha dağınık bölgelere sahiptir. Kutsal Roma İmparatorluğu gibi imparatorluklar da İmparatorluk seçimi yoluyla üye krallıklardan gelen oylarla imparatoru seçerek bir araya gelmiştir.[10]

Bazı büyük imparatorluklar değiştir

İlk Çağ değiştir

Bayrak Devlet/Hanedan Tarih
Antik Mısır MÖ 3150-MÖ 30
Akad İmparatorluğu MÖ 2334-MÖ 2154
Asur İmparatorluğu MÖ 2025-MÖ 612
Babil İmparatorluğu MÖ 1895 – MÖ 539
Hitit İmparatorluğu MÖ 1600-MÖ 1178
  Makedonya İmparatorluğu MÖ 800-MÖ 146
Med İmparatorluğu MÖ 678-MÖ 549
  Pers İmparatorluğu MÖ 300/1736-660/1925
Büyük Hun İmparatorluğu MÖ 222-MÖ 45
  Roma İmparatorluğu MÖ 27-MS 395

Orta Çağ değiştir

Bayrak Devlet/Hanedan Tarih
  Sasani İmparatorluğu 224-651
  Avrupa Hun İmparatorluğu 376-469
  Batı Roma İmparatorluğu 395-476
  Doğu Roma İmparatorluğu 395-1453
  Ak Hun İmparatorluğu 440-710
  Göktürk Kağanlığı 552-745
  Avar Kağanlığı 562-823
  Hazar İmparatorluğu 651-1048
  İkinci Göktürk Kağanlığı 682-744
  Abbasi Halifeliği 750-1258
  Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu 962-1806
  Büyük Selçuklu İmparatorluğu 1037-1157
  Moğol İmparatorluğu 1206-1368
  Altın Orda Devleti 1242-1502
  Osmanlı İmparatorluğu 1299-1922
  Timur İmparatorluğu 1370-1507

Yeni Çağ değiştir

Bayrak Devlet/Hanedan Tarih
  Fransa Krallığı 843-1792
  Osmanlı İmparatorluğu 1299-1922
  Portekiz İmparatorluğu 1415-1999
  İspanyol İmparatorluğu 1492-1898
  Babür İmparatorluğu 1526-1858
  Fransız Sömürge İmparatorluğu 1534-1958
  Britanya İmparatorluğu 1583-1997

Yakın Çağ değiştir

Bayrak Devlet/Hanedan Tarih
  Osmanlı İmparatorluğu 1299-1922
  Büyük Britanya Krallığı 1707-1801
  Rus İmparatorluğu 1721-1917
  Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı 1801-1922
  Birinci Fransa İmparatorluğu 1804-1815
  Avusturya İmparatorluğu 1804-1867
  İkinci Fransa İmparatorluğu 1852-1870
  Avusturya-Macaristan İmparatorluğu 1867-1918
  Alman İmparatorluğu 1871-1918

Kaynakça değiştir

  1. ^ Reus-Smit, Christian (2013). Individual Rights and the Making of the International System. Cambridge University Press. s. 4. ISBN 978-0-521-85777-2. 23 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ocak 2023. 
  2. ^ "Oxford Dictionary Online". Erişim tarihi: 30 Haziran 2020. "An extensive territory under the control of a supreme ruler (typically an emperor) or an oligarchy, often consisting of an aggregate of many separate states or territories. In later use also: an extensive group of subject territories ultimately under the rule of a single sovereign state."
  3. ^ Doyle, Michael (5 Eylül 2018). Empires (İngilizce). Cornell University Press. s. 30. ISBN 978-1-5017-3413-7. I favor the behavioral definition of empire as effective control, whether formal or informal, of a subordinated society by an imperial society. 
  4. ^ Tilly, Charles (1990). Coercion, Capital, and European States, AD 990–1992 (İngilizce). Blackwell. ss. 4, 45-46. 
  5. ^ Colomer, Josep M. (2017). "Empires Versus States". Oxford Research Encyclopedia of Politics (İngilizce). doi:10.1093/acrefore/9780190228637.013.608. ISBN 978-0-19-022863-7. 14 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ Hechter, Michael; Brustein, William (1980). "Regional Modes of Production and Patterns of State Formation in Western Europe". American Journal of Sociology. 85 (5): 1061-1094. doi:10.1086/227125. ISSN 0002-9602. JSTOR 2778891. 22 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ocak 2023. 
  7. ^ Stanard, Matthew G. (2018). European Overseas Empire, 1879 - 1999: A Short History (İngilizce). John Wiley & Sons. ss. 3-4. ISBN 978-1-119-13013-0. 
  8. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :02 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  9. ^ a b Lavinsky, Dave (15 Eylül 2020). "The 10 Common Characteristics Of Empire Builders". Growthink (İngilizce). 9 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ocak 2023. 
  10. ^ Ross Hassig, Mexico and the Spanish Conquest (1994), pp. 23–24, 0-582-06829-0 (pbk)