İlkbahar

kadwbfesi

Bahar, kış'tan sonra ve yaz'dan önceki dört ılıman mevsimden biridir. Baharın çeşitli teknik tanımları vardır ancak terimin yerel kullanımı yerel iklime, kültürlere ve geleneklere göre değişir. Kuzey Yarımküre'de bahar olduğunda, Güney Yarımküre'de Sonbahar'dır veya tam tersidir. İlkbaharda, ekinoks, günler ve geceler yaklaşık on iki saat sürer, mevsim ilerledikçe gündüz uzunluğu artar ve gece uzunluğu azalır.

İlkbaharda Paris'teki Eyfel Kulesi.
Renkli bahar bahçe çiçekleri

İlkbahar mevsime ve yeniden doğuşa, gençleşmeye, yenilenmeye, diriliş ve yeniden büyüme fikirlerine çağrışım yapar. Subtropikal ve tropikal alanların diğer mevsimler açısından daha iyi tanımlanan iklimleri vardır ör. kuru veya nemli, muson veya siklonik. Kültürler, Avrupa'da ortaya çıkan terimlere çok az eşdeğer olan mevsimler için yerel isimlere sahip olabilir.

Baharın gelmesiyle çiçek açan kiraz ağacı

İlkbahar, bahar veya ilkyaz, doğa döngüsünde kış ile yaz arasındaki mevsim. Kuzey yarım kürede 21 Mart ve 21 Haziran arasıdır.

İlkbaharda ağaçlar çiçek açar, hava sıcaklığı artmaya başlar. Bu mevsimde karların erimesi ve bol miktarda yağışın olması ile su yatakları olan dereler, göller, göletler ve barajlar su ile dolar.

Baharın habercisi çiçekler

Bahar dalları ortaya çıkar. Yaz gelince ise bahar dallarındaki çiçekler kuruyup düşer ve yerlerini yeşil yapraklar alır. Bilhassa bu mevsimde yerel hava depresyonu olarak meydana gelen hava değişikliklerinde, halk arasında kırkikindi yağışları adı verilen sağanak yağışlar başlar. Bu yağışlarla şiddetli gök gürültüsü, yıldırım düşmesi, dolu tehlikesi ve sel felaketleri de görülür. Bazen bu yağışlar çiftçilere çok zarar verir.

İnsanlar üzerinde de sağlık açısından olumsuz etkileri olabilir. Yorgunluk, hâlsizlik ilkbaharın insanlar üzerindeki olumsuz etkilerindendir. Bu duruma tıp dilinde kısaca bahar yorgunluğu denir.

Doğal olaylarDüzenle

 
İlkbaharda Extremadura, İspanya'da çiçek açan yüzlerce vişne ağacı
 
Nisan sonunda yüksek rakımlarda veya enlemlerde[1] Alpler.[2] İlkbahar genellikle yılın en karlı dönemidir.
 
Nisan 2016'da Stockholm'da bir Söğüt
 
İlkbaharda ekim, Estonya

İlkbaharın başlarında, Dünya'nın ekseni Güneş'e göre eğimini arttırır ve gün ışığının uzunluğu ilgili yarım küre için hızla artar. Yarım küre önemli ölçüde ısınmaya başlar ve yeni bitki büyümesinin "fışkırmasına" (ingilizce: spring fışkırma anlamına gelir) neden olarak mevsime adını verir.[3]

Herhangi bir kar erimeye başlar, akıntılar yüzeysel akışıyla büyür ve don daha az şiddetlidir. Karsız ve seyrek donun görüldüğü iklimlerde hava ve kara sıcaklığı da daha çabuk yükselir.

İlkbaharda birçok çiçekli bitki uzun bir süre art arda çiçek açar, bazen kar hala yerdeyken çiçeklenme başlar ve yaz başına kadar devam eder.[4] Normalde karsız bölgelerde "ilkbahar" yaprak döken manolyaların, kirazların ve ayvaların çiçek açmasıyla müjdelenen şubat kadar erken (Kuzey Yarımküre) veya ağustosta (Güney Yarımküre) başlar.[5] Birçok ılıman bölgede kuru bir ilkbahar ve nemli bir sonbahar vardır. Bu da sıcaklığın ve suyun daha çok olduğu baharda çiçeklenmeyi başlatır. Güney kutup dairesine yakın bölgeler mayıs ayına kadar hiç "bahar" görmeyebilir.

Bahar, Dünya'nın Güneş'e göre değişen yönünün neden olduğu sıcaklığın bir sonucu olsa da, dünyanın birçok yerindeki hava durumu diğer daha az tahmin edilebilir olaylardan etkilenir. İlkbahardaki (veya herhangi bir mevsimdeki) yağış, daha uzun döngülerle -güneş döngüsü gibi veya okyanus akıntıları ve okyanus sıcaklıklarının yarattığı olaylarla- örn., El Nino etkisi ve Güney Salınım İndeksi gibi döngülerle ilgili eğilimleri izler.

Soğuk hava Kutup bölge'lerinden itmeye devam ederken alt enlem'lerden sıcak hava istila etmeye başladığında dengesiz bahar havası daha sık olabilir. Ayrıca, ılık yağmurlarla hızlanan kar erimesi nedeniyle, yılın bu zamanında dağlık alanlarda ve yakınlarında sel daha sık görülür. Kuzey Amerika'da, özellikle Rocky Dağları, yükselen sıcak ve soğuk hava kütlelerinin doğuya doğru yayılmasını engellediği ve onun yerine onları doğrudan çarpışmaya zorladığı için yılın bu zamanında Alley kasırgası çok aktiftir. Hortum'ların yanı sıra, superhücre'ler de tehlikeli derecede büyük dolu ve çok şiddetli rüzgarlar üretebilir, bunlar için genellikle şiddetli fırtına uyarısı veya hortum uyarısı verilir. jet akım'ları kışın olduğundan daha çok, ilkbaharda Kuzey Yarımküre'de dengesiz ve şiddetli hava koşullarında önemli rol oynar.[6]

Son on yıllarda, mevsim sünmesi gözlemlendi, bu da birçok fenolojik bahar belirtisinin birçok bölgede on yılda bir yaklaşık iki gün daha erken oluştuğu anlamına gelmektedir.

Güney Yarımküre'deki bahar, aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli nedenlerle Kuzey Yarımküre'ninkinden çok farklıdır:

  1. Güney Yarımküre ülkeleri ile Antarktika bölgesi arasında geniş su yollarının sıcaklık azaltan etkileri olmadan soğuk havayı getirebilecek kara köprüsü yoktur;
  2. Güney Yarımküre'de çoğu enlemde çok daha fazla miktarda okyanus vardır;
  3. Dünya'nın jeolojik tarihinde bu zamanda Dünya'nın daha sıcak mevsimleri için Güney Yarımküre'de güneşe yakınlaştıran bir yörüngesi vardır;
  4. Büyük kara kütleleri tarafından kesintisiz bir hava akımı (kükreyen 40'. ve 50'. enlemler) vardır;
  5. Eşdeğer jet akışı yok; ve
  6. Pasifik'te tersine dönen okyanus akıntılarının özellikleri.[7]

Kültürel ortak özelliklerDüzenle

 
Falgun ayının 1. gününün kutlama aşaması, Bangladeş'te bahar mevsiminin başlangıcı, 2014
 
Nepal'de Holi 2016

KarnavalDüzenle

Karnaval, dünya çapında birçok Hristiyan tarafından Oruç'tan önceki günlerde (40 gün, Pazar günleri hariç, Paskalya'dan önce) yapılır. Birçokları için yeni yılın ilk bahar şenliğidir.[8]

PaskalyaDüzenle

 
Paskalya yumurtaları, örneğin Ukrayna'daki bu, İsa'nın dirilişi anlamına gelir.

Paskalya, Hristiyan kilise yılında en önemli dini bayramdır.[9] Hristiyanlar İsa'nın "üçüncü günde" ölümden diriltildiğine inanırlar[not 1] (çarmıha gerilmesinden "iki gün sonra") ve bu dirilişi Kutsal Cuma'dan iki gün sonra Paskalya Günü'nde kutlanır. Son Akşam Yemeği bir Fısıh bayramı olduğundan, Paskalya tarihi, Fısıh'ın başlangıcından sonraki ilk pazar günü olarak hesaplanır. Bu genellikle bahar ekinoksundan sonraki ilk dolunaydan sonraki ilk pazar günüdür. Paskalya tarihi 22 mart ile 25 nisan arasında değişir (bu, Jülyen takvimi kullanan Doğu ve Oryantal kiliseleri için miladi takvim'de 4 nisan ile 8 mayıs arasına denk gelir). Bu kutlamada çocuklar paskalya yumurtası avı yaparlar.

1 Mayıs GünüDüzenle

1 Mayıs, birçok resmi tatil gününden biridir.[10] Birçok ülkede 1 Mayıs, emek hareketinin ekonomik ve sosyal başarılarını kutlayan 1 Mayıs İşçi Bayramı ile eş anlamlıdır. Bir kutlama günü olarak tatilin eski kökenleri vardır ve modern zamanlara kadar süren birçok gelenekle ilgilidir. Bu adetlerin birçoğu 1 Mayıs'ın "çeyrek gün" olmasından kaynaklanır yani (neredeyse yalnızca kutlandığı Kuzey yarımkürede) yaklaşık olarak ilkbahar ekinoksu ve yaz gündönümü arasında yaklaşık olarak yarıya düşer. Kelt geleneğinde bu tarih baharın sonu ve yazın başlangıcıydı.

FısıhDüzenle

Fısıh, Nisan ayının 15. gününde başlar; bu, genellikler Miladi takvim yılının Mart veya Nisan ayına denk gelir ve kuzey bahar ekinoksundan sonra bir dolunay gecesine denk gelir.[11] Ancak, ilkbahar ekinoksundan sonra düşen artık aylar nedeniyle, Pesah bazen 2016'da olduğu gibi ilkbahar ekinoksundan sonraki ikinci dolunayda başlar. Yahudiler, Tevrat'ta Çıkış kitabında anlatıldığı gibi Mısır'daki kölelikten kaçışlarını anmak için bu bayramı kutlarlar. Kuzu ve arpa gibi Fısıh sederi'lerde tüketilen yiyecekler ilkbahar mevsiminde bulunabilirliğe bağlıdır. Bu kutlamada çocuklar seder sırasında Dört Soru'yu okur ve sonrasında afikoman için avlanırlar.

AllhallowtideDüzenle

Tüm Azizler Gecesi (Cadılar Bayramı), Azizler Günü (Bütün Yadigarları') ve Bütün ruhlar Günü üçlüsünü kapsayan Batı Hristiyan mevsimi ilkbaharda Güney yarımküre'de görülür.

Ayrıca bkz.Düzenle

KaynakçaDüzenle

  1. ^ Warren, Stephen G.; Rigor, Ignatius G.; Untersteiner, Norbert; Radionov, Vladimir F.; Bryazgin, Nikolay N.; Aleksandrov, Yevgeniy I.; Colony, Roger (June 1999). "Snow Depth on Arctic Sea Ice". Journal of Climate. 12 (6): 1814-1829. Bibcode:1999JCli...12.1814W. doi:10.1175/1520-0442(1999)012<1814:SDOASI>2.0.CO;2. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2021. The deepest snow is just north of Greenland and Ellesmere Island, peaking in early June at more than 40 cm 
  2. ^ "Mean Snow Depths, 1983–2002" (maps, see April) 30 Ocak 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Hydrological Atlas of Switzerland 27 Mart 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Federal Office for the Environment
  3. ^ Hiskey, Daven (26 Eylül 2013). "Why Do We Call the Seasons Spring, Summer, Fall and Winter?". Mental Floss. 26 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ağustos 2019. 
  4. ^ "How do flowers bloom?". UCSB Science Line. UC Santa Barbara. 25 Aralık 2008. 20 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2019. 
  5. ^ Lelong-Lehoang, Claire (11 Ekim 2019). "Flower trees – top 5 spring-blooming shrubs and trees". Nature & Garden. 21 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2019. 
  6. ^ US Department of Commerce, NOAA. "NWS JetStream – The Jet Stream". www.weather.gov. 7 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ "El Niño: Pacific Wind and Current Changes Bring Warm, Wild Weather". earthobservatory.nasa.gov. 14 Şubat 2017. 2 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  8. ^ "Carnival / Ash Wednesday". www.timeanddate.com. 20 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  9. ^ Anthony Aveni, "The Easter/Passover Season: Connecting Time's Broken Circle," The Book of the Year: A Brief History of Our Seasonal Holidays (Oxford: Oxford University Press, 2004), 64–78.
  10. ^ Anthony Aveni, "May Day: A Collision of Forces," The Book of the Year: A Brief History of Our Seasonal Holidays (Oxford: Oxford University Press, 2004), 79–89.
  11. ^ Hopkins, Edward J. (1996). "Full Moon, Easter & Passover". University of Wisconsin. 30 Ağustos 1999 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2017. 


Kaynak hatası: <ref> "not" adında grup ana etiketi bulunuyor, ancak <references group="not"/> etiketinin karşılığı bulunamadı (Bkz: Kaynak gösterme)